De Belastingdienst heeft recent een zogeheten datakluis gevonden met zeker 64 miljoen bestanden die doorzocht hadden moeten worden voor de parlementaire onderzoeken naar de toeslagenaffaire. Dat gaat nu alsnog gebeuren, schrijven de staatssecretarissen Eerenberg van Financiën en Palmen van Herstel Toeslagen aan de Tweede Kamer.

De datakluis, een afgeschermde digitale bewaaromgeving, is in 2019 gecreëerd. De Belastingdienst liep toen achter met het opschonen en vernietigen van bestanden vanwege de privacywetgeving. Door ze op deze manier apart te zetten, hadden medewerkers niet meer zomaar toegang tot de gegevens. Tegelijkertijd werd voorkomen dat bestanden die permanent bewaard moesten worden zonder beoordeling vernietigd zouden worden.

Op de een of andere manier verdween de datakluis daarna uit het zicht, tot nu. Steekproeven laten volgens de staatssecretarissen zien dat er bestanden bij zijn die onderdeel hadden moeten zijn van de informatie die is aangeleverd aan de parlementaire enquêtecommissie die onderzoek deed naar het toeslagenschandaal.

Het schandaal draaide om de uit de hand gelopen fraudejacht van de Belastingdienst. Tienduizenden ouders die een toeslag kregen om de kinderopvang te betalen werden onterecht aangemerkt als fraudeurs.

Ongesorteerd

"We betreuren het ten zeerste dat deze informatie niet aan de Kamers is geleverd en dat dit zo lang buiten zicht is gebleven", schrijven de staatssecretarissen. "We hebben een onafhankelijk onderzoek ingesteld om te onderzoeken hoe dit heeft kunnen gebeuren. We hebben met klem opdracht gegeven om dit met prioriteit op te lossen."

Probleem is wel dat de bestanden ongesorteerd zijn opgeslagen. Ze moeten daarom eerst doorzoekbaar worden gemaakt. Als er vervolgens relevante gegevens gevonden worden, dan worden die zo snel mogelijk met het parlement gedeeld, verzekeren de staatssecretarissen.

Of er ook echt belangrijke bestanden bij zitten, is overigens niet zeker. "Omdat de inhoud van de datakluis op dit moment onbekend is, kan het ook betekenen dat de datakluis geen nieuwe informatie over deze dossiers bevat", laat Financiën weten.

Moordpartijen die te zien zijn vanuit de ruimte, grote vluchtelingenstromen en een almaar ernstigere voedselcrisis. De Verenigde Naties noemen de situatie in Sudan al tijden de ergste humanitaire crisis ter wereld. Licht aan de horizon is er na drie jaar oorlog nog steeds niet. "Er is sprake van een bloedige patstelling, waar burgers de dupe van zijn", zegt Guido Lanfranchi, Hoorn van Afrika-onderzoeker van Instituut Clingendael.

De oorlog in het Midden-Oosten maakt de situatie in Sudan zo mogelijk nóg ernstiger. Zo hakken de hoge brandstofprijzen er ook in Sudan hard in. "En, een bijkomend nadeel, deze oorlog stond al bijna niet op de radar, maar dreigt nu helemaal uit beeld te raken."

In drie jaar tijd is volgens de VN een kwart van de bevolking, zo'n 14 miljoen mensen, op de vlucht geslagen. Het geschatte aantal doden loopt uiteen van zo'n 40.000 tot een tienvoud daarvan. En dan zijn er talloze rapporten over honger, over seksueel geweld, over gerichte aanvallen op ziekenhuizen en medisch personeel. De genoemde aantallen en de gruwelijke details zijn bijna niet te bevatten, en geven Sudan weer even een plekje op de voorpagina's. Maar voor hoelang?

De oorlog in Sudan

In 2023 begonnen de gevechten tussen het regeringsleger (SAF), aangevoerd door generaal Burhan, en de paramilitaire Rapid Support Forces (RSF) geleid door generaal Hemedti. Eerst werd er vooral gevochten in de hoofdstad Khartoem, daarna breidde de oorlog zich uit naar andere delen van het land, vooral naar Darfur.

Volgens Lanfranchi veranderen de frontlinies ondertussen nauwelijks, al noemt hij wel de herovering van de hoofdstad Khartoem door het Sudanese leger en de inname van de stad El Fasher in Darfur door RSF-milities. Het leger heeft vooral controle in het oosten van het land en de RSF heeft de macht in het westen. Na de verovering van El Fasher, vorig najaar, probeerden RSF-strijders op te rukken naar Khartoem. "Zonder succes", zegt Lanfranchi. "De belangrijkste frontlijn ligt nu in de Kordofan-regio, daar wordt hevig gevochten. Tot dusver is de ene partij niet sterker dan de andere, waardoor er weinig verandert."

Ook een internationale laag

Er zijn verschillende redenen waarom deze oorlog zo lang duurt, denkt Lanfranchi. Het gaat om de machtsstrijd tussen het Sudanese leger en de RSF. Daarnaast spelen ook kleinere lokale conflicten een rol, over onder meer de verdeling van grond en natuurlijke hulpbronnen.

Daarbovenop komt een internationale laag, omdat beide strijdende partijen gesteund worden door andere landen. Zo krijgt de RSF wapens van de Verenigde Arabische Emiraten (VAE), in ruil voor goud. De belangrijkste bondgenoot van het Sudanese leger is Egypte. Het land geeft onder meer luchtsteun. "Deze landen kunnen zo het conflict in stand houden", zegt Lanfranchi. "Zolang hun steun aanhoudt, en de wapens blijven komen, gaan de gevechten door."

Laat een aantal van die internationale bondgenoten nou ook net betrokken zijn bij de oorlog in het Midden-Oosten. Wat daar precies de invloed van gaat zijn, moet de tijd uitwijzen. Het is volgens Lanfranchi te vroeg om conclusies te trekken: "Maar het zou kunnen dat de Golfstaten zich minder bekommeren om Sudan, in ieder geval voorlopig, omdat ze druk zijn met andere zaken. De RSF kan hier meer last van hebben, omdat het grotendeels afhankelijk is van de steun van de VAE."

De gevolgen van de hoge brandstofprijzen en het uitblijven van leveringen door de blokkade van de Straat van Hormuz zullen snel voelbaar zijn in Sudan. "Zo is brandstof essentieel voor militaire operaties, maar ook voor de landbouw en voor allerlei soorten transport", vertelt Lanfranchi. "Dat wordt nu allemaal duurder en dus nog moeilijker." Ook wordt er door de blokkade van de scheepsroute nauwelijks meer kunstmest aan Sudan geleverd, terwijl het land daar voor het verbouwen van voedsel afhankelijk van is.

"Een tragische mijlpaal", noemde VN-chef António Guterres de dag waarop de oorlog het vierde jaar ingaat. Volgens hem brengt het conflict de hele regio in gevaar. "Aan deze nachtmerrie moet een einde komen", zei hij. Guterres sprak in een videoboodschap tijdens een donorconferentie in Berlijn. Verschillende landen hebben daar samen 1,3 miljard euro aan humanitaire hulp toegezegd.

Volgens Lanfranchi ziet de toekomst er voor het Afrikaanse land somber uit. Tot nu toe liepen onderhandelingspogingen op niets uit, en de kans op nieuwe besprekingen is alleen maar kleiner geworden omdat de situatie in het Midden-Oosten veel aandacht opeist. "Zicht op een staakt-het-vuren lijkt er niet te zijn", zegt Lanfranchi. "Ook zal de toegang voor hulporganisaties niet snel verbeteren."

Toch probeert hij een sprankje hoop te zien: "Dat zie ik vooral bij lokale initiatieven: dappere burgers die gaarkeukens opzetten, medicijnen leveren of mensen in nood evacueren, allemaal vrijwillig."

De Oekraïense president Zelensky komt morgen naar Middelburg voor de uitreiking van de Four Freedoms Awards. Zelensky krijgt de prijs toegekend voor het hele Oekraïense volk. Het was vanwege de veiligheid van Zelensky lang onduidelijk of hij persoonlijk naar Middelburg zou komen.

Ook koning Willem-Alexander, prinses Beatrix en premier Rob Jetten zijn bij de uitreiking aanwezig. Na afloop zal Zelensky met Jetten overleggen over de start van de gezamenlijke productie van drones en andere mogelijkheden om samen te werken. Met de koning praat Zelensky over het belang van steun aan Oekraïne.

Vrijheid is niet gratis

De prijs voor de Oekraïners is ook een boodschap aan de Verenigde Staten, vindt Hugo de Jonge, die als commissaris van de Koning in Zeeland de voorzitter is van de stichting achter de uitreiking. De prijs eert immers de ideologie van de Amerikaanse president Roosevelt die zijn sceptische landgenoten in de Tweede Wereldoorlog wist te mobiliseren om Europa te bevrijden.

De Jonge vindt dat het huidige, op zichzelf gerichte Amerika een voorbeeld kan nemen aan de toenmalige president die besloot Europa te helpen. "Die betekenis kan en mag eraan worden gegeven", zegt hij.

Met de prijs voor Oekraïne hoopt De Jonge dat de inwoners van het land zich gezien voelen. "Hun strijd voor vrijheid is ook de onze." Hij hoopt dat ook Nederlanders de komst van Zelensky als een teken zien. "Vrijheid is niet gratis", zegt hij.

Four Freedoms Awards

De Four Freedoms Awards zijn gebaseerd op de vier vrijheden die de Amerikaanse president Franklin Delano Roosevelt benoemde tijdens de State of the Union in 1941:

Voor elk van de vier pijlers wordt een award toegekend door een jury. Daarnaast is er een Internationale Four Freedoms Award, die gaat dit jaar naar de Oekraïners.

De jaarlijkse prijzen worden sinds 1982 afwisselend in Middelburg en New York uitgereikt. Voor Zeeland is gekozen omdat de voorouders van de familie Roosevelt vermoedelijk van het eiland Tholen komen.

De prijzen worden toegekend aan mensen die een substantiële, moedige en persoonlijke bijdrage hebben geleverd aan vrijheid in de wereld.

Een winnaar nog onbekend

De prijs voor vrijwaring van vrees gaat naar de Franse Gisèle Pelicot. De Française werd bekend als slachtoffer in de schokkende verkrachtingszaak tegen haar ex-man.

Andere Four Freedoms Awards gaan naar het Comité ter Bescherming van Journalisten (vrijheid van meningsuiting) en de Chileense Isidora Uribe Silva die strijdt voor gelijke rechten voor mensen met een beperking (vrijwaring van gebrek).

Wie de prijs voor godsdienstvrijheid krijgt, kan de organisatie vanwege de veiligheid nog niet zeggen. Voorzitter Hugo de Jonge gaf alleen aan dat het gaat om iemand uit Iran die tot het christendom bekeerd is. "Diegene heeft daarvoor vastgezeten."

Eerdere winnaars van de awards zijn koningin Juliana, Nelson Mandela, de Dalai Lama, Angela Merkel en het Rode Kruis.

Live te volgen

De uitreiking van de Four Freedoms Awards is morgen live te volgen bij de NOS. De uitzending is vanaf 10.45 uur te zien via NPO1, de NOS-app en NOS.nl

In Rotterdam is vanmiddag een geldtransportwagen overvallen. De overvaller dreigde met een vuurwapen en ging er met onbekende buit vandoor, bevestigt de politie aan de regionale omroep Rijnmond.

De overval gebeurde rond 15.15 uur in een drukke winkelstraat in de wijk Kralingen. De verdachte sloeg daarna op de vlucht. Het gaat om een man met donkere kleding en een gele boodschappentas.

De politie is onder meer met een helikopter op zoek naar de man.

De Amerikaanse president Trump heeft op zijn Truth Social-account een door AI gegenereerde afbeelding van zichzelf en Jezus gedeeld. Zij staan in een innige omhelzing samen voor de Amerikaanse vlag.

Washington en het Vaticaan zijn de afgelopen dagen in een oplopende strijd beland.

Trump schrijft bij zijn post: "De radicale linkse gekken zullen dit misschien niet leuk vinden, maar ik vind het best wel leuk!!!" De foto werd oorspronkelijk geplaatst op het X-account Irish for Trump. De gebruiker van dit account meldt daarbij: "Ik ben nooit een erg religieus man geweest... maar lijkt het er niet op dat God misschien zijn Trump-kaart speelt?"

Trump deelde een screenshot van dit bericht. Zondag plaatste hij ook al een afbeelding van zichzelf waarop hij op Jezus lijkt. Op die AI-foto legt hij zijn hand op het hoofd van een zieke man. De post leidde tot felle kritiek, ook vanuit zijn eigen achterban. Gisteren verwijderde hij het plaatje, al ontkende hij dat hij als Jezus werd getoond. Volgens Trump werd hij weergegeven als dokter en is het zijn taak als president om mensen beter te maken.

'Paus moet voorzichtig zijn'

In een lange tirade op sociale media noemde Trump de paus afgelopen weekend nog "zwak wat betreft misdaad, en vreselijk wat betreft internationale betrekkingen". Ook schreef hij dat de paus zijn aanstelling aan hem te danken had. Paus Leo is de eerste Amerikaanse paus ooit.

Het was een reactie op uitspraken die de paus juist tijdens de paasmis had gedaan. Hij riep daarin op tot vrede in het Midden-Oosten en hij zei dat God nooit oorlogen zou zegenen.

Behalve Trump zocht ook de Amerikaanse vicepresident Vance de confrontatie met paus Leo. Op een bijeenkomst met conservatieve studenten op de Universiteit van Georgia zei hij gisteren dat de paus "voorzichtig moet zijn" wanneer hij zich uitspreekt over theologische kwesties.

Paus Leo heeft de laatste tijd meerdere keren kritiek geuit op de oorlogen die momenteel gevoerd worden, zonder daarbij Amerika expliciet te noemen. De paus schreef vorige week op X dat "discipelen van Christus nooit aan de kant zouden staan van hen die ooit het zwaard hanteerden en nu bommen gooien". Ook zei de paus dat hij niet gelooft dat militaire actie "ruimte zal scheppen voor vrijheid of tijden van vrede".

Dit was duidelijk tegen het zere been van Vance, die zichzelf nadrukkelijk profileert als katholiek en vorig jaar op bezoek was bij de paus. Hij werkt daarnaast aan een boek over zijn bekering tot het katholicisme. Op de bijeenkomst met leden van de conservatieve beweging Turning Point USA verwees hij naar de Tweede Wereldoorlog om de oorlog tegen Iran te verdedigen.

Vance: "Stond God aan de kant van de Amerikanen die Frankrijk van de nazi's bevrijdden? Stond God aan de kant van de Amerikanen die de Holocaustkampen bevrijdden en die onschuldige mensen bevrijdden, die de Holocaust hadden overleefd? Ik denk zeker dat het antwoord 'ja' is."

Paus wil geen discussie

Vervolgens noemde hij het belangrijk "dat de paus voorzichtig is wanneer hij over theologische zaken spreekt", zoals het belangrijk is "dat ik voorzichtig over politiek praat". Volgens hem is het beter dat de paus zijn uitspraken beperkt tot morele kwesties. Als voorbeelden noemt hij immigratie, abortus, maar toch ook oorlog en vrede.

Een toeschouwer onderbrak de Amerikaanse vicepresident meerdere malen. Hij schreeuwde Vance toe dat Jezus geen genocide steunt. Vance gaf hem hierin gelijk.

In reactie op de kritiek van Trump zei de paus dat hij zich tegen oorlog blijft uitspreken en verder niet met Trump in discussie wil. Vance sluit niet uit dat er in de toekomst meer meningsverschillen tussen Trump en de paus zullen voorkomen. Op de laatste post van Trump op Truth Social heeft het Vaticaan nog niet gereageerd.

Het nieuws stopt nooit, en lijkt soms ook alleen maar groter en ingewikkelder te worden. Is dat ook zo? Welke keuzes maken onze journalisten dagelijks, en hoe gaan ze daarbij te werk? Wat is het verschil tussen verslaggeving en duiding? En wat gebeurt er op de redactie van de NOS bij breaking news?

Daarover gaan we dit voorjaar weer in gesprek met iedereen die dat wil. Op dinsdag 12 mei organiseren we een publieksavond in Rotterdam, en op maandagavond 1 juni zijn we in de stad Groningen. De exacte locaties volgen later, nadat je je hebt aangemeld, maar beide avonden beginnen om 20.00 uur (net zo stipt als het Journaal!) met een zaalprogramma tot ongeveer 21.30 uur. Daarna is er nog ruim de tijd om buiten de zaal in gesprek te gaan met NOS'ers.

Maar ook in de zaal is veel ruimte voor de vragen die jij wellicht hebt. Zowel in Rotterdam als in Groningen kan je ze stellen aan onze parlementair verslaggevers, aan journalisten van NOS Stories, binnenlandverslaggevers, presentatoren en specialisten van de Verenigde Staten en het Midden-Oosten.

Zij vertellen onder leiding van Winfried Baijens over hun werk, over de verhalen die zij maken en over waar de NOS voor staat. Ook laten we zien hoe we ingewikkelde thema's zoals de oorlogen in het Midden-Oosten, politieke dossiers, of geopolitieke spanningen vertalen naar verhalen voor verschillende doelgroepen. En hoe houd je dan ook nog oog voor de verhalen dichter bij huis?

Winfried Baijens presenteert beide avonden en ontvangt je heel graag in Rotterdam of Groningen. Deelname is gratis. Je kunt je hier inschrijven.

Het aantal strafbare feiten met een discriminatieaspect is het afgelopen jaar gestegen. Dat geldt ook voor het aantal meldingen van discriminatie bij daarvoor bedoelde meldpunten. Dat blijkt uit twee onderzoeken die vandaag zijn gepubliceerd.

Volgens onderzoek van het OM is het aantal gevallen van discriminatie bij strafbare feiten met ruim 68 procent gestegen. Het gaat dan bijvoorbeeld om geweldsdelicten waarbij discriminerende termen geroepen zijn. Het aantal feiten waarbij het alleen om discriminatie gaat, nam juist iets af.

Herkomst en geaardheid

Het aantal meldingen van discriminatie bij meldpunten is ook toegenomen, blijkt uit een rapport van de Ministeries van Binnenlandse Zaken en Justitie en Veiligheid. Voor dat onderzoek is gekeken naar discriminatiemeldingen bij de politie, zogenoemde antidiscriminatievoorzieningen (ADV's), Meld.Online Discriminatie, het College voor de Rechten van de Mens (CvRM), de Nationale ombudsman en de Kinderombudsman.

Het aantal meldingen bij de politie groeide bijvoorbeeld met meer dan duizend naar ruim 10.700. Het aantal meldingen bij het CvRM steeg tot meer dan 850, dat is ruim 200 meer dan het jaar ervoor.

Bij de politie doen slachtoffers het vaakst melding van discriminatie op grond van herkomst en seksuele gerichtheid. Ook antisemitisme wordt veel gemeld.

"Het gaat om het topje van de ijsberg", zegt Sjaak van der Linde. voorzitter van Discriminatie.nl, het landelijke netwerk van regionale antidiscriminatiebureaus. "Discriminatie is een veelkoppig fenomeen. We hebben dit jaar bijvoorbeeld veel aandacht besteed aan online discriminatie en racisme, dat komt ook internationaal ons land binnen."

Van der Linde doelt onder meer op de sociale media. "Binnen de technologie is het verspreiden van discriminerende drek ook een verdienmodel geworden."

Wilders

Terwijl bij de politie, het CvRM en de Kinderombudsman de stijging in lijn is met voorgaande jaren, is die bij de ADV's en Meld.Online Discriminatie veel groter dan voorgaande jaren.

Een belangrijk deel van de groei daar is te wijten aan één incident, namelijk een X-bericht van PVV-leider Geert Wilders voorafgaand aan de Kamerverkiezingen van vorig jaar. In dat bericht zette hij twee halve gezichten naast elkaar: links een jonge blonde vrouw met daaronder PVV en rechts een norse, gerimpelde vrouw met een hoofddoek met daaronder PvdA.

Het X-bericht van Wilders

Van de ruim 25.000 meldingen bij ADV's gaat meer dan de helft over het bericht van Wilders. Bij Meld.Online Discriminatie geldt dat voor de ruim 2700 meldingen ook.

"Het viel ons enorm op dat er zoveel gemeld werd over dit incident", zegt Van der Linde. "Het ging echt om grote maatschappelijke ophef. Vooral op sociale media is veel opgeroepen om melding te maken van het bericht. Mensen zijn het echt wel zat"

"Discriminatie.nl heeft samen met Meld.Online Discriminatie destijds ook aangifte tegen Wilders gedaan, we hoorden namelijk van veel mensen dat ze benieuwd waren of dit wel kon onder de vrijheid van meningsuiting." Het OM heeft nog geen besluit over vervolging genomen.

Van der Linde is voorzichtig positief over hoe de politiek reageert op de toename. "Minister Heerma van Binnenlandse Zaken heeft goed uiteengezet dat er in de normering van dit soort gedrag veel werk te doen is voor hem. Maar we moeten dit met veel meer partners aanpakken; bijvoorbeeld het onderwijs, sportorganisaties en de gemeenten."

De Tilburgse wijkagent Erwin van E. (62), die wordt verdacht van het jarenlang doorspelen van vertrouwelijke politie-informatie, aan criminelen, blijft de komende maanden vastzitten. Dat werd vandaag duidelijk tijdens de eerste pro-formazitting in de zaak.

De wijkagent genoot in Tilburg en omstreken enige bekendheid op sociale media, omdat hij vlogs maakte over zijn werk. Van E. was al sinds 1984 werkzaam bij de politie.

De man zou samen met zijn vriendin Kaylee van O. (24) uit Helmond, die niet aanwezig was bij de zitting vandaag, verantwoordelijk zijn geweest voor het doorspelen van gevoelige informatie uit politiesystemen tussen 2023 en januari 2026. Van E. en Van O. werden op 8 januari dit jaar opgepakt.

Volgens zijn advocaat Jan-Hein Kuijpers wist Van E. niet dat de informatie die hij doorspeelde werd gebruikt voor aanslagen of ontvoeringen.

Gijzeling en explosie

De voormalig wijkagent wordt onder meer verdacht van het delen van informatie over het onderzoek naar een gestolen partij cocaïne van 1400 kilo in Antwerpen, waarover een groot crimineel conflict speelde. In Nederland leidde die ripdeal tot een ongekende geweldsexplosie.

Ook verdenkt het Openbaar Ministerie het duo van het delen van informatie voorafgaand aan de gijzeling van een vrouw in Hoofddorp in oktober 2025 en van medeplichtigheid aan een explosie bij een voordeur van een huis in Goirle in juli vorig jaar.

Op de telefoons van de verdachten werden zo'n 2000 afbeeldingen gevonden van bijvoorbeeld screenshots uit politiesystemen en conversaties. Volgens de officier van justitie is 60 procent daarvan bekeken door het OM.

Advocaat: Van E. kreeg niet betaald

Van E. heeft bekend informatie voor criminelen te hebben opgezocht, maar zegt dat hij daarvoor nooit betaald heeft gekregen. Zijn advocaat zei dat Van E. benaderd werd door een man die hem miljonair zou maken, maar dat dat nooit is gebeurd.

Van E. zou volgens hem ook niet hebben geweten waar de gelekte informatie voor werd gebruikt. "De rechtbank weet als geen ander hoeveel overredingskracht er kan uitgaan vanuit de onderwereld" zei Kuijpers. "Niet iedereen is daar tegen bestand. Ieder mens heeft een breekpunt. Dat neemt de strafbaarheid niet weg, maar is wel relevant."

'Aardige, lieve jongen'

Ook zei Kuijpers dat zijn cliënt voorlopig geen verdere verklaringen zal afleggen. "Dat hij er niet fraai opstaat, is duidelijk. Maar dat hij na jaren trouwe dienst toch in deze positie is beland, is triest en verdrietig".

De wijkagent kwam ook zelf kort aan het woord. Hij vroeg om vrijlating en beriep zich verder op zijn zwijgrecht. Hij zei een "aardige, lieve jongen" te zijn, die zich aan "alle voorwaarden" bij een eventuele vrijlating zou houden.

Daar ging de rechter niet in mee. De rechtbank besloot Van E.'s voorlopige hechtenis te verlengen.

Paus Leo de veertiende is niet bang voor Trump. En de president noemt de paus een slappeling en zette een AI-gegenereerde afbeelding online van hemzelf als Jezus. De Amerikaanse president is in openlijk conflict met de Amerikaanse paus. Wat is hier aan de hand?

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Vaticaancorrespondent Andrea Vreede legt in podcast De Dag uit waar deze ruzie begonnen is. Paus Leo spreekt zich al veel langer en steeds iets uitdrukkelijker uit tegen het geweld dat de regering van Trump gebruikt. Maar dat geweld gebruikt Trump niet zomaar. Volgens historicus en Amerikakenner aan de Universiteit Utrecht James Kennedy ziet hij zichzelf, na de mislukte aanslag op hem, als de messias.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Judith van de Hulsbeek

De PVV in de Eerste Kamer stemt tegen het nieuwe onderdeel van de asielwetten van voormalig minister Faber. Het gaat om het deel waarin staat dat hulp aan illegalen niet strafbaar is. Dat heeft fractievoorzitter Van Hattem op X bekendgemaakt.

Hij spreekt van een "verzwakking" van het oorspronkelijke wetsvoorstel die onacceptabel is. Daarmee staat de invoering van de hele wetgeving op losse schroeven. Van Hattem zegt wel te zullen stemmen voor de asielnoodmaatregelenwet en de Wet tweestatusstelsel. Maar daarmee is voldoende steun niet zeker.

Dit stukje over illegaliteit staat in een zogenoemde novelle van de asielnoodmaatregelenwet. Het is een 'verzachtende' toevoeging aan de wet omdat verschillende partijen vinden dat het geven van humanitaire hulp aan illegalen niet strafbaar moet zijn, hoewel ze wel instemmen met het strafbaar stellen van illegaliteit.

Zonder steun van de PVV is er voor de afzwakking van de strafbaarstelling van illegaliteit waarschijnlijk geen meerderheid. PVV-leider Wilders kreeg meteen veel vragen van journalisten in de Tweede Kamer.

"Ik snap heel goed dat onze vrienden in de Eerste Kamer geen vertrouwen hebben in die novelle en wel in de wetten van mevrouw Faber." De Tweede Kamerfractie van de PVV stemde in november overigens nog vóór de novelle.

Voorwaarde

Als de novelle het niet haalt, dan trekken andere partijen mogelijk hun steun in voor de asielnoodmaatregelenwet. Voor het CDA bijvoorbeeld was de verzachting een voorwaarde om voor te stemmen.

Om het CDA over de streep te trekken, deed asielminister Van den Brink gisteren juist de belofte dat alleen "hardnekkige terugkeerfrustreerders" als illegalen worden vervolgd. De PVV wil dat iedereen die illegaal in Nederland verblijft kan worden vervolgd.

De nieuwe onzekere situatie zorgt voor hectiek in de gangen van de Tweede Kamer. D66-fractievoorzitter Paternotte spreekt van "tactische manoeuvres" en zegt dat de PVV er een bende van maakt.

Voormalig PVV-Kamerlid Markuszower, die na de afsplitsing een eigen Tweede Kamerfractie heeft, noemt het een "sabotagetruc" van de PVV. "Ik kan dit niet uitleggen. Daarom ben ik ook weg bij de PVV. Dit is geen problemen oplossen maar problemen creëren."

Politieke spelletjes

Ook VVD-fractievoorzitter Brekelmans kan weinig begrip opbrengen voor de "politieke spelletjes" van de PVV. "Nederland snakt naar strenger asielbeleid. Als je echt iets wil betekenen voor mensen in Nederland, zorg dan dat die wetten het halen."

Wilders vindt het verwijt dat de PVV zo zelf strengere asielwetgeving tegenhoudt, onterecht. "U staat nu om mij heen. Maar D66, de grootste partij, de partij van de premier, heeft zelf het gore lef om tegen deze asielwetten te stemmen."

Met steun van coalitiepartij D66 zouden de wetten het kunnen halen, maar die partij vindt ze juridisch niet sterk en wil in de Eerste Kamer tegen stemmen. Voor het CDA is de situatie ingewikkeld geworden. Partijleider Bontenbal wil dat even rustig kunnen bespreken. "Dit soort dingen moet je in coalitieverband overleggen. Ik wil er even over nadenken."

Vandaag is dus een einde gekomen aan de onduidelijkheid over het PVV-standpunt, maar blijft de onduidelijkheid bestaan of de asielwetten het gaan halen. Dinsdag wordt er in de Eerste Kamer hoofdelijk gestemd over de novelle en de asielwetten.

Wat staat er in de asielwetten?

In Rotterdam is een man opgepakt voor het mishandelen van een buschauffeur, meldt de politie. De verdachte zou twee keer geweld hebben gebruikt tegen dezelfde buschauffeur.

De verdachte is een 32-jarige man uit Rotterdam. Op 7 maart stapte hij in de lijnbus, maar hij kon niet inchecken omdat zijn pas niet werkte. Toen de buschauffeur hem verzocht de bus te verlaten, werd hij agressief en sloeg de buschauffeur.

Ongeveer een maand later, op 10 april, stapte de verdachte in bij dezelfde chauffeur. De busbestuurder wilde een melding maken bij zijn collega's, omdat hij de man herkende van de vorige mishandeling. De verdachte sloeg daarop de chauffeur meerdere keren. Vervolgens stapte hij uit en sloeg op de vlucht.

De politie deelde beelden van de man op sociale media en vroeg getuigen zich te melden. Hij is gefilmd door een passagier toen hij na de tweede mishandeling vluchtte.

De gemeente Almelo eist van het COA dat veertien statushouders zo snel mogelijk uit een hotel vertrekken. Gebeurt dat niet binnen twee weken, dan start de gemeente een traject waarbij het COA een dwangsom wordt opgelegd.

De veertien statushouders (twee gezinnen) verblijven in hotel Huis van Bewaring in Almelo, meldt RTV Oost. Het boetiekhotel heet zo omdat het een voormalige gevangenis is. Volgens het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) wonen ze daar voor een periode van maximaal een halfjaar.

De gemeente stelt dat in de vergunning staat dat Huis van Bewaring een hotel is, terwijl de statushouders overduidelijk geen hotelgasten zijn. Ze hebben immers geen "hoofdverblijf" elders.

"Het college is niet bereid om dit gebruik te legaliseren. Daarom starten we een handhavingstraject op richting zowel het COA als het hotel", aldus de gemeente. Hoe hoog de dwangsom wordt, is nog niet bekend.

Hardenberg

Het is niet de eerste keer dat het COA met handhavingstrajecten en dwangsommen te maken krijgt. Zo legde de gemeente Hardenberg vorige maand een dwangsom op omdat twee opvanglocaties niet sloten, hoewel dat was beloofd.

Het bedrag dat het COA in Hardenberg moet betalen, is opgelopen tot boven de 1 miljoen euro. Volgens het COA is er simpelweg geen andere plek voor de mensen die nu in de twee opvanglocaties verblijven.

Leven opbouwen

Het COA zegt op de hoogte te zijn van het besluit van Almelo. "We zullen eerst onze reactie geven aan de gemeente Almelo, waarmee wij ook verder goed in gesprek zullen blijven", zegt een woordvoerder.

Hij wijst erop dat de twee gezinnen een verblijfsvergunning hebben. "Deze gezinnen gaan in Almelo hun leven opbouwen. Juist daarom zijn zij, in opdracht van het ministerie, in deze stad ondergebracht.

"Het verblijf in het hotel is voor maximaal een halfjaar", aldus de woordvoerder. "Maar de gemeente kan hen ook eerder huisvesten."

Epe

Zoals eerder aangekondigd begint ook de gemeente Epe een handhavingstraject tegen het COA. Daar draait het om de huisvesting van 276 asielzoekers in een hotel. Het COA beloofde dat die opvang tijdelijk zou zijn, maar de mensen zitten er nog steeds.

Het COA krijgt van Epe nog een week om de locatie te sluiten. Vanaf 22 april geldt een dwangsom van 63.480 euro per dag, met een maximum van 11,4 miljoen euro, meldt Omroep Gelderland.

Volgens burgemeester Horn is het besluit nodig: "Afspraken moeten worden nagekomen. Dit is niet gericht tegen de bewoners, maar tegen een onhoudbare situatie", zegt hij.

Volgens het COA is er ook in dit geval geen alternatief onderdak beschikbaar.

De documentaire Hila voorbij de Taliban is vanaf vandaag weer te zien op NPO Start. De serie werd in januari offline gehaald door AVROTROS nadat een van de geïnterviewde vrouwen was gearresteerd door de Taliban.

Vrouwen die in de documentaire voorkomen, hebben opnieuw toestemming gegeven voor hun bijdrage, schrijft Noorzai op Instagram. Eén vrouw heeft ervoor gekozen alsnog onherkenbaar en onherleidbaar in beeld te komen, aldus AVROTROS.

Arrestatie

In januari werden taekwondocoach Khadija Ahmadzada en haar vader gearresteerd door de inlichtingendienst van de Taliban. In de documentaire was Ahmadzada herkenbaar in beeld en sprak zij openhartig over de onderdrukking van vrouwen.

Ahmadzada gaf als taekwondocoach in het geheim zelfverdedigingslessen aan vrouwen. Onder de Taliban is het voor vrouwen verboden om te sporten.

AVROTROS haalde destijds uit voorzorg de serie offline. Ahmadzada kwam na enkele dagen vrij. Vanuit "diverse betrouwbare en onafhankelijke bronnen" werd bevestigd dat de documentaireserie geen rol bij haar arrestatie heeft gespeeld, zegt AVROTROS.

Bijdrage verwijderd

De bijdrage van Ahmadzada is niet meer in de serie te zien. "De persoonlijke situatie van de taekwondocoach is dusdanig veranderd dat op haar verzoek haar bijdrage verwijderd is", schrijft Noorzai op Instagram. "Ik ben opgelucht dat zij bij haar familie is, maar ook verdrietig dat de school heeft moeten sluiten."

Voor de documentaire reisde de presentatrice naar haar geboorteland Afghanistan. Noorzai onderzocht de positie van vrouwen die steeds meer onderdrukt worden sinds de Taliban er in 2021 aan de macht kwam.

Voor de tweede dag op rij is er in Turkije een schietpartij geweest op een school. In de provincie Kahramanmaras, in het zuidoosten van het land, zijn negen mensen gedood, onder wie acht kinderen. Dat zegt de Turkse minister van Binnenlandse Zaken Ciftci. Dertien anderen zijn gewond geraakt, van wie zes zwaargewond.

Aanvankelijk werd gemeld dat vier mensen, drie leerlingen en een leraar, om het leven kwamen bij het incident. Volgens de gouverneur van de regio is de dader ook gedood.

De dader was een leerling die een wapen van zijn vader gebruikte. Volgens de gouverneur is de vader een voormalig politieagent. De schutter had vijf wapens en zeven magazijnen in zijn tas verstopt.

Nadat hij de school was binnengekomen, zou hij twee willekeurige klaslokalen zijn binnengelopen en daar het vuur hebben geopend. Volgens minister Ciftci was de schietpartij een 'persoonlijke aanval' van de dader. Op wie de leerling het gemunt had, of waarom, is nog niet duidelijk.

De minister van Justitie zegt dat het Openbaar Ministerie een onderzoek is gestart naar de schietpartij. Op dit moment geldt een publicatieverbod op beelden van het incident. Turkse media melden dat de vader na de schietpartij is gearresteerd.

Tweede schietpartij op een school

Gisteren was er een schietpartij in dezelfde regio, op zo'n drie uur rijden van de school waar vandaag een schietpartij was. Daarbij raakten zestien mensen gewond.

Architect Simon Sprietsma mag dan bij het grote publiek onbekend zijn, zijn invloed op de binnenstad is groot. Hij is verantwoordelijk voor onder meer de herinrichting van het Spui, de keien op de Dam en de Rode en Oranje Loper. Vanmiddag organiseerden collega’s in de Zuiderkerk een symposium ter ere van zijn werkjubileum en verjaardag.

"Er zijn natuurlijk een hele hoop ambtenaren die heel lang hard werken", zegt Sprietsma op de kade naast het IJ over het symposium dat vanmiddag voor hem werd georganiseerd. "Ik word er een beetje verlegen van." Sprietsma is sinds 1991 ontwerper openbare ruimte voor de gemeente Amsterdam.

In zijn beginjaren als architect was hij onder meer verantwoordelijk voor de herinrichting van het Spui, het Leidseplein en de Dam. Later ontwierp hij de Rode-en Oranje Loper en was hij onder andere verantwoordelijk voor de voor- en achterkant van het Centraal Station. "Het is echt wel een heel dankbaar  vak", zegt hij over zijn werk.

Vol lof 

"Ik denk dat niemand een grote stempel op de openbare ruimte van Amsterdam heeft gedrukt dan Simon", benadrukt Guido Frankfurther. Het oud-gemeenteraadslid dat samen met erfgoedvereniging Heemschut het symposium organiseerde, is vol lof over Sprietsma's projecten. "Hij is begonnen met het verhaal van een lege, schone en veilige openbare ruimte en tot op de dag van vandaag zet hij dat voort."

Dat beaamt ook Karel Loeff van de erfgoedvereniging. Toch is hij niet te spreken over al zijn projecten in het centrum. "Als je kijkt naar de keuze en het onderhoud van de vergroening op het Haarlemmerplein en de Postzegelmarkt, is dat problematisch", legt Loeff uit.

Simon Sprietsma zelf denkt nog niet aan stoppen. "Ik weet ook niet of ik per se stop met 67, dat hangt ervan af hoe leuk het blijft."

De 33-jarige Khalid A. heeft van de rechter tbs met voorwaarden opgelegd gekregen voor het doodsteken van een 30-jarige vrouw. Volgens de rechter was de man ontoerekeningsvatbaar omdat hij op dat moment een psychose had. 

De steekpartij gebeurde op 1 februari vorig jaar. Het uit Kroatië afkomstige slachtoffer was de ex-vriendin van A. Ze had een paar weken eerder bij de politie gemeld dat ze door de man bedreigd werd.

In zijn woning aan de Gerard Callenburgstraat in Bos en Lommer werd de vrouw, midden in de nacht, ruim 40 keer gesneden en gestoken.

A. meldde zich vervolgens zelf bij de politie, waar hij vertelde dat hij de vrouw om het leven had gebracht. Volgens het OM verklaarde hij vlak na het steekincident tegen de politie: "Ik ben blij", nadat hij hoorde dat de vrouw was overleden. Tijdens een eerdere zitting liet A. weten zich daar niets meer van te herinneren. 

Paranoïde

“Ik verkeerde in een psychose, ik was gek”, verklaarde A. toen in de rechtbank. Volgens het OM is hem hulp aangeboden in de jaren voorafgaand aan de steekpartij, maar nam hij dat niet aan. Uit onderzoek in het Pieter Baancentrum bleek dat hij 'niet in staat was om zijn wil en gedrag in vrijheid te bepalen’.

Volgens gedragsdeskundigen lijdt A. aan een psychische, traumagerelateerde stoornis, waardoor hij paranoïde is en zich soms achtervolgd waant. Volgens de rechter handelde A. in een psychose en was hij ontoerekeningsvatbaar. De man krijgt daarom geen celstraf, maar tbs met voorwaarden opgelegd.

Voorwaarden

Bij tbs met voorwaarden moet de verdachte zich psychiatrisch laten behandelen, maar wordt niet opgenomen in een gesloten tbs-kliniek. Dat laatste is wel het geval als een dader tbs met dwangverpleging opgelegd krijgt.

Het Openbaar Ministerie (OM) had tbs met dwangverpleging geëist tegen A., maar volgens de rechter is tbs met voorwaarden voldoende. Het oordeel is in lijn met het advies van een psycholoog en psychiater.

A. wordt nu opgenomen in een zorginstelling. Een van de voorwaarden waar hij zich aan moet houden is dat hij tijdens zijn behandeling geen alcohol of drugs mag gebruiken. Ook mag hij in die periode niet naar het buitenland. Khalid A. kan alsnog dwangverpleging krijgen als hij zich niet aan de voorwaarden houdt.

Het slachtoffer van de dodelijke steekpartij op de Tugelaweg in Oost is een 54-jarige Amsterdammer. Dat meldt de politie vandaag. Inmiddels is ook duidelijk dat er voor de steekpartij en verdachte is aangehouden. Het steekincident maakt grote indruk op de buurt. Verschillende buren kwamen vandaag langs om een bloemetje brengen. 

Die verdachte werd afgelopen nacht al opgepakt. De politie maakte die aanhouding vandaag pas aan het einde van de middag bekend. Een woordvoerder van de politie benadrukt dat het niet precies duidelijk is welke rol de verdachte heeft gespeeld en dat het ook niet zeker is of de man überhaupt betrokken was bij de steekpartij.

Verschillende buurtbewoners kwamen vandaag een bloemetje brengen op de plek van het steekincident. "Er is iemand vermoord en vlakbij op de stoep doodgegaan. Dat vind ik heel heftig. Dus ik heb een tulpje uit mijn tuin geplukt. Dat lijkt me het minste wat ik kan doen", vertelt een buurvrouw. 

De politie kreeg gisteren rond 22.00 uur een melding van een mogelijke vechtpartij op de Tugelaweg. Daar aangekomen troffen agenten op de stoep een zwaargewonde man aan. Pogingen om zijn leven te redden waren tevergeefs: de man overleed ter plekke.

In de buurtapp stelde een man die het heeft zien gebeuren de buren op de hoogte, vertelt een buurvrouw vanmorgen. "Hij appte dat er een man op de vlucht was voor een andere man. Hij werd toen geschept door een Canta en is daarna in zijn nek gestoken", vertelt ze. "Heel heftig dat dit gewoon voor de deur gebeurt."

Getuigen zagen na de steekpartij een man wegrennen richting het Krugerplein. Het onderzoeksteam komt graag in contact met iedereen die iets heeft gezien of gehoord rond het incident. Ook camerabeelden van de omgeving van de Tugelaweg of het Krugerplein zijn welkom. 

Er komt hoogstwaarschijnlijk geen referendum over een Israëlboycot in de stad. Een meerderheid in de raad lijkt uit zicht nu PRO Amsterdam het advies van de referendumcommissie wil volgen. Die commissie concludeerde twee weken geleden dat de voorgestelde maatregelen door de indieners van het referendum buiten de bevoegdheden van de gemeente zou vallen. PRO Amsterdam wil wel buiten een referendum om maatregelen nemen als gemeente tegen Israël, zoals bij het inkoopbeleid. 

Na een negatief advies van de referendumcommissie waren alle ogen gericht op PRO Amsterdam. Met zeventien zetels in de raad de schakel tussen wel of geen meerderheid. 

Opvallend was dat Yasmine Bentoumya het woord voerde en niet fractievoorzitter Zita Pels. Pels - ook nog wethouder - leidt ook tijdelijk de fractie tot er een nieuwe coalitie en een nieuw college zit. Bentoumya werd wel omringd door drie andere kopstukken van PRO Amsterdam: naast Pels waren ook Sofyan Mbarki en Lian Heinhuis aanwezig in de raadzaal. 

De raad voerde debat met elkaar en kon technische vragen stellen aan de voorzitter van de referendumcommissie Roel de Lange. Het grootste bezwaar van de commissie zijn de woorden 'sancties' en 'boycot' in het voorgestelde alternatieve burgervoorstel. Volgens De Lange zou dat raken aan buitenlandbeleid, waar volgens hem de nationale overheid of de Europese Unie over horen te gaan.

Sheher Khan (Denk) wees De Lange er juist op dat in het alternatieve burgervoorstel juist ook over het inkoopbeleid van de gemeente gaat. "Dat kunnen wij niet uit elkaar trekken", zei de voorzitter van de referendumcommissie daarover. "Als wij over Peru of IJsland hadden moeten adviseren, hadden we hetzelfde geadviseerd."

In het debat vanmiddag kreeg PRO Amsterdam van de linkerkant van de raad veel kritiek, onder meer van Tofik Dibi van Bij1. "Ik laat PRO Amsterdam niet zo wegzetten, wij staan voor mensenrechten", zei Bentoumya. Dibi vond juist dat PRO Amsterdam een valse start maakte na een campagne waarop ook werd ingezet op de situatie in het Midden-Oosten.

De nieuwe Bij1-leider haalde sowieso stevig uit tijdens het debat. "Als het aan sommige partijen liggen moeten we wel naar het volk luisteren als het over zwerfafval gaat, maar niet als het om een genocide gaat." Ook was Dibi kritisch op de adviescommissie. "Wat zijn de motieven geweest om dit zo op te schrijven? Het gaat om inkoopbeleid, wat is daar buitenlandbeleid aan?"

Bentoumya zei dat haar fractie diepe pijn en wanhoop ervaart door wat zich in Gaza afspeelt. "We worden dagelijks geconfronteerd met de voortdurende genocide in Gaza en het geweld op de Westelijke Jordaanoever. De beelden laten ons niet los."

Belangrijk argument voor PRO Amsterdam om tegen dit referendum te stellen is dat het maatregelen juist zou vertragen, vertelde  Bentoumya. "Wij willen nu al maatregelen nemen. Mocht er wel een referendum komen, dan kan dat pas volgend jaar, nadat het referendum is gehouden."

Onder meer Denk, SP, Bij1 en Partij voor de Dieren waren kritisch op het advies van de commissie. "Ik voel ontzettend ongeduld om Israël, een land dat genocide pleegt, onder druk te zetten. We hebben partijen nodig met een smoel en die gaan staan voor de Palestijnen. Ik kan het advies van het referendum niet volgen. In het voorstel staan concrete maatregelen richting een boycot", zei Anke Bakker van de Partij voor de Dieren.

Angelo Delsen (SP) trok in het debat de vergelijking met de oorlog tussen Rusland en Oekraïne, waar volgens hem wel alle maatregelen genomen konden worden. "Het zijn Amsterdamse maatregelen."

Sheher Khan (Denk) gaf complimenten aan de initiatiefnemers van het referendum. "Er is een nieuwe generatie opgestaan die wel gelooft in mensenrechten. Genocide is niet normaal en daarom staan zij op." Khan opende wel de deur voor een andere route dan het referendum: "Als de uitvoering van de maatregelen een probleem is, denken wij graag mee over alternatieven."

Maar daartegenover stonden juist onder andere Ja21, VVD en CDA die tevreden waren het het advies. "We kunnen hier allerlei debatten voeren over buitenlandse zaken, het is echter niet de bevoegdheid van de gemeente om maatregelen te nemen", zei Daan Wijnants (VVD).

Sytze Rijpkema (Ja21): "Een referendum organiseren over een onderwerp waar de raad niet over gaat en waarvan de uitkomst niet kan worden uitgevoerd, is geen versterking van de democratie. Het is het tegenovergestelde. Je vraagt inwoners zich uit te spreken over iets waarvan de politiek op voorhand weet dat zij het niet waar kan maken."

Volgende maand stemt de gemeenteraad over het advies van de referendumcommissie, maar zonder steun van PRO Amsterdam komt deze er dus niet. Wel voert de grootste partij in de raad de komende dagen gesprekken over welke maatregelen er wel genomen kunnen worden tegen Israël. 

Een dodelijke steekpartij midden op straat maakt veel indruk in de Transvaalbuurt. En vluchtelingen moeten van het COA zelfredzaam zijn: de pendelbus naar de asielboot stopt met rijden. Dat en meer in het AT5 Nieuws van woensdag 15 april, gepresenteerd door Fabiënne Mucuk. 

Dit is het AT5 Weer van woensdag 15 april gepresenteerd door Tom vanaf de Albert Cuypmarkt. 

Een appje waarin gewaarschuwd wordt voor een 'zeer gevaarlijke bacterie' in het Amsterdamse drinkwater, heeft ervoor gezorgd dat de telefoon bij Waternet al de hele dag om de haverklap afgaat. Een woordvoerder benadrukt dat er niets aan de hand is met het drinkwater. 

"Voor de mensen die in Adam wonen: voorlopig geen water uit de kraan drinken", is onder meer in het bericht te lezen. "Binnen Waternet Adam vindt momenteel crisisberaad en onderzoek plaats ivm zeer gevaarlijke bacterie gevonden in het water." 

"Onderzoek vindt nog plaats en Waternet Klantenservice wil er nog niets over kwijt", schrijft de afzender, die mensen vraagt het bericht zoveel mogelijk door te sturen.

"Mensen bellen ons bezorgd op", zegt een woordvoerder van Waternet, die verzekert dat er echt niets aan de hand is met het drinkwater. "We weten niet waar het bericht vandaan komt, maar we vinden het heel erg dat iemand onnodig paniek zaait." In het bericht is geen link geplaatst.

Waternet weet nog niet welke vervolgstappen het wil nemen tegen de maker van het bericht. "Voor nu hopen we dat de rust terugkeert. De meldkamer wordt heel veel gebeld door mensen die zich afvragen of dit bericht klopt. Het is goed om te weten dat wij niet op deze manier communiceren. Wij communiceren altijd via onze eigen kanalen in geval van calamiteiten."

De verdachte van de steekpartij op de Dam, vorig jaar maart, heeft tegenover gevangenispersoneel opvallende uitspraken gedaan over zijn motief. Dat vertelde de officier van justitie vandaag tijdens een voorbereidende zitting: "Hij vindt dat de belastingbetaler uit Europa zou moeten boeten, omdat zij degenen zijn die de Oekraïense oorlog financieren. Hij zou expres in de ruggen van willekeurige Europeanen hebben gestoken, omdat hij, zoals hij zelf zegt, zo het snelste de mensen naar adem kon laten happen en hij ze dan niet in hun ogen hoeft aan te kijken."

De uitspraken zijn via het gevangenispersoneel bij het Openbaar Ministerie terechtgekomen via een dagrapportage uit december 2025. De opvallende uitspraken over de belastingbetaler en het neersteken van het slachtoffer tussen de schouderbladen sloot hij af met de opmerking dat hij het zo weer zou doen. 

Getuigen uit Oekraïne gehoord

Roman D. wordt verdacht van het neersteken van vijf mensen in een straat vlak bij de Dam, dat gebeurde op 27 maart vorig jaar. Op de zitting vandaag werd verder duidelijk dat er twee personen zijn gehoord die de man vanuit het leger en zijn jeugd kende.  Een majoor uit het leger zou de in verhoren met de Oekraïense autoriteiten hebben beschreven als een soldaat die zijn taken uitvoert, maar ook als een lui persoon. Daarnaast zou D. in gesprekken hebben gesproken over dat hij naar de gevangenis in Europa zou gaan: "Hij had maar één plan, in de gevangenis belanden en genieten van uitkeringen."

Een ander vertelt D. vanuit zijn jeugd te kennen en beschrijft de verdachte als een gedisciplineerd iemand en herkent hem niet in wat er is gebeurd in Amsterdam. 

Tijdens een vorige zitting werd bekend dat in een kamer van een hotel aan het Damrak eind vorig jaar zijn paspoort, een ID-kaart en een creditcard van hem zijn gevonden. De man had een dag voor de steekpartij ingecheckt in het hotel. Daarna kocht hij de messen waarmee hij vijf slachtoffers maakte

De Amsterdamse studenten Mike, Kick, Rens en Quirijn bedachten voor een schoolopdracht een nieuwe prullenbak en wat blijkt? Het is een enorme hit op social media. Het filmpje waar ze hun nieuwe prullenbak laten zien heeft inmiddels al bij elkaar opgeteld 2,7 miljoen views. 

Het idee is simpel. De prullenbak van de jongens heeft twee vakken: één voor normaal afval en één voor statiegeldflessen. Blikjes en flesjes met statiegeld komen terecht in een klep onderaan. Die kan open, zodat statiegeldverzamelaars de prullenbak niet meer hoeven open te breken. "We lopen veel door het centrum en we zagen dat altijd alle prullenbakken kapot waren. Toen zijn we gaan nadenken over een alternatieve prullenbak", vertelt Quirijn. Zo gezegd, zo gedaan. 

Viral

De jongens hadden een filmpje gemaakt met hun alternatieve prullenbak en het filmpje sloeg aan bij kijker. "En toen kregen we binnen 24 uur 2,7 miljoen weergaves", vertelt Mike lachend. "Nooit verwacht dat we met een prullenbak zoveel views zouden binnenhalen, maar toch hebben we het gedaan", zegt Mike over de toch wat bizarre situatie. 

Positief

Het bleef niet onopgemerkt bij wethouder Van Buren, verantwoordelijk voor afval. Ook zij zag het filmpje en vond het een goed plan, maar helaas voor de jongens is ze geen potentiële koper: de gemeente heeft zelf een nieuw soortgelijk model ontwikkeld dat binnenkort wordt getest. 

De Amsterdammers die wij spreken zijn allemaal erg enthousiast over de nieuwe prullenbak. "Erg innovatief", zegt een Amsterdammer. Een buurtbewoner maakt zich wel zorgen over de toeristen. "Het is wel belangrijk dat zij het ook snappen", zegt hij. 

De jongens maken zich dan ook geen zorgen meer over een goed cijfer. "Dat komt wel goed", zegt Quirijn. Ze zijn ook uitgenodigd door de wethouder om langs te komen op het stadhuis. En tijdens het draaien worden ze al platgebeld door radiostations en kranten, kortom missie geslaagd zou je kunnen zeggen. 

Een 75-jarige vrouw is door de rechtbank vrijgesproken van het doden van haar 77-jarige echtgenoot in hun woning in Geuzenveld ruim zes jaar geleden. Het Openbaar Ministerie (OM) had 9,5 jaar celstraf geëist voor moord of doodslag, maar de rechtbank ziet niet genoeg bewijs voor een veroordeling. 

De politie kwam op 28 januari 2020 af op een melding van een bewoner van de Aalbersestraat in Geuzenveld. Hij vermoedde dat zijn buurman dood was; diens echtgenote had om hulp gevraagd en was overstuur aan het huilen. In de slaapkamer van de woning werd vervolgens inderdaad het lichaam van een man aangetroffen. Hij had verwondingen in zijn gezicht en hals, waardoor een schouwarts niet met zekerheid kon zeggen dat hij een natuurlijke dood was gestorven.

Nog altijd is onduidelijk waaraan de man is overleden. Hij leed aan ernstige hartkwalen en had een verhoogde concentratie van een medicijn hiertegen in zijn bloed. Dat kan volgens deskundigen zijn dood verklaren. Tegelijkertijd kan niet volledig worden uitgesloten dat hij is overleden door geweld, zoals door het dichtdrukken van zijn mond en neus.

Vrouw ontkent

Beide scenario's zijn dus mogelijk, aldus experts. De verwondingen op zijn gezicht en hals kunnen door iemand anders, maar ook per ongeluk of expres door zichzelf zijn toegebracht, bijvoorbeeld door het mogelijk paniekerig trekken aan de schakelketting aan zijn nek. 

Hoewel het Openbaar Ministerie vindt dat de vrouw verantwoordelijk is voor zijn dood, ziet de rechtbank daarvoor geen concrete aanwijzingen, behalve dat zij als enige met hem thuis was toen hij overleed. Maar dat feit alleen vindt de rechtbank niet genoeg voor een veroordeling. De vrouw zelf ontkent alle verdenkingen. Ze verklaarde dat zij en haar echtgenoot samen gingen slapen, waarna ze hem enkele uren later levenloos aantrof.

Nu kunnen de 1500 bewoners van het azc-schip nog ieder uur met de bus van de opvang naar de stad, maar dat is volgende maand afgelopen. Volgens het COA moeten bewoners in het kader van zelfredzaamheid het ov of de fiets nemen. De gemeente stelt dat de busverbinding juist onderdeel was van de gemaakte afspraken met het COA. 

"Ik vind het verschrikkelijk", zegt een van de bewoners. Hij komt uit Syrië en woont samen met zijn moeder al een tijdje op de MS Galaxy, het cruiseschip waar 1500 vluchtelingen worden opgevangen. 

Het schip ligt aan de kade in het Westelijk Havengebied, op zo'n veertig minuten afstand van de dichtstbijzijnde bushalte. Ieder uur vertrekt de pendelbus richting de Isolatorweg en het Westerpark. 's Ochtends rijdt de bus iedere drie kwartier. 

Voor hemzelf is het geen probleem, want hij heeft een fiets. Maar volgens de man wonen er veel oudere mensen op het schip, en mensen die niet kunnen fietsen.  

Een van die mensen is zijn moeder, met wie hij de bus neemt als zij voor een afspraak in de stad moet zijn. "De bus is een levenslijn", zegt hij. "Mijn moeder denkt erover om met andere vrouwen een protest te organiseren."

Zelfredzaamheid

Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) zegt dat de pendeldienst onder andere was bedoeld voor schoolgaande kinderen, maar zij zitten volgens de woordvoerder niet meer op deze boot. "In het kader van de zelfredzaamheid van bewoners is de beslissing genomen om te stoppen met de pendeldienst. De bewoners kunnen gebruikmaken van het ov of eigen vervoer", aldus de woordvoerder.

Dat valt niet goed bij de bewoners. "Een ramp", noemt één van hen het besluit. "Het is vreselijk voor iedereen die om een reden niet kan fietsen en in de stad moet zijn voor doktersafspraken, juridisch advies of simpelweg hun boodschappen."

Lege bus

Toegegeven, de bus zit lang niet altijd vol, zegt een man die op weg terug is naar de boot. Toen hij van het COA hoorde dat de pendeldienst wordt opgeheven, heeft hij geprobeerd hen te overtuigen om de bus dan een aantal keren per dag te laten rijden. "Maar daar wilden zij niet naar luisteren."

De gemeente Amsterdam zegt er vooralsnog vanuit te gaan dat het COA voor passend vervoer blijft zorgen. "In de afspraken met het COA voor de opvang op de Galaxy is opgenomen dat er vanwege de locatie een verbinding moet zijn met de stad voor mensen die hier behoefte aan hebben. Deze voorwaarde is ook zo met de gemeenteraad besproken."

De komst van een eigen warmtebedrijf in de stad lijkt weer een stapje dichterbij. Amsterdam, Alliander en EBN hebben nieuwe afspraken gemaakt én ook de gemeente Diemen wil zich aansluiten bij het plan, wat het miljardenproject betaalbaarder moet maken. Wethouder Zita Pels blikt al vooruit op een mogelijk oprichtingsbesluit aan het einde van dit jaar, maar de financiële uitdaging blijft groot en de steun van het Rijk is hard nodig. 

Nadat Vattenfall in juli 2024 besloot om te stoppen met het aanleggen van warmtenetten in wijken die al bestaan, kwam voor een groot deel van de stad de komst van een warmtenet op de tocht te staan. Het doel van Vattenfall was eigenlijk om jaarlijks 7000 tot 15.000 woningen aan te sluiten op het warmtenet, maar door  'verslechterende marktomstandigheden'  trok het energiebedrijf de stekker uit het project. 

De gemeente was erg teleurgesteld in het besluit van Vattenfall, want de aanleg van warmtenetten in bestaande woonwijken is van groot belang om Amsterdam van het gas af te krijgen. Als warmtenetten niet zouden kunnen worden aangelegd, dan zouden er meer warmtepompen moeten komen. Dat kost echter veel stroom, terwijl er weinig tot geen ruimte is op het stroomnet en daar ook al investeringen nodig zijn. 

Eigen warmtebedrijf

Na het klappen van de onderhandelingen met Vattenfall begon Amsterdam te overwegen om een eigen gemeentelijk warmtebedrijf op te richten, maar in april van vorig jaar liet wethouder Zita Pels (Duurzaamheid) in een brief aan de gemeenteraad weten dat de voorkeur daar toch niet naar uitgaat vanwege de kosten. Het zou 7,6 miljard euro gaan kosten en dat zou veel te duur zijn. 

Daarom ging Amsterdam samen met Alliander, het moederbedrijf van netbeheerder Liander, en het staatsbedrijf Energie Beheer Nederland (EBN) onderzoeken of er een publiek warmtebedrijf kan worden opgericht. In mei van vorig jaar ondertekenden de partijen een intentieovereenkomst. Over de haalbaarheid waren wel wat vraagtekens. Zo moesten er nog afspraken worden gemaakt en moest er nog een wet worden aangenomen door de Tweede Kamer die moet regelen dat EBN deze taak mág uitvoeren. 

Die wet is ondertussen aangenomen en nu ook een ontwikkelovereenkomst voor de oprichting van het publieke warmtenet, met nieuwe afspraken. Zo krijgen alle drie de partijen 33 procent van de aandelen en moeten beslissingen worden genomen als alle partijen het ermee eens zijn.

Financiële uitdaging

Maar met de nieuwe afspraken is de komst van het warmtebedrijf nog altijd niet zeker. Het financiële plaatje blijft namelijk een uitdaging. Amsterdam kijkt daarvoor vooral naar het Rijk. "Het Rijk heeft enkele noodzakelijke acties ondernomen, maar dat is niet genoeg", aldus Pels. "Er zijn aanvullende middelen nodig om gebouwen aan te sluiten en om de tarieven betaalbaar te maken. Het garanderen van de betaalbaarheid is een randvoorwaarde voor het investeren in warmtenetten en dus ook voor een publiek warmtebedrijf. Op dit moment biedt het Rijk onvoldoende ondersteuning en financiële instrumenten om warmtenetten op een betaalbare manier te ontwikkelen." Hoe het nieuwe kabinet kijkt naar de ontwikkeling van het Amsterdamse warmtenet is nog onduidelijk. 

Om het plan iets betaalbaarder te maken, kijkt Amsterdam naar samenwerkingen met omliggende gemeentes. De gemeente Diemen is geïnteresseerd en wil meedoen met het oprichten van het eigen warmtebedrijf. Daarom is er nu een intentieovereenkomst ondertekend om de deelname van Diemen aan het bedrijf te onderzoeken. Dat gaat bijvoorbeeld over de zeggenschap en de financiële inbreng van Diemen.

Bedrijf al aan het einde van het jaar?

Met de nieuwe afspraken en de komst van Diemen in de samenwerking, kijkt wethouder Pels ook al vooruit naar een eventueel oprichtingsbesluit voor het publieke warmtebedrijf later dit jaar. Daarbij zou dan ook al de behorende 'financiële commitment' worden gedaan. 

Volgens Pels is het doorpakken en het oprichten van het warmtebedrijf erg belangrijk, want op dit moment ligt de aanleg van warmtenetten in bestaande woonwijken nagenoeg stil. "Naast de ambities om onze warmtevoorziening te verduurzamen, maken de huidige geopolitieke spanningen en de energiecrisis een onafhankelijke en toekomstbestendige Amsterdamse warmtevoorziening belangrijker dan ooit."

Op de Tugelaweg in Oost is vanavond een man doodgestoken. De politie is op zoek naar een verdachte.

De steekpartij gebeurde rond 22.00 uur bij de kruising met de Maritzstraat. Hulpdiensten probeerden het slachtoffer te reanimeren, maar dat bleek uiteindelijk tevergeefs. De man overleed ter plaatse.

Een woordvoerder van de politie laat weten dat het nog onduidelijk is wat er voorafgaand aan die steekpartij gebeurde. Dat wordt op dit moment nog onderzocht.

Voor dat onderzoek is een deel van de plek waar de steekpartij plaatsvond afgezet. Er is nog niemand aangehouden. De politie zoekt op dit moment naar één verdachte.

De gemeente gaat extra camera's plaatsen in het centrum, met name rond de Wallen, vanwege 'aanhoudende overlast' door onder meer wapenbezit en wapengeweld. Dat schrijft burgemeester Halsema in een brief aan de raad. De camera's komen op de hoek van de Zeedijk met de Prins Hendrikkade, bij het Kattengat en op de Geldersekade. 

Het besluit volgt op een periode van preventieve fouilleeracties, waarvan de opbrengsten volgens Halsema 'relatief bescheiden' zijn. Sinds 22 oktober zijn 1343 mensen gefouilleerd, 80 voertuigen doorzocht en 16 wapens in beslag genomen.

De fouilleeracties waren volgens Halsema relatief kleinschalig vanwege de beperkte capaciteit binnen de politie. Toch schrijft ze dat de opbrengsten voor de driehoek (politie, OM, burgemeester) 'van grote waarde' zijn. Zo blijkt uit een enquête onder 61 bewoners, ondernemers en instellingen dat 72% zich door de fouilleeracties veiliger voelt in het gebied. 

Tegelijkertijd blijkt alleen preventief fouilleren niet genoeg om de overlast te beperken, waardoor Halsema extra camera's plaatst binnen het bestaande toezichtgebied rond de Wallen en de Nieuwendijk. 

Kritiek vanuit de raad

Vanuit de raad klonk vorig jaar kritiek op de preventieve fouilleeracties. Onder meer de SP, GroenLinks, Volt en D66 twijfelden of de gemeente daarmee wel het juiste middel inzette tegen de overlast.