De Nederlandse Kustwacht komt zo veel personeel en geld tekort dat de dienst de infrastructuur in de Noordzee niet kan beschermen tegen spionage en sabotage. Uit interne documenten van de Kustwacht en verschillende ministeries, die NRC opvroeg met een beroep op de Wet open overheid, blijkt dat Nederland het risico loopt om verdachte schepen te missen die mogelijk spionage- of sabotageacties komen uitvoeren.

Na de Russische invasie in Oekraïne in 2022 riep de landelijke regering het Programma Bescherming Noordzee Infrastructuur (PBNI) in het leven om de kritieke infrastructuur te beschermen. Door gesteggel binnen de zes verantwoordelijke ministeries komt het programma echter al jaren nauwelijks van de grond. Dat terwijl de dreiging volgens de inlichtingen groot is. Toch wil geen enkel ministerie structureel geld uittrekken.

Problemen

NRC las in documenten dat de Kustwacht bijvoorbeeld meldingen van vissersboten niet kan verwerken. Ook is de afdeling die verdachte signalen moet analyseren alleen geopend tijdens kantooruren en had de meldkamer in 2024 maar de helft van de benodigde bezetting.

De ambities om de beveiliging op de Noordzee op te schroeven staan tot zeker volgend jaar op een laag pitje, staat in de stukken. Die ambities moeten "zo min mogelijk beslag leggen op tijd of capaciteit".

Hoe nu verder?

Vooralsnog lijkt er geen oplossing te komen voor de financieringsproblemen. Verantwoordelijk demissionair minister Tieman liet vorige maand weten aan de Tweede Kamer dat het aan het nieuwe kabinet is om een besluit te nemen over het vervolg van het PBNI.

De Noordzee is een van de drukst bevaren scheepsregio's ter wereld. Ook liggen op de zeebodem vele kilometers aan gaspijpleidingen, data- en elektriciteitskabels, die van belang zijn voor de Nederlandse economie. De Nederlandse overheid verwacht dat in 2030 driekwart van de verbruikte elektriciteit van zee komt.

Reactie ministerie van Infrastructuur en Waterstaat:

"Voor PBNI zijn in 2024 en 2025 voldoende middelen beschikbaar gesteld om investeringen te kunnen doen. Het effect van deze investeringen in bijvoorbeeld sensoren maar ook onderzoek naar de bodem van de Noordzee of het inhuren van een patrouilleschip strekt langer dan alleen 2024 en 2025 en werkt door in de komende jaren.

Echter, voor een duurzame bescherming van de Noordzee zijn ook structurele middelen nodig. Het huidige kabinet heeft voor 2026 financiering beschikbaar gesteld om de periode naar een nieuw regeerakkoord te kunnen overbruggen.

Voor PBNI is opbouwend naar 2030 ongeveer 70 miljoen euro structureel nodig om onder andere sensoren in te kopen, voor publieke-private samenwerking, de oprichting van een National Maritime Security Center (NMSC) en investeringen te doen voor de Kustwacht."

De omstreden Amerikaans-Libanese islamitische prediker Mohamed Baajour komt toch niet naar Utrecht. Hij zou op 20 januari spreken bij het Islamitisch Cultureel Centrum in de wijk Leidsche Rijn, als onderdeel van een tournee door Europa. Hij heeft die tour geannuleerd, meldt RTV Utrecht.

Baajour zegt dat er een cultuur is ontstaan waardoor hij zich "redelijkerwijs gezien" niet meer veilig voelt om naar Europa te reizen. Hij verwijst op Instagram naar berichten op sociale media en artikelen met daarin "valse en beschadigende informatie" over hem.

De mogelijke komst van Baajour leidde deze week tot discussie. De politieke partij JA21 noemde hem een "haatprediker" die onder meer "sympathie heeft betuigd aan Hamas".

Baajour zou volgens JA21 ook "publiekelijk uitspraken hebben gedaan die worden gekwalificeerd als anti-Joods". JA21 vroeg demissionair minister Van Weel om Baajour niet te laten spreken in Nederland.

Haatzaaien

Van Weel reageerde gisteren tijdens het vragenuurtje in de Tweede Kamer. "Ik wil vooropstellen dat dit kabinet geen ruimte geeft voor mensen die hier alleen naartoe komen om haat te zaaien", aldus de minister. Maar hij kon nog niet toezeggen dat de prediker zou worden geweigerd, omdat zo'n besluit goed onderbouwd moet worden.

De minister vroeg de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) een analyse te maken. "Zodra dat zover is, kan een besluit worden genomen", aldus Van Weel.

Inclusieve stad

De Utrechtse burgemeester Dijksma zei gisteren bij RTV Utrecht "natuurlijk ook zorgen" te hebben over de mogelijke komst van Baajour. Net als de minister verwees ze naar de komende analyse van de IND en de NCTV. "Afhankelijk van de beschikbare informatie kunnen zij hierop handelen, omdat het om een spreker uit het buitenland gaat. Utrecht is een tolerante en inclusieve stad waarin geweld nooit verheerlijkt mag worden", zei Dijksma.

Vorig jaar konden drie andere islamitische predikers wel spreken in Utrecht. Ook toen was er ophef, maar de rechtbank oordeelde in een kort geding dat de toenmalige ministers Faber en Van Weel hun weigering niet voldoende hadden onderbouwd.

In 2024 sprak burgemeester Dijksma zich uit tegen de komst van de Australische spreker Mohamed Hoblos. Hij mocht toen Nederland niet in.

De Chinese eigenaar van chipfabrikant Nexperia heeft de mogelijkheid verkend om de chipfabrieken in Europa te verkopen. Dat zei de advocaat van Nexperia Nederland vandaag in de rechtbank in Amsterdam. Daar vindt een zitting plaats over de ingrepen die de Ondernemingskamer afgelopen najaar deed bij de chipfabrikant. De rechtbank buigt zich over de vraag of er verder onderzoek moet worden gedaan naar het 'wanbeleid' van de Chinese eigenaar, die 'meneer Wing' wordt genoemd.

De verkoop had volgens de advocaat voor het einde van 2025 moeten gebeuren. Medebestuurders van Nexperia werden hier niet over geïnformeerd, stelt de advocaat.

Advocaten van Wing en het moederbedrijf hebben hier nog niet op kunnen reageren. De eigenaar zelf is vandaag niet aanwezig in de rechtbank. Zijn advocaat zegt dat hij "zich niet staat acht gezien alle gebeurtenissen".

Wings afwezigheid wordt betreurd door de ondernemingsraad (or) van Nexperia, die spreekt namens het personeel van het bedrijf. De or geeft aan dat ze Wing "graag zou hebben gesproken hier in de rechtszaal vandaag".

Hoogleraar ondernemingsrecht Manuel Lokin zegt desgevraagd dat afwezigheid in principe is toegestaan. "Maar in de regel werkt dit niet in je voordeel omdat je geen betrokkenheid laat zien en de Ondernemingskamer je dan geen vragen kan stellen."

'Project Rainbow'

De advocaat van de Nederlandse tak van Nexperia refereert met de mogelijke verkoop aan 'Project Rainbow'. Wing zou dit project hebben geïntroduceerd om zo de kans te verkleinen dat Nexperia op een Amerikaanse zwarte lijst wordt gezet.

Er waren namelijk zorgen vanuit de Verenigde Staten over de Chinese invloed binnen Nexperia, onder meer door topman Wing. Als hij niet zou stoppen als ceo van de chipfabrikant, zou Nexperia op deze zwarte lijst kunnen worden geplaatst. De vrees was dat Nexperia daardoor geen licentie zou krijgen om te kunnen exporteren naar Amerika, wat het bedrijf fataal zou worden.

Een belangrijk onderdeel in deze zaak zijn beschuldigingen van wanbeleid aan het adres van Wing. Het draait daarbij in het bijzonder om een bestelling van zogenoemde wafers, platte schijven waarop de chips worden geprint. Deze bestelling moest Nexperia doen bij een andere onderneming van Wing, WingSkySemi. Deze bestelling zou veel groter zijn geweest dan nodig, waardoor Nexperia de kas van WingSkySemi zou spekken.

Groenlanders vrezen de ontmoeting tussen de Verenigde Staten, Denemarken en Groenland vanmiddag. De bijeenkomst in het Witte Huis volgt op dreigementen van de Amerikaanse president Trump. Hij wil Groenland hebben. "Of ze het nu willen of niet", voegde hij daaraan toe.

Die uitspraak maakte veel los in Groenland. Kledingontwerper Mia Chemnitz woont in de met sneeuw bedekte hoofdstad Nuuk. Ze vertelt dat ze Trumps uitspraken maar moeilijk kon aanhoren. "Voor mij is Groenland een land met een eigen cultuur, waarin de natuur centraal staat. Ik hoor Trump alleen maar praten over Groenland als een stuk territorium. Het gaat hem niet om de bewoners", zegt ze.

Dat de Amerikaanse president een overname met militair geweld niet wilde uitsluiten, hakte er hard in bij Chemnitz. "Hoe kan ik de Amerikaanse overheid ooit nog vertrouwen?"

Ze voelt zich klemgezet tussen twee landen die over Groenland beslissen: Denemarken en de Verenigde Staten. Want Groenland is formeel onderdeel van het Deense koninkrijk. En de Denen gaan nog steeds over het defensie- en buitenlandbeleid van Groenland en daarom zitten ze vanmiddag in Washington ook aan tafel.

De band tussen Groenland en Denemarken is gecompliceerd, benadrukt Chemnitz. Het is een boek met uiterst pijnlijke hoofdstukken, vol Deense onderdrukking en discriminatie. "Als je onderdeel bent van een koninkrijk en je hebt het gevoel dat iemand boven je staat, dan vraag je jezelf bij onderhandelingen toch af of ze doen wat het beste voor henzelf is, of dat ze kiezen voor ons, de Groenlanders."

Tegelijkertijd zijn de Groenlanders en Denen met elkaar vervlochten en zijn de meeste Groenlanders een mix van verschillende culturen, nuanceert ze. "Neem het Deense koningshuis, dat is populair in Groenland", vertelt Chemnitz terwijl ze door haar winkel loopt. Ze wijst: "Deze poncho maakte ik voor de Deense koningin."

Zelf de baas

Hoewel Groenland vanmiddag vertegenwoordigd is bij de gesprekken, heeft ook de Groenlandse Arnakkuluk Jo Kleist het gevoel dat het weinig draait om wat de Groenlanders willen. In het Groenlandse cultuurcentrum vertelt ze dat ze bang is voor wat er kan gebeuren. "Ik voel me boos en verdrietig dat wij nu in angst moeten zitten omdat machtige landen interesse hebben in dit deel van de wereld." Ze hoopt dat de interesse van de Amerikanen overwaait en dat de Groenlanders uiteindelijk volledig zelf de baas zijn over hun land.

Trump zei tijdens zijn eerste termijn als president al eens dat hij Groenland wilde kopen. Maar na het binnenvallen van Venezuela en de ontvoering van de Venezolaanse president Maduro, werd de druk op Groenland opgevoerd. Trump zegt aanspraak op Groenland te maken vanwege de nationale veiligheid. Groenland is militair-strategisch gelegen, precies tussen de VS en Rusland.

In deze video zie je welke belangen er spelen in en rond Groenland:

Tegelijkertijd verwelkomen zowel Groenlandse als Deense politici voorstellen voor een NAVO-missie in Groenland. Want zowel voor Nuuk als Kopenhagen is de aanwezigheid van NAVO-militairen de beste manier om inlijving van Groenland te voorkomen.

Ook kledingontwerper Chemnitz zou geen enkel bezwaar hebben tegen meer NAVO-troepen in Groenland. "Dat is in ons belang, in het belang van de Amerikanen, in het belang van Denemarken. Als het Trump gaat om de veiligheid, kunnen we die militairen hier gewoon neerzetten. Maar ik vrees dat het Trump niet alleen gaat om nationale veiligheid."

Signaal

Voor Groenland is het op dit moment de belangrijkste prioriteit om de annexatieplannen van Trump tegen te houden. De politieke strategie is om één lijn met Denemarken te trekken. "We kiezen voor het Groenland dat we vandaag de dag kennen en dat deel uitmaakt van het Deense koninkrijk", zei de Groenlandse premier Nielsen gisteren op een gezamenlijke persconferentie met de Deense premier Frederiksen.

Het was een signaal aan zowel de Groenlanders als aan de VS. Niet lang daarna reageerde Trump op de uitspraken van de Groenlandse premier. "Ik weet niet wie hij is, ik weet niets van hem", zei Trump over Nielsen. "Maar ik weet wel dat het een groot probleem voor hem wordt."

Er is voldoende gas om de winter door te komen. Demissionair energieminister Hermans heeft dat gezegd in het tv-programma Goedemorgen Nederland. Zij ziet geen reden voor zorg.

Volgens de Gasunie zijn de gasvoorraden door het koude weer snel geslonken. In november waren de opslagen voor iets meer dan 73 procent gevuld. Daar is nu nog zo'n 40 procent van over. Vorig jaar rond deze tijd was er een voorraad van ongeveer 50 procent.

Maar volgens Hermans is de situatie stabiel. Nederland importeert wekelijks (vloeibaar) gas uit landen als de Verenigde Staten, Noorwegen, België en het Verenigd Koninkrijk. Om dat in de winter aan te vullen, worden de opslagen aangesproken.

'Vinger aan de pols'

Ze snapt dat mensen zich afvragen of ze de verwarming straks nog wel kunnen aanzetten, "maar we houden ongelooflijk sterk de vinger aan de pols", zei ze in het WNL-programma.

In 2024 waren de gasopslagen voor de winter voor zo'n 90 procent gevuld. Dat is dus meer dan in 2025. Maar ook daar is volgens Hermans een logische verklaring voor.

Ze stelt dat er elk jaar "een nationaal vuldoel" voor de gasvoorraden wordt bepaald. Dat lag deze keer lager, op 74 procent, vanwege het verminderde gasverbruik in Nederland.

Groninger Gasveld

Een eventuele heropening van het Groninger gasveld is volgens Hermans "onbespreekbaar". In 2024 besloot een ruime meerderheid van de Tweede Kamer dat dat gasveld gesloten zou worden.

Daar wil de minister zich aan houden. "Het is volstrekt niet aan de orde om te zeggen: we gaan dat anders doen. Ik vind dat onbetrouwbaar. Een betrouwbare overheid houdt zich aan zijn woord."

Op tal van plekken in het land zijn Rijkswaterstaat en andere wegbeheerders druk bezig met het herstel van vorstschade. Alleen al in Noord-Holland zijn er veertien wegen waar soms grote gaten zijn ontstaan door ijsvorming en strooizout.

Om noodreparaties te kunnen doen, is de drukke N201 bij Uithoorn vandaag van 09.00 tot 17.00 uur in beide richtingen helemaal dicht, meldt NH Nieuws.

Wie nu met de auto onderweg is door Nederland kan het eigenlijk niet ontgaan: overal heeft het barre winterweer van de afgelopen week sporen achtergelaten. Het is vaak slalommen om alle gaten te ontwijken.

"Water komt via scheurtjes en gaatjes in het asfalt terecht. Dat zet uit bij vorst en veroorzaakt spanning", verklaart een woordvoerder van de provincie Noord-Holland. "Hierdoor ontstaan meer scheurtjes, komen steentjes los en ontstaan er gaten in het asfalt."

Dat proces herhaalt zich continu bij vorst en dooi. Strooizout maakt het probleem nog erger. "Het zout tast een bestanddeel van asfalt aan en dringt dieper door", aldus de woordvoerder.

Ringweg A10

Vorstschade is vrijwel overal in Nederland ontstaan. Vorige week al moest Rijkswaterstaat meermaals stukken snelweg afsluiten om de allergrootste gaten te dichten. Maar nu de sneeuw weg is en de vorst voorbij, wordt duidelijk dat er veel meer noodreparaties nodig zijn. Gisteren bijvoorbeeld werd een deel van de Amsterdamse Ringweg A10 afgesloten en gerepareerd.

Rijkswaterstaat inventariseert deze week of er nog meer wegen met schade zijn. "Als dat het geval is, plaatsen we waarschuwingsborden of snelheidsbeperkingen", laat een woordvoerder weten. "Bij vorstschade wordt ingezet op snelle maatregelen, zoals met vloeibaar, koud asfalt. Grotere schade wordt later hersteld."

Tilburg

De N261 tussen Tilburg en Waalwijk wordt de komende dagen deels afgesloten om de vorstschade te herstellen, meldt Omroep Brabant.

De reparaties begonnen daar vrijdag al, maar duren langer dan gepland:

"Aanvankelijk was het plan om het verkeer tijdens die werkzaamheden over de busbaan te leiden. Maar omwille van de veiligheid kiest de provincie daar toch niet voor", laat de provincie weten. Het streven is de N261 komende vrijdag weer helemaal open te stellen. Met glad asfalt.

Wat alle reparaties kosten is op dit moment bij Rijkswaterstaat nog niet bekend. De provincie Noord-Holland laat weten dat de werkzaamheden binnen de gemaakte afspraken met aannemers vallen en dat hier voor de provincie geen extra kosten aan verbonden zijn.

Er komt steeds meer kritiek op het uitbesteden van tandartszorg aan commerciële ketens. Zo zijn er ketens die onaangekondigde bezoeken aan zorgcentra brengen, waarbij ze oudere bewoners op hun slaapkamer behandelen.

"Dit is geld verdienen over de rug van kwetsbare ouderen", reageert het Groningse gemeenteraadslid Izaäk van Jaarsveld (CDA) bij RTV Noord. Eerder meldde EenVandaag ook al dat commerciële mondzorgketens veel geld binnenhalen met ondermaatse mondzorg in verpleeghuizen.

Tweede Kamerlid Julian Bushoff (GroenLinks-PvdA) vraagt zich af of de huidige regelgeving wel afdoende is om "excessen zoals meervoudig declareren, tandartsbehandelingen in de slaapkamer en het inzetten van onbevoegd personeel tegen te gaan".

'U kunt koffie drinken, we zijn klaar'

Wie op hoge leeftijd niet meer mobiel is, kan niet naar de tandarts. Dus komt de zorg naar hen toe. Jarenlang werkten onafhankelijke, gespecialiseerde tandartsen in verpleeghuizen. Ze kenden hun patiënten, kwamen op vaste tijden en beschikten over de juiste apparatuur en expertise.

Maar veel zorgcentra vervangen de vaste tandartsen door commerciële mondzorgketens. En daar gaat het soms mis. "Er stonden ineens twee dames in mijn woning, met zo'n karretje", vertelt een 90-jarige bewoonster van een Gronings woonzorgcentrum. Het blijken mondzorgmedewerkers te zijn van de keten Vitadent. De vrouw had hen niet verwacht.

"Ze vroegen of ik op de bank wilde gaan zitten. Er werd niets uitgelegd. Een van hen liep zelfs door mijn woonkamer en keek naar foto's van mijn kleinkinderen. Daarna kwam ze op me af met een papiertje en een haakje en zei dat ik mijn mond open moest doen. Ik gaf aan dat ik een kunstgebit heb. De medewerker keek even, mompelde iets tegen de zogenoemde tandarts en dat was het. Daarna zeiden ze: 'U kunt koffie drinken, we zijn klaar.' En ze vertrokken gewoon."

Melkkoe

"De mondzorg voor ouderen is een melkkoe geworden", reageerde hoogleraar geriatrische tandheelkunde Anita Visser van het UMCG eerder al op nieuws over de praktijken. Zij stelt dat het niet om een enkel incident gaat. "Controles worden opgehoogd; een jaarlijkse controle wordt soms vijf keer uitgevoerd om meer te declareren. Noodzakelijke behandelingen blijven achterwege, omdat herhaalde controles meer opleveren. Zelfs tandenpoetsen - een taak van de zorg - wordt in rekening gebracht, soms voor duizenden euro's per bewoner per jaar."

De hoogleraar verwijt de ketens ook dat ze werken zonder goede apparatuur. "De tandarts zet iemand op een gewone stoel aan de keukentafel en werkt met mobiele apparatuur. Bij een behandeling aan de bovenkaak moet de tandarts knielen en het hoofd van de patiënt ver achterover houden. Door de beperkte houding kan ze nauwelijks in de mond kijken. Na tien minuten houdt de patiënt het niet meer vol en wordt het bed erbij gehaald. De tandarts werkt dan kromgebogen en moet regelmatig stoppen vanwege rugpijn."

Klacht

De zoon van de 90-jarige vrouw diende een klacht in bij de zorgmanager. De klacht werd doorgestuurd naar Vitadent, maar leidde volgens hem niet tot concrete verandering. Wel heeft zijn moeder zich voorgenomen om geen mensen van Vitadent meer binnen te laten.

In een reactie zegt Vitadent "het te betreuren dat dit incident heeft plaatsgevonden". De keten benadrukt dat mondzorg altijd begint met een intake door de tandarts, op basis waarvan een mondzorgplan wordt opgesteld. "Dit mondzorgplan wordt altijd besproken met de cliënt en/of de naasten en desgewenst met de regiebehandelaar", aldus de keten.

Over het binnengaan van woningen zonder aankondiging zegt Vitadent dat communicatie een essentieel onderdeel is van goede zorgverlening. "Naar aanleiding van deze melding is dit onderwerp opnieuw besproken met het betrokken behandelteam", aldus de keten.

Verschrikkelijk en schrijnend

De Groningse wethouder Inge Jongman (ChristenUnie) stelt dat de gemeente geen directe bevoegdheid heeft als het om mondzorg gaat. Maar ze is wel geschrokken. "Wat daar is gebeurd, is verschrikkelijk en schrijnend. Dat zou ik onze inwoners absoluut niet willen aandoen", aldus Jongman.

Tweede Kamerlid Bushoff heeft de kwestie aan de orde gesteld bij demissionair minister Bruijn. Hij wil niet alleen excessen tegengaan, maar vraagt zich ook af "welke maatregelen de minister bereid is te nemen om perverse prikkels in het systeem tegen te gaan, zoals het leveren van meer zorg dan noodzakelijk".

De 90-jarige bewoonster van het Groningse woonzorgcentrum hoopt op verandering. "Ik kan mijn mond nog opendoen en vragen stellen. Veel andere bewoners kunnen dat niet meer. Juist daarom moet dit serieus genomen worden", zegt ze. "Zo kan het niet doorgaan."

Een van de grootste defensiebedrijven van Europa komt naar de Amsterdamse beurs. Het Tsjechische Czechoslovak Group wil een notering in Amsterdam, zo maakte het bedrijf vanmorgen bekend. Afhankelijk van de omstandigheden, moet de beursgang "de komende weken" plaatsvinden.

Het gerucht dat Czechoslovak Group naar de Amsterdamse beurs wil ging al langer. Volgens dagblad Financial Times wordt het bedrijf met een beursnotering 30 miljard euro waard. Dat zou net zo groot zijn als pakweg ABN Amro, Ahold Delhaize of Philips. Het zou bovendien een van de meest waardevolle Europese defensiebedrijven worden.

Czechoslovak Group werd in 1995 door ondernemer Jaroslav Strnad opgericht als Excalibur Army. Zijn zoon Michal is momenteel de directeur. Het bedrijf produceert onder meer gepantserde voertuigen en munitie. Twee derde van de inkomsten komt van NAVO-lidstaten. Tien jaar geleden werd de naam veranderd in Czechoslovak Group.

In een persbericht zegt Czechoslovak Group voor 750 miljoen euro aan nieuwe aandelen uit te geven via de Amsterdamse beurs. Ook willen huidige investeerders voor 900 miljoen euro aan bestaande aandelen verkopen, waaronder de Amerikaanse beleggingsfondsen Artisan Partners en BlackRock, en de Al-Rayyan Holding uit Qatar.

Het dodental bij de protesten in Iran is opgelopen tot ruim 2500. Dat zegt HRANA, een in de Verenigde Staten gevestigde Iraanse mensenrechtenorganisatie. Volgens HRANA zijn 2571 doden geverifieerd: 2403 meerderjarige demonstranten, 147 aan de regering gelieerde personen, 12 minderjarigen en 9 burgers die niet demonstreerden.

Het gemelde aantal doden door HRANA loopt snel op: afgelopen weekend stond het dodental nog op ruim 500. Duizenden mensen zijn de afgelopen weken gearresteerd.

Massaal protest

In Iran is de grootste opstand in jaren gaande. Die wordt hard neergeslagen door het regime. De opstand begon in Teheran als protest van winkeliers tegen de gestegen kosten van het levensonderhoud, maar groeide snel uit tot een landelijk protest tegen het regime vanwege onder meer het gebrek aan politieke vrijheid.

In een poging het nieuws over de demonstraties de kop in te drukken, legde Iran het internet plat en kon in eerste instantie niet meer internationaal worden gebeld. Elon Musk kondigde daarop aan dat zijn Starlink-satellietservice gratis te gebruiken is in Iran zolang de internetblokkade voortduurt. Daarmee kunnen Iraniërs bijvoorbeeld video's en foto's van de opstanden doorsturen. Duidelijk is dat ze daarmee hun leven riskeren, want het regime probeert de gebruikers op te sporen.

De protesten in Iran verspreidden zich de afgelopen weken als een olievlek over het land:

De Amerikaanse president Trump heeft de bevolking opgeroepen te blijven protesteren en zei dat "hulp onderweg" is. Onduidelijk is wat hij daarmee bedoelt, maar volgens hem is militaire actie een van de mogelijkheden. Hij riep zijn landgenoten op om Iran zo snel mogelijk te verlaten.

De Iraanse autoriteiten gaven gisteren voor het eerst in twee weken informatie over aantal slachtoffers en spraken van zo'n 2000 doden. Iran wijst met de beschuldigende vinger naar de VS en Israël, die "terroristische agenten" zouden hebben geïnstrueerd om het oproer te starten.

'Gevangenen snel berecht en geëxecuteerd'

Het hoofd van de Iraanse rechtspraak liet gisteren in een video doorschemeren dat de gearresteerden snel berecht en geëxecuteerd zullen worden. Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken meldde op basis van een familielid dat Iran van plan is om vandaag demonstrant Erfan Soltani (26) te executeren. Hij werd vorige week aangehouden en zou de eerste betoger in de afgelopen weken zijn die ter dood is veroordeeld.

Trump waarschuwde dat hij "zeer krachtig" gaat optreden als gevangenen ter dood worden gebracht. Iran heeft daarop landen in de regio, zoals Saudi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten en Turkije, gewaarschuwd dat Amerikaanse militaire bases aldaar worden aangevallen als het komt tot een Amerikaanse aanval op Iran. Ook heeft Iran die landen gevraagd te voorkomen dat de VS aanvalt.

Als gevolg van de uitspraak van Trump is de directe communicatie tussen de Iraanse buitenlandminister Araghchi en de Amerikaanse speciaal gezant Witkoff voorlopig stilgelegd, meldt een Iraanse functionaris aan persbureau Reuters.

De commandant van de luchtmacht van de Revolutionaire Garde, de militaire elite-eenheid van het regime, zegt dat zijn land de voorraad raketten heeft uitgebreid sinds de twaalfdaagse luchtoorlog met Israël vorig jaar juni. "We zijn op het toppunt van onze paraatheid", zei Majid Mousavi tegen staatsmedia.

Als er één lidstaat voor de EU de afgelopen zestien jaar een doorn in het oog is geweest, dan is dat Hongarije. Sinds Viktor Orbán met zijn partij Fidesz aan de macht kwam, lag Hongarije met het vetorecht steeds dwars als het ging om belangrijke thema's, zoals Oekraïne. Verder werd de rechtsstaat gesloopt en bracht Orbán het leeuwendeel van het Hongaarse medialandschap onder bij vertrouwelingen.

Maar op 12 april kan het tijdperk-Orbán ten einde komen. Dan gaan Hongaren weer naar de stembus, zo werd gisteren bekendgemaakt. Volgens betrouwbare peilingen gaat de nieuwe partij van de oppositieleider Peter Magyar aan kop.

Orbán was bij alle verkiezingen sinds 2010 onoverwinnelijk, mede dankzij de greep op de media en aanpassingen in het kiesstelsel. Hongarije is al jaren geen volwaardige democratie meer, concludeerde het Europees Parlement. Eerdere pogingen van de versnipperde oppositie om zich te verenigen tegen de almacht van de premier mislukten jammerlijk. Tot nu.

Doofpotaffaire

Magyar, die zelf uit de Orbán-contreien komt, was eerder diplomaat in Brussel en trad twee jaar geleden op de voorgrond met onthullingen over een doofpotaffaire rond misbruik in een opvangtehuis voor kinderen. Hij richtte een nieuwe partij op: het centrumrechtse 'Tisza' (Respect en Vrijheid). Binnen de kortste keren kreeg hij met een populistische anti-Orbán-boodschap duizenden mensen op de been in de aanloop naar de Europese verkiezingen.

Daarbij gaat Magyar (44) in op de onvrede in Hongarije over de economische situatie, zoals de hoge inflatie en structurele werkloosheid, en over bijvoorbeeld de falende gezondheidszorg. Zijn conclusie: het leven onder premier Orbán is er niet beter op geworden en het land functioneert niet.

Zonder gebruik te maken van de traditionele zenders en kranten, krijgt Magyar zijn effectieve anti-Orbán-geluid via sociale media toch bij de kiezers. Magyar hamert onder meer op de zelfverrijking van de premier en diens vrienden. Daarnaast lukt het hem met een strak campagneschema zowel in de stad als op het platteland om Orbán-getrouwe regio's te bereiken.

Ook zegt Magyar van Hongarije weer een betrouwbare EU- en NAVO-bondgenoot te maken. EU-miljarden die Brussel achterhoudt vanwege de ondermijning van de rechtsstaat, belooft hij te krijgen.

Orbán vernieuwt zijn team

Voor Orbán is duidelijk dat hij in de problemen zit. Bij het partijcongres afgelopen weekend, waar hij opnieuw zonder tegenstand als premierskandidaat werd verkozen, werd bekend dat een belangrijk deel van zijn kandidaten van de vorige verkiezingen wordt vervangen. Orbán hoopt betere kansen te hebben met een vers blik politici die handiger zijn met sociale media.

Orbán herhaalde in zijn toespraak zijn bekende belofte om de EU, migranten en genderpolitiek buiten de deur te houden. De verkiezingen zouden een keuze zijn tussen oorlog en vrede in Europa. Orbán is in tegenstelling tot zijn meeste EU- en NAVO-bondgenoten tegen steun voor buurland Oekraïne. Hij onderhoudt nog altijd warme banden met de Russische president Poetin.

Tegelijkertijd opende Fidesz volop de aanval op Magyar. De oppositieleider werd weggezet als iemand die alleen maar belangen van de EU en Oekraïne zou dienen, en die een gevaar zou vormen voor een stabiele toekomst. De campagneslogan voor Fidesz is dan ook dat het "de veilige keuze" is voor Hongarije.

ChatGPT

Magyar greep het moment aan om een truc uit te halen die toch wel typisch is voor zijn manier van campagnevoeren. Direct toen de slogan bekend werd, kocht zijn team alle domeinnamen met deze woorden. Daarop werden anti-Orbán-teksten verkondigd: de premier zou hoofdzakelijk een veilige keuze zijn voor de oligarchen, een slechte gezondheidszorg en hogere schulden.

In verschillende peilingen staat Magyar met zijn partij stevig voor, met zo'n 50 procent van de stemmen. Orbán komt met Fidesz niet boven de 40 procent uit. De komende maanden moet blijken wat Orbáns regering verder nog zal proberen om de opmars van Magyar te stoppen, al mag hij als EU-lid ook niet te ver gaan.

Onlangs deelde een pro-Orbán-site een zogenaamd verkiezingsprogramma van de oppositieleider waarin stond dat hij de belastingen op allerlei vlakken wil verhogen. Het was nep en geschreven met ChatGPT.

Een ding staat vast: de verkiezingen kunnen niet alleen voor Hongarije maar voor heel Europa vergaande gevolgen hebben. Ook in Brussel zal nauwgezet worden gevolgd of de dwarsligger van de EU wordt weggestemd.

Opvallend daarbij is recent onderzoek waaruit blijkt dat binnen Hongarije het vertrouwen in de EU juist is toegenomen. De tegendraadse opvattingen van Orbán zullen hem deze keer mogelijk niet meer de overwinning bezorgen.

Goedemorgen! Vandaag hebben de buitenlandministers van Denemarken en Groenland in Washington topoverleg met hun Amerikaanse ambtgenoot Rubio. En Marokko staat in de halve finale van de Afrika Cup tegenover Nigeria.

Eerst het weer: de regen trekt weg en in het noordwesten gaat de zon eerst schijnen. In het zuiden blijft het langer bewolkt. Het wordt 5 tot 9 graden en het waait niet zo hard.

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten?

Wat heb je gemist?

In Vlissingen zijn drie mensen gewond geraakt bij een explosie in een wooncomplex voor senioren. Een van hen is naar het ziekenhuis gebracht.

Bij de explosie ontstond grote schade aan meerdere appartementen. Bij tal van woningen sprongen de ruiten. Ook geparkeerde auto's en gebouwen in de buurt liepen schade op. Een lantaarnpaal is afgebroken.

Nieuws uit de nacht:

En dan nog even dit:

De exportwaarde van de Nederlandse popmuziek is in een jaar met 12 procent gestegen. Showtoetsenist Dirkjan Ranzijn draagt daar zijn steentje aan bij. Hij staat dertigste op de lijst van artiesten die het meest optreden in het buitenland.

Fijne woensdag!

De Nijmeegse chipmaker Nexperia was vorig jaar opeens het middelpunt van een internationale rel. Autofabrikanten wereldwijd dreigden geen auto's meer te kunnen produceren door het conflict bij Nexperia.

Vandaag buigt de Ondernemingskamer, de rechtbank die zich met bedrijfszaken bezighoudt, zich over de vraag of er een onderzoek moet komen naar de situatie bij Nexperia. Wat kunnen we verwachten? Vijf vragen over deze zaak.

Wat was er ook al weer aan de hand bij Nexperia?

Het rommelt het afgelopen jaar al een tijd bij Nexperia. Eind september slaat de bom in. De situatie is volgens demissionair minister Karremans van Economische Zaken zo dringend dat hij een nog nooit gebruikte wet uit de Koude Oorlog inzet om de controle bij het bedrijf over te nemen. Volgens de minister dreigen anders belangrijke kennis en productieplekken uit Europa te verdwijnen.

Een dag na deze ingreep stappen drie bestuursleden naar de Ondernemingskamer. Volgens hen handelt de Chinese topman Zhang Xuezheng (bijnaam mr. Wing) in het nadeel van Nexperia. Zo zou een enorme hoeveelheid onderdelen worden besteld bij een ander bedrijf van hem. Een hoeveelheid die volgens de bestuursleden helemaal niet nodig is voor Nexperia. Ook brachten de bestuursleden naar voren dat mr. Wing de volledige macht naar zich toe probeert te trekken door hen snel te zullen ontslaan. Het ministerie van Economische Zaken sluit zich als belanghebbende aan bij de zaak. Dit gebeurt zelden.

De rechter deelt de zorgen van de bestuursleden en besluit op dezelfde dag mr. Wing te schorsen en de aandelen van de Chinese eigenaar af te nemen. "Het is nog nooit eerder gebeurd dat zonder hoor en wederhoor zo'n maatregel is genomen door de Ondernemingskamer", zegt Loes Lennarts, hoogleraar Ondernemingsrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Waarom is deze zaak zo bijzonder?

Het gebeurt niet vaak dat een bedrijf het middelpunt is van zo'n grote storm. Het ingrijpen van minister Karremans en het besluit van de Ondernemingskamer begin oktober veroorzaken een gigantisch conflict met China.

Het land verbiedt Nexperia nog chips uit China te exporteren en in een paar weken tijd leidt dit tot grote problemen bij veel autofabrikanten over de hele wereld. Nexperia wordt zelfs onderwerp van gesprek tussen de Chinese president Xi en de Amerikaanse president Trump in november.

Wat doet de Ondernemingskamer vandaag?

De Ondernemingskamer buigt zich over de vraag of nader onderzoek bij Nexperia nodig is. Dat gebeurt als er "gegronde reden is voor twijfel aan een juist beleid en een juiste gang van zaken" bij een bedrijf.

De Ondernemingskamer kan tijdelijke acties nemen die verdere schade aan Nexperia moeten voorkomen. Nog onduidelijk is wat die acties kunnen zijn. Vandaag wordt nog geen uitspraak in de zaak verwacht.

Wat kunnen we verwachten?

Los van het oordeel van de rechter zal vandaag vooral heel interessant zijn om te horen welk bewijs er op tafel ligt. Was er daadwerkelijk sprake van wanbeleid of zijn er toch meer kanten aan dit verhaal?

Als wanbeleid wordt aangetoond, kan dit verstrekkende gevolgen hebben. Zo raakte ondernemer Gerard Sanderink vorige maand zijn bedrijven Centric en Oranjewoud definitief kwijt nadat door hem gevoerd wanbeleid was vastgesteld. Bij SNS Reaal kwam de directie drie jaar geleden juist met de schrik vrij, toen een onderzoek aantoonde dat er geen bewust wanbeleid was gevoerd tijdens de ondergang van de bank-verzekeraar.

Hoe moet het nu verder?

Het conflict in en rondom Nexperia wordt inmiddels op zoveel niveaus uitgevochten dat het voor de Ondernemingskamer nog een hele kluif zal worden om de onderste steen boven te krijgen.

Inmiddels zijn de grootste chiptekorten voor de auto-industrie verdwenen. Nexperia levert ook weer mondjesmaat chips, maar de toekomst van het bedrijf is nog onzeker.

Bij veel zaken bij de Ondernemingskamer slagen betrokken partijen er tussentijds toch nog in om er samen uit te komen. Maar het is de vraag of dat in het geval van Nexperia gebeurt. Niet alleen zijn de verhoudingen tussen China en Nederland verzuurd, ook binnen Nexperia is een flinke kloof ontstaan. Het zal nog een tijd duren voordat de werkelijke gevolgen voor Nexperia duidelijk worden.

In Thailand is een bouwkraan ingestort en terechtgekomen op een passagierstrein. Daarbij zijn zeker 28 mensen om het leven gekomen, melden de regionale gezondheidsautoriteiten. 64 mensen raakten gewond, onder wie zeven zwaargewond.

Op de plek van het ongeluk wordt gewerkt aan een nieuwe hogesnelheidslijn tussen Thailand en China. De kraan stond bij een brug die daar werd gebouwd.

De trein was onderweg van hoofdstad Bangkok naar het noordoosten van het land en reed zo'n 120 kilometer per uur toen de kraan erbovenop viel.

Onduidelijk is waardoor het misging. De Thaise minister van Transport heeft een onderzoek ingesteld.

Een deel van de ingestorte kraan is blijven liggen op bogen die voor de nieuwe spoorverbinding zijn aangelegd; een ander deel raakte de passerende trein.

Op beelden is te zien dat de trein is ontspoord en gekanteld:

Het ongeluk gebeurde rond 09.15 uur plaatselijke tijd in de regio Sikhio, ten noordoosten van Bangkok. De Thaise spoorwegen zeggen dat er op het moment van het ongeluk waarschijnlijk rond de 200 mensen in de trein zaten.

Een ooggetuige vertelt aan persbureau AFP dat hij een knal hoorde, gevolgd door twee explosies. "Toen ik ging kijken wat er was gebeurd, zag ik dat de kraan op een passagierstrein met drie wagons was gevallen. De kraan had de tweede wagon geraakt en sneed deze doormidden."

Het gaat vaker fout bij bouwprojecten in Thailand. Er is strenge regulering maar die wordt vaak omzeild, onder meer door omkoping.

De Thaise premier Anutin Charnvirakul eist dat de verantwoordelijken worden gestraft, meldt de Thaise nieuwssite The Nation. Hij vraagt zich af waarom de aannemer niet op een zwarte lijst stond, ondanks eerdere ongelukken.

In Den Haag zijn gisteravond vier mensen opgepakt voor het belagen van de Iraanse ambassade. Ze gooiden stenen naar het ambassadegebouw in de wijk Scheveningen. Ook probeerden mensen over het hek van het terrein te klimmen.

Voor zover bekend is er weinig of geen schade. Niemand raakte gewond. De arrestanten zijn meegenomen naar het politiebureau. Het is niet bekend wie zij zijn.

In Iran zijn massale anti-regeringsdemonstraties aan de gang. Die worden met harde hand neergeslagen. Er wordt gevreesd voor duizenden doden. Informatie uit het land is schaars: het internet en vrijwel alle telecommunicatie zijn geblokkeerd.

Als gevolg van de onrust in het land zijn de afgelopen dagen meer Iraanse vertegenwoordigingen doelwit geweest van acties. Bij de ambassades in Londen en Madrid hebben activisten Iraanse vlaggen verwijderd. In Ottawa, de hoofdstad van Canada, werden bij de ambassade pamfletten en vlaggen van betogers opgehangen.

Burgemeester Halsema heeft de bergingen van twee woningen in Oost en Centrum voor drie maanden gesloten na de vondst van drugs, medicijnen, boksbeugels en een honkbalknuppel. Aangetroffen werden onder meer honderden pillen Kamagra, een erectiemedicijn, en Diazepam, een kalmeringsmiddel. 

De eerste vondst werd in november gedaan in een berging aan de Ravenwerf in de buurt Kattenburg in het centrum. Bij een politiecontrole werden onder meer een honkbalknuppel en zes boksbeugels gevonden, en ook bijna 30 gram van de pijnstiller methadon, 53 vapes en een weegschaal. Deze wapens en een handelshoeveelheid drugs maken dat een tijdelijke sluiting van de berging volgens Halsema op z'n plek is.

Designerdrugs en kalmeringsmiddelen

Hetzelfde geldt voor de berging aan de Roomtuintjes in de Dapperbuurt in Oost. Daar vond de politie vorige maand onder meer zo'n 900 gram grote witte kristallen, positief getest op designerdrug 2-mmc. Daarnaast lagen er honderden pillen Kamagra en Tadalafil (erectiemedicijnen), Alprazolam en Diazepam (kalmeringsmiddelen), en Pregagesic (een pijnstiller). Maar dat was nog niet alles: de politie vond ook nog pillen met designerdrug 2cb, een flesje poppers, en pillen met waarschijnlijk xtc.

Als de berging niet wordt gesloten, levert de situatie volgens Halsema 'een ernstig gevaar' op voor de openbare orde. "Ook moet voorkomen worden dat de berging in de toekomst een rol kan blijven spelen in het handelen van drugs."

In de drie maanden dat de beide bergingen zijn gesloten, mag niemand deze zonder toestemming in.

Na jaren wachten was het dan eindelijk zover. Eind september vorig jaar werd aangekondigd dat de eerste paal de grond in zou gaan voor het vernieuwde Food Center. Een belangrijke mijlpaal, want duidelijkheid voor de ondernemers leek hiermee steeds dichterbij te komen. Maar na vier maanden zien ze nog weinig beweging op de bouwplaats en is de onzekerheid over hun toekomst onverminderd groot. 

Over de herstructurering van het Food Center in West wordt al lange tijd gesproken. Al in 2005 kwam die herstructurering door de gemeenteraad, en het plan is nu om het bedrijventerrein te vernieuwen, in combinatie met 1700 woningen. Langzaam begint het plan vorm te krijgen, maar voor de ondernemers is er nog altijd geen eind in zicht. En dat zorgt voor frustraties.

Jarenlange onzekerheid

Fred Ruyken, een van de ondernemers op het Food Center, geeft aan dat ze al zo'n 15 jaar in het ongewisse zitten over wat projectontwikkelaar Marktkwartier wel of niet gaat doen. Frans van der Meij, ook ondernemer op het Food Center, sluit zich daarbij aan: "Alles is een beetje in mist. Dus het is allemaal wazig. Onzekerheid, daar varen ze wel bij. Dat weet ik zeker. Ik ben geen complotdenker, maar dat heb ik de laatste jaren wel ervaren."

Fred en Frans zijn niet de enige ondernemers die de aanhoudende onzekerheid aankaarten. AT5 sprak nog zo'n acht ondernemers over de stand van zaken. Zij vertellen dat ze geen kant op kunnen en voelen zich niet gesteund. Verschillende ondernemers zijn de afgelopen jaren al vertrokken. Sommigen vrijwillig, omdat de bouw te lang duurde, en anderen noodgedwongen door faillissementen. 

Vertrek overwogen

De nog zittende ondernemers hebben het gevoel dat de ontwikkelaar dit gewoon laat gebeuren. En volgens Ruyken is dat precies de bedoeling: "Ja, je kan vertrekken. Dat zouden ze graag willen, maar goed, dat is niet de bedoeling. De bedoeling is dat we op de markt blijven." Sommige ondernemers hebben er ook weleens aan gedacht om het terrein te verlaten. Ruyken is daar een van: "Met mij heel veel collega's, die gedacht hebben van: het is nu wel een keer genoeg geweest na 15 jaar vergaderen."

Daarnaast is het vanwege de onzekerheid lastig om te investeren in hun bedrijf. "Al die panden worden ouder, dus we moeten toch wat doen. Grote investeringen doen is ook weer zonde geld, want je kunt morgen wel weg moeten", vertelt Ruyken. 

Het Marktkwartier laat aan AT5 weten dat er overeenkomsten zijn gesloten met verschillende ondernemers, en dat ze zich daaraan houden. Volgens de ondernemers staan de verhoudingen echter al langere tijd op scherp. "De vergaderingen die wij hebben, dan wordt er over hen gesproken als een soort tegenpartij", aldus Van der Meij. "Terwijl je daar straks mee samen moet werken en dat gaat nooit soepel."

Toekomst op het Food Center

Maar het Food Center verlaten, dat zien de twee ondernemers niet zitten. "Ik ben hier niet zomaar weg. Absoluut niet", laat Ruyken weten. Van der Meij ziet zijn toekomst ook nog voor zich op het Food Center: "Ik ben niet meer bezig met stel dat er iemand komt en die wil mijn pand hebben. Wij zijn hier gewoon bezig met groente en fruit, en dat is ons doel."

De kosten voor de aanleg van het Zuidasdok blijven maar toenemen. Volgens de laatste halfjaarrapportage kost het project in totaal zo'n 5,4 miljard euro, terwijl in het originele kostenplaatje werd uitgegaan van 4,3 miljard euro. Daardoor komt het tekort nu voor het eerst boven het miljard uit.

Als het megaproject op de Zuidas af is, rijden de auto's op de A10 onder station Zuid door, waardoor het station uitgebreid kan worden. Het project gaat structureel gepaard met financiële tegenslagen. Demissionair minister Robert Tieman (Infrastructuur en Waterstaat) schrijft aan de gemeenteraad en Tweede Kamer dat het tekort nu is toegenomen naar 1,1 tot 1,3 miljard euro.

Volgens de projectleiding heeft het allemaal te maken met hoge inflatie, marktontwikkelingen en de complexiteit van het project. Die moeilijkheidsgraad zit hem vooral in het feit dat er in grootstedelijk gebied gebouwd moet worden en dat het verkeer ook tijdens de werkzaamheden zo veel mogelijk door moet kunnen blijven rijden. 

De eindmijlpaal van Zuidasdok is opgeschoven van 2036 naar 2037. De nadruk ligt nu op het realiseren van de zuidelijke tunnel. Maar om ook de andere tunnels te bouwen is meer geld nodig. "De gehele scope kan alleen worden gerealiseerd met aanvullend budget", schrijft Tieman. 

Noord/Zuidlijn naar Schiphol

In 2024 werd er nog uitgegaan van een tekort van zo'n 600 tot 800 miljoen, dat tekort is nu dus verdubbeld. In de brief staat ook dat de financiering vanuit het Rijk voor de verlening van de Noord/Zuidlijn naar Schiphol, is opgeschoven naar 2039. Volgens de minister is er tussen de vier en zeven miljard euro nodig voor de nieuwe verbinding. 

Eind 2026 besluit het nieuwe kabinet over het vervolg van de Zuidasdok en de toekomst van het verlengen van de Noord/Zuidlijn. 

De plofkraak aan het Osdorpplein vannacht, is door meerdere omwonenden gefilmd. Na een eerste harde knal, volgde even later een tweede keiharde knal. Twee omwonenden die dat filmden stuurden hun filmpje naar AT5. Op een van de filmpjes is ook goed te zien hoe de twee overvallers te werk gaan en hoe ze wegvluchten op een motorscooter, die wordt bestuurd door een derde persoon.  

De plofkraak gebeurde rond 4.00 uur. Een geldautomaat was het doelwit, ook het reisbureau daarnaast raakte zwaar beschadigd. De politie is een onderzoek gestart en laat weten dat getuigen inderdaad drie personen zagen, die wegvluchtten op een motorscooter. 

Het overlijden van stadsdeelvoorzitter Bart Vink maakt veel los bij collega's, vrienden en D66-partijgenoten. De stadsdeelvoorzitter van Zuid overleed gisteren op 58-jarige leeftijd. AT5 spreekt met betrokkenen over wie hij was en wat hij voor hen betekende. Over één ding zijn zij het eens: hij was niet alleen een geliefde man, maar ook iemand met wie je goed kon discussiëren.

"Zijn overlijden kwam echt keihard aan, iedereen was helemaal ontdaan", zegt Melanie van der Horst, wethouder en lijsttrekker van D66 in Amsterdam. Ze kent Bart Vink al sinds 2013. ''Mijn eerste herinnering aan hem gaat terug naar een tijd dat ik zelf nog niet politiek actief was. Ik werkte bij de stichting Zuidas toen hij binnenkwam. Vriendelijk, aimabel en ook heel eigenzinnig. Ik kende hem helemaal niet, maar hij begon meteen over de inhoud. We raakten direct in gesprek en pas later had ik door dat hij ook van D66 was. Ik dacht toen: fijn om te zien dat er bij D66 zulke fijne, inhoudelijke mensen rondlopen.''

Ook collega stadsdeelcommissielid Zuid, Keren Hirsch (PvdA), herinnert zich Vink als een warme en betrokken man. ''Hij had een hart van goud en deed er alles aan om Zuid mooier te maken. Het maakte niet uit wat je deed of wie je was: hij wilde altijd kijken hoe hij jou of het stadsdeel kon helpen. Bart was enorm trots op Zuid en op de bewoners. Hij probeerde het stadsdeel echt te laten schitteren.''

Vink stond er ook om bekend dat hij zich inzette voor de Joodse gemeenschap. Collega Hirsch, zelf in Jeruzalem geboren en net als Vink afkomstig uit een Amsterdamse Joodse familie, zegt daarover: ''Voor de Joodse gemeenschap was hij een grote steun. Als je ergens mee zat, kon je altijd bij hem terecht. Hij deed er alles aan om het Joodse leven zichtbaar te maken.''

Los van wat hij betekende voor zijn politieke collega’s, was Vink ook regelmatig te vinden in het buurthuis Huis van de Wijk in Buitenveldert. Directeur Jerry Straub zag hem vaak in de kantine, waar hij in gesprek ging met bewoners en altijd een luisterend oor bood. ''Hij was oprecht geïnteresseerd, wilde weten hoe de bewoners leefden in Zuid. Echt een hele aimabele man.''

Discussies 

Naast deze herinneringen wordt Vink ook herinnerd als iemand die een discussie nooit uit de weg ging. ''Wie had er géén discussie met Bart?'' zeggen collega’s. Juist dat maakte hem zo prettig in de omgang: ''Het was fijn om met hem te discussiëren, omdat hij dat op een charmante en eigenzinnige manier deed. Het ging altijd over inhoud.'' 

Wat Vink volgens collega's extra bijzonder maakte, was zijn bereidheid om van standpunt te veranderen wanneer iemand met betere argumenten kwam. ''Dat maakt hem in mijn ogen juist een perfecte politicus,'' zegt wethouder Melanie van der Horst. ''Misschien is dat precies het soort politicus dat we in deze tijd meer nodig hebben.''

Het is inmiddels meer dan 23 jaar geleden, maar vandaag was een eerste zitting in de strafzaak rond een fatale schietpartij in Zuidoost. Bij de schietpartij kwam de destijds 34-jarige Michael Curiel om het leven. De vermoedelijke schutter vluchtte naar het buitenland en wist zo jaren uit handen van justitie te blijven. Tot hij in 2021 werd aangehouden voor de invoer van duizenden xtc-pillen naar New York. 

Dat bleek vandaag tijdens een eerste pro forma zitting in de zaak van Domingo O., de vermoedelijke schutter van destijds. De man wordt ervan verdacht zeven kogels te hebben afgevuurd op het slachtoffer. Daarnaast is er volgens justitie ook nog op twee andere mannen geschoten in de parkeergarage onder de flat Grunder. 

"Het is inmiddels meer dan 23 jaar geleden dat de toen 34-jarige Michael Curiel op de galerij voor de flat in koelen bloede en zonder aantoonbare aanleiding werd vermoord", zo begon de officier van justitie vandaag de zitting. De schietpartij gebeurde bij een Dominicaans feestje in de flat.

Gevlucht naar Amerika

Uit het onderzoek kwam de nu 55-jarige al snel als hoofdverdachte naar voren, maar bleek direct te zijn gevlucht naar het buitenland en daardoor spoorloos te zijn. Ondanks internationale signalering voor zijn arrestatie bleef hij jarenlang uit het zicht, totdat hij in juni 2021 door de Amerikaanse politie werd aangehouden voor de invoer van duizenden xtc-pillen vanuit Amsterdam naar New York. Voor die zaak heeft de man zijn straf uitgezeten in Amerika en is hij na een verzoek van Nederland uitgeleverd. 

Twijfel over de vraag of Domingo O. op de plaats delict was is er niet. Zijn advocaat vertelde vandaag dat O. binnenkort gaat verklaren over het handelen uit noodweerexces, ofwel zelfverdediging. Daarover praatte hij ook al in een gesprek met zijn broer. Dat gesprek is opgenomen door justitie. "Als ik niet klaar was en mijn ogen had opengemaakt, dan was ik degene die dood zou zijn geweest. Ze wilden me bestelen en vermoorden".

In 2003 werd een destijds 26-jarige man veroordeeld tot een celstraf van vijf jaar voor medeplichtigheid bij de schietpartij. De zaak van O. wordt later dit jaar inhoudelijk behandeld. 

In De Straten van Amsterdam trekt AT5 de stad in op zoek naar bijzondere verhalen van Amsterdammers uit alle hoeken van de stad. Deze week nemen we een kijkje in een van de huizen van de beroemde trekpleister van de stad: het Begijnhof.   
  

Midden in het drukke centrum ligt het Begijnhof. Al meer dan 600 jaar wonen hier vrouwen, op een verscholen plek die aanvoelt als een dorp in de stad. Het hof is een toeristische trekpleister, maar over de vrouwen die er wonen doen veel verhalen de ronde. Volgens de definitie van het woordenboek is een begijn een lekenvrouw die in een gemeenschap een vroom, semi-religieus leven leidde zonder eeuwige kloostergeloften af te leggen, en zich bezighield met gebed en liefdadigheid. 

Onze eerste spreker en sidekick is Sanne. Met het hoogste raam van het hof heeft ze het beste overzicht over het Begijnhof. Ze ziet dan wel eens, ondanks dat je niet samen met een man mag wonen, mannen uit de voordeuren komen. Ze werkt in een gayclub en pas toen ze op het hof kwam wonen, merkte ze hoe ze onbewust met veiligheid bezig was. “Zelfs in een kort rokje kan ik hier veilig thuiskomen”, vertelt Sanne. De bewoners zorgen samen voor dat gevoel van veiligheid. Sanne is queer en ziet het hof als queer feministisch. Ze vindt het thema dan ook dicht bij het thema geloof liggen,“want zij doen ook niet mee met wat er wordt verwacht van de samenleving”, aldus Sanne. 

Even verderop spreken we Adriana uit Colombia. Zij bezocht Amsterdam vroeger vaak met haar ouders tijdens vakanties en werd verliefd op de stad. Via een gouden tip kwam ze op het Begijnhof. In de vijf jaar dat ze woonachtig is op het hof heeft ze haar boek Achter het hekje geschreven, waarin ze 25 verhalen van 25 bewoners verzamelde. Ze wilde namelijk de verhalen ontkrachten van toeristen gidsen die de bewoners van het hof beschreven als prostituees en heksen. "Toeristen vertelden me ook vaak dat ze naar binnen wilde kijken", legt Adriana uit. Met haar boek wilde ze die mythes doorbreken en de lezer letterlijk een kijkje achter de hekken laten nemen.  

Tot slot spreken we Truus en Wil, twee zussen die al twintig jaar samen op het hof wonen. Hoewel samenwonen op het hof niet is toegestaan, hebben zij via een verbindende woning toch een manier gevonden om samen te leven. “Hier wonen is het grootste cadeau”, zeggen de zussen. Ook zij wonen in hetzelfde huis als Sanne en Adriana. De onderlinge band is zo hecht dat de bewoners elkaar omschrijven als een gekozen familie. Op het hof staan de zussen bekend als ‘altijd samen’, maar volgens hen klopt dat beeld niet helemaal. “Het is maar net wat de dag brengt, maar ‘s avonds eten we altijd samen”, legt Truus uit.

De aflevering is ook op YouTube te bekijken: 

Een deel van de Louis Couperusstraat is vanavond afgezet nadat de politie meerdere meldingen van een schietpartij kreeg. Het is onduidelijk of er daadwerkelijk geschoten is: de politie is dat op dit moment aan het onderzoeken. 

Rond 19.00 uur belden meerdere mensen 112 nadat ze schoten in de straat hadden gehoord. Ter plaatse trof de politie geen slachtoffer aan. Er zijn ook geen kogelhulzen gevonden.

Wel is een gedeelte van de straat dus afgezet voor onderzoek. Ook vloog er korte tijd een politiehelikopter over de buurt.

Een plofkraak op het Osdorpplein in Nieuw-West heeft vannacht enorme schade veroorzaakt aan een kantoor van een reisbureau. De gevel is aan één kant volledig weggeblazen. Buurtbewoners die rondom het plein wonen werden wakker van twee enorme explosies. 

Dat was even voor 4.00 uur. De plofkrakers hadden het gemunt op een geldautomaat in de gevel van het pand. Een buurtbewoner die ernaast woont 'schrok zich kapot' door de knallen. Ze stond op het moment van de tweede explosie op het balkon te kijken. "Het was echt enorm hard. Ik moest meteen naar binnen, want het deed gewoon pijn aan mijn oren. Het was echt geen normaal bommetje", vertelt ze bezorgd.  

Ravage 

De twee explosies hebben voor een enorme schade gezorgd en buurtbewoners komen in de ochtend kijken naar de schade. "Ik vind het verschrikkelijk. Er wonen gewoon allemaal mensen hier omheen", vertelt ze. "Het is een enorme ravage", zegt iemand die ook komt kijken. Hij zegt niet verrast te zijn dat er een plofkraak was. "Het is niet de eerste keer hier, het hoort er nou een beetje bij", vervolgt hij. 

Drie verdachten

"Laat die mensen gewoon werken en op een normale manier geld verdienen", zegt een man die komt aanlopen. Ook hij werd gisteravond wakker van de explosies. Het is nog niet bekend of er iets is buitgemaakt. De politie is een onderzoek gestart en laat weten dat getuigen inderdaad drie personen, die volledig in het zwart gekleed waren, op de motorscooter zagen vluchten. Wie meer weet of beelden heeft, wordt gevraagd zich te melden.

Het gaat nog zeker tot 2029 duren voordat de werkzaamheden bij de A9 tussen Badhoevedorp en Holendrecht voltooid zijn. Toen de werkzaamheden in 2021 begonnen, werd gedacht dat deze tot 2026 zouden duren.

Bij het project wordt een deel van de A9 verdiept en verbreed. De extra rijstroken moeten ervoor zorgen dat het verkeer daar minder vaak vastloopt. Dat het project niet op tijd klaar is, was al langer bekend. Vanmiddag meldde de Rijkswaterstaat dat het nog minstens drie jaar gaat duren. 

Meerdere oorzaken

Volgens Rijkswaterstaat is de vertraging het gevolg van een combinatie van factoren. De belangrijkste is het gebrek aan bouwruimte, waardoor machines en bouwverkeer regelmatig stil komen te staan. Ook is er soms een tekort aan bouwmaterialen, materieel en vakmensen. 

Het werk dat tijdens het project verzet moet worden, kost überhaupt meer tijd dan oorspronkelijk was ingepland. Dat komt onder meer omdat er meer oude funderingen en wegresten weggehaald moeten worden dan verwacht. Ook zouden de mogelijkheden om wegen af te sluiten beperkt zijn, doordat er op dit moment veel andere wegwerkzaamheden lopen.

En dan zijn er ook nog scheuren ontstaan tijdens de bouw van de noordelijke verdiepte ligging van de A9. Dat wil Rijkswaterstaat op andere plekken voorkomen. Er wordt nu langer gewacht met het wegpompen van water, zodat het beton beter uithardt. "Dit verlengt de uitvoering, maar draagt bij aan een veilige en duurzame oplevering", verwacht de gemeente Amstelveen.

Huidige planning

De vernieuwde A9 tussen Badhoevedorp en Holendrecht, inclusief extra rijstroken, gaat in 2028 open. Daarna zijn er nog werkzaamheden aan omliggende en kruisende wegen en komt er een brug voor fietsers en voetgangers. Daardoor is het project in zijn geheel pas in medio 2029 klaar.

De Amstelveense wethouder Adam Elzakalai, die dit project in zijn portefeuille heeft, zegt verrast te zijn door het nieuws dat de werkzaamheden zó veel langer gaan duren. "Dat is vervelend voor onze ondernemers, inwoners en bezoekers. Maar de kwaliteit is voor ons heel belangrijk."

Door een tekort aan kamers in de stad kan hospitaverhuur een oplossing zijn. Mensen verhuren daarbij een deel van hun woning aan iemand die een kamer zoekt. Er is geen vergunning voor nodig. Rinske en David uit Noord verhuren een kamer aan de Groenlandse studente Upaluk en vertellen daar in Amsterdam Informeert meer over. 

De zoon van Rinske en David is voor een jaar naar Amerika op exchange. "Wij wilden eigenlijk de exchange die hij nu meemaakt ook meemaken", vertelt David. Rinske is met haar dochter online op zoek gegaan naar een geschikt iemand voor in hun huis. "Uiteindelijk hebben we Upaluk uitgekozen'', vertelt Rinske. ''Ze komt uit Groenland en ze woont al een paar jaar in Nederland, ze heeft hier haar school afgemaakt en is nu begonnen aan het eerste jaar van de UvA.'' 

Voorwaarden

Om een kamer te kunnen verhuren gelden er een aantal voorwaarden. Zo woont de verhuurder zelf in de woning. Ook moeten de huurder, minimaal 18 jaar, en verhuurder op hetzelfde adres ingeschreven staan. In Amsterdam is altijd toestemming van de eigenaar nodig en is hospitaverhuur ook toegestaan in sociale huurwoningen, soms met extra voorwaarden. Verhuur mag aan één huishouden, met een uitzondering voor familie of mantelzorg.

Waarom het leuk is

David vertelt dat het leuk is om een exchange in huis te hebben, omdat het zorgt voor nieuwe inzichten en andere perspectieven. Volgens hem kan Upaluk mooie verhalen vertellen over wat er in Groenland gebeurt en hoe het leven daar is. "We aten een keer vis en toen zei ik, dat heb ik in de viswinkel gekocht en toen had ze zoiets van, viswinkel, wij hebben helemaal geen viswinkel, als wij vis willen dan halen we dat uit de zee. Dus dat zijn dingen die verrijkend zijn.''  

Vanaf nu worden er alleen nog gifvrije planten geplant en gezaaid in de stad. "Daarmee wordt de natuur in Amsterdam gezonder en wordt de markt aangespoord om meer gifvrije planten te kweken", meldt de gemeente vanmiddag.

Volgens de gemeente gaat het om zo'n 70.000 vierkante meter aan beplanting dat er jaarlijks bijkomt in de stad. Het komende jaar worden projecten waarbij de planten met bestrijdingsmiddelen al besteld waren nog wel geplant. Voor monumentale parken, begraafplaatsen en rondom gedenkplekken geldt tot 1 januari 2029 een uitzondering.

Schadelijk voor insecten

Het gif waar de gemeente op doelt, wordt door een groot deel van de kwekers gebruikt om de planten te beschermen tegen insecten. Dat heeft ook een keerzijde, want het gif doodt ook bijen, vlinders en andere bestuivers, die nodig zijn voor biodiversiteit.

"Er wordt steeds meer bekend over de schadelijke effecten van pesticiden en daarom wil ik geen halve maatregelen meer", aldus verantwoordelijk wethouder Melanie van der Horst (D66). "Het kan gifvrij, dus gaan we dat ook doen. Ik hoop dat door deze keuze steeds meer kwekers overstappen op gifvrije planten, zodat de natuur in heel het land er op vooruit gaat."

Tot nu toe had de gemeente bij de inkoop van planten al een voorkeur voor gifvrij, maar dat had volgens Van der Horst onvoldoende effect. Volgens Van der Horst is op dit moment nog maar 37 procent van de beplanting volledig gifvrij beschikbaar. Met de maatregel om alleen nog gifvrij in te kopen, hoopt ze meer kwekers over te halen om onbespoten planten aan te bieden.

Even geen wintergroene planten

De gevolgen van de zelfopgelegde regel gaan de komende jaren op sommige plekken wel zichtbaar zijn. Wintergroene planten zijn volgens de gemeente bijvoorbeeld niet gifvrij verkrijgbaar.

Tot die wel op de markt verschijnen zullen plantvakken voorlopig worden aangevuld met gifvrije bloemenmengsels. "Dat betekent dat die plantvakken er komende winters minder mooi bij liggen dan andere groene plekken", zegt Van der Horst.

De gemeente hoopt via inkoopafspraken met kwekers ervoor te zorgen dat er over twee tot drie jaar meer gifvrije planten op de markt verschijnen.

Ondertussen is ook sociaal-ontwikkelbedrijf Pantar gestart met het kweken van elf soorten gifvrije planten. Het gaat in totaal om 44.000 stuks (10 procent van wat er nodig is) en het is de bedoeling dat ze vanaf volgend jaar in de stad geplant worden. 

Volgens Van der Horst zijn de eerste resultaten van dat initiatief positief. "De eerste planten zijn al geleverd en dit jaar wordt het initiatief uitgebreid om op grote schaal te kunnen kweken."

Gevel eruit geblazen na plofkraak bij reisbureau Osdorpplein. En Iraanse Amsterdammers geschokt over het geweld in hun thuisland. Dat en meer in het AT5 Nieuws van dinsdag 13 januari, gepresenteerd door Fabiënne Mucuk.

De 28-jarige Olton K. is vandaag veroordeeld tot tien jaar gevangenisstraf en tbs voor een dodelijke steekpartij op het Hoofddorpplein in de zomer van 2024. Volgens de rechtbank heeft hij het slachtoffer, de 23-jarige Idriss, met voorbedachten rade doodgestoken. 

K. kwam volgens de rechtbank met een zeil om zich heen op de 23-jarige man af. Daarna stak hij hem met een vleesmes in de borst. 

"De doelgerichtheid en de vastberadenheid waarmee hij het slachtoffer stak, is uitermate schokkend", laat de rechtbank weten. "Uit het dossier krijgt de rechtbank sterk de indruk dat de man het op slachtoffer gemunt had omdat hij onderdeel uitmaakte van een groep jongens die hem, naar zijn eigen zeggen en in zijn beleving, lastigviel en bedreigde."

De 28-jarige K. wordt ook veroordeeld voor het bezit van kinderporno en het bezitten van een gasdrukpistool. Hij is volgens de rechtbank verminderd toerekeningsvatbaar. Zo heeft hij van jongs af aan gedragsproblemen en is hij in het verleden met verschillende stoornissen gediagnosticeerd. K. is ook niet goed in staat om zijn emoties te beheersen als hij zich verkeerd bejegend voelt.

De man moet de ouders, broer en zus van het slachtoffer ook bijna 80.000 euro aan schadevergoeding betalen.