Vandaag wordt op veertien officiële bevrijdingsfestivals in alle provincies in Nederland de bevrijding gevierd en stilgestaan bij het belang van vrijheid. Vast onderdeel van de 5 mei-viering zijn de Ambassadeurs van de Vrijheid, die per helikopter of bus door heel Nederland reizen om op te treden bij een van de Bevrijdingsfestivals.

Dit jaar zijn dat zanger Rolf Sanchez, dj La Fuente, zangeres Karsu en De Jostiband, die zijn gekozen door het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Zij treden op bij verschillende festivals in het land. Hoe de Bevrijdingsfestivals invulling geven aan deze viering van de vrijheid en welke artiesten komen, bepalen de organisaties zelf en het verschilt per festival.

Niet alleen wordt vandaag de bevrijding gevierd, maar festivals willen ook andere thema's aankaarten. "Juist in deze complexe tijd heb je artiesten nodig die de maatschappelijke dialoog durven aan te gaan", zegt Ebel Jan van Dijk, directeur van Bevrijdingsfestival Groningen.

Hij vindt het belangrijk dat de bevrijding niet alleen vanuit historisch perspectief wordt gevierd, maar dat er ook stilgestaan wordt bij vraagstukken die jongeren in de huidige maatschappij bezighouden. "We zijn een muziekfestival, maar we willen ook inhoudelijk vrijheid vanuit verschillende perspectieven belichten."

Te uitgesproken

Rapper Sef vertelde in de documentaire IJsland van VPRO 3voor12 dat hij op de lijst stond om dit jaar Ambassadeur van de Vrijheid te worden, maar dat dat niet door is gegaan omdat hij te uitgesproken zou zijn. De rapper heeft vaak op Bevrijdingsfestivals opgetreden en maakte daar ook van de gelegenheid gebruik om over zijn overtuigingen te spreken.

"Maar toen werd ik opeens gebeld dat ik niet meer hoefde te komen", zegt Sef. "Het kan niet anders dan dat die keuze is gemaakt op basis van mijn mening over Palestina." Daar is de rapper verbolgen over. "Eigenlijk zeggen ze: je mag wel je mening uiten, maar niet als dat er een is waarvan wij vinden dat die niet thuishoort op Bevrijdingsdag." Hij is daarvan geschrokken en vindt dat "haaks staan op waar Bevrijdingsdag voor bedoeld is".

Sef was naar voren geschoven door de programmeurs van de verschillende bevrijdingsfestivals, legt Hans Laroes uit. Hij is voorzitter van Stichting Bevrijdingsfestivals Nederland. "In het geval van Sef hadden wij een verschil van mening met het comité over de ambassadeur", zegt Laroes. "Hij past bij de waarden van de Bevrijdingsfestivals, maar het comité heeft een andere keuze gemaakt".

Volgens het comité is Sef buiten de selectie is gevallen mede omdat er vorig jaar kritiek was op de keuze voor de ambassadeurs. Zo hadden toenmalig ambassadeurs S10 en Zoë Tauran zich uitgesproken over Gaza. Daarom kiest het Nationaal Comité 4 en 5 mei naar eigen zeggen dit jaar "voor ambassadeurs die minder uitgesproken zijn over maatschappelijke issues en huidige internationale conflicten".

Geen bijzaak

In de kernwaarden van de Bevrijdingsfestivalkoepel staat dat "meerstemmigheid geen bijzaak, maar een voorwaarde voor een open en vrije samenleving is". De stichting vraagt artiesten die op Bevrijdingsfestivals optreden aandacht te besteden aan wat vrijheid voor hen betekent. Hoe artiesten dat doen bepalen ze zelf, zegt Laroes.

Waar het Comité 4 en 5 mei kiest voor ambassadeurs die minder uitgesproken zijn, heeft het Groningse Bevrijdingsfestival bewust artiesten geboekt die een maatschappelijke, activistische boodschap uitdragen, zegt directeur Ebel Jan van Dijk. Onder anderen Sef, Elmer en Sophie Straat, die bekend is van haar protestliederen, treden er op.

"Wij willen ook inhoudelijk vrijheid vanuit verschillende perspectieven belichten. 5 mei, het moment waarop we bevrijd zijn, is het perfecte moment om stil te staan bij de historie", vindt Van Dijk. De dag gaat volgens hem ook om het aansnijden van thema's als solidariteit, inclusie en het plaatsen van vrijheid in een breder perspectief.

Hij vindt Sef juist een van de meest geschikte artiesten voor het festival. Volgens hem is een festival bij uitstek de plek om je uit te spreken. "Als het aan mij ligt, maken we van het Bevrijdingsfestival een Vrijheidsfestival", besluit hij.

Het nieuwe vakantieverblijf van een stichting voor kinderen en jongeren met een beperking in Heel (Limburg) blijkt toch in brand gestoken. Dat bevestigt de politie.

Het gebouw van Stichting Wigwam is bedoeld voor kinderen met een verstandelijke beperking en was vijf dagen in gebruik toen het in de nacht van 21 op 22 april in vlammen opging. De brandweer concludeerde dat de brand was ontstaan in de airco.

Uit forensisch onderzoek blijkt bij nader inzien dat sprake is van brandstichting. Er is voor zover bekend nog geen verdachte in beeld, laat een politiewoordvoerder weten. "We zagen het niet aankomen. Dat kwam heel hard binnen", zegt directeur-bestuurder Margo de Kock tegen L1 Nieuws.

Alles kwijt

De directeur werd die nacht in april om 04.45 uur uit bed gebeld. "Ik dacht eerst dat ik had gedroomd. Bij aankomst zag het er nog oké uit, maar vanbinnen was het een ravage. Het gebouw moest tot aan de staalconstructie worden afgebroken. De inboedel, het speelgoed, we zijn alles kwijt."

Het gebouw voor de brand:

Omdat de brand is aangestoken, krijgt de stichting de kosten van het gebouw vergoed. "Maar het duurt jaren voordat het er staat zoals het was. In de tussentijd kunnen we ons behelpen met een tent. We hopen in de meivakantie van 2027 in het nieuwe gebouw te kunnen beginnen."

Al het aangepaste speelgoed en de speciale prikkelarme ruimtes worden niet door de verzekering vergoed. Volgens de directeur is daar zo'n 70.000 euro voor nodig. "Via de website werd al 7000 euro opgehaald", aldus De Kock.

5 euro

Ondertussen gaan vakanties voor jongeren met een beperking gewoon door. "Afgelopen vrijdag rondden we onze survivalweek af. Een van de jongeren haalde uit zijn eigen portemonnee 5 euro om te doneren aan de heropbouw. Lief hè?"

De stichting maakt zich zorgen om het feit dat er nog geen verdachte in beeld is. "Want we weten niet wat die gaat doen als het nieuwe gebouw er staat", aldus De Kock.

De schietpartij die in Oklahoma op zondagavond 23 mensen verwondde was een uit de hand gelopen ruzie, zegt een getuige tegen persbureau AP.

De 18-jarige Jeremiah Smith zei dat het begon met een groep jonge vrouwen die ruzie kreeg op het feest waar veel jongeren aanwezig waren. Kort daarna zouden schoten te horen zijn geweest. "Iedereen werd bang, mannen en vrouwen waren in paniek, mensen zagen hun vrienden vluchten", zegt Smith.

"De adrenaline gierde zo door mijn lichaam dat ik alleen maar bezig was met anderen helpen totdat de politie kwam", zegt getuige Michael Triplet, die geraakt werd door een kogel. Triplet zegt dat hij het stukje kogel dat in zijn been achterbleef eruit heeft getrokken.

Het feest vond plaats bij Arcadia Lake, een populair recreatiegebied zo'n 20 kilometer ten noorden van Oklahoma City. Volgens de burgemeester was er niet om toestemming gevraagd om het feest te organiseren.

Sommige gewonden hebben schotwonden. Volgens AP verkeren drie slachtoffers in kritieke toestand.

De lokale politie zegt dat het onderzoek nog loopt en wil niets delen over eventuele verdachten. De politie benadrukt dat er geen dreiging meer is.

Steeds meer mensen zijn elk jaar betaald vrij op Bevrijdingsdag. Dit wordt steeds vaker vastgelegd in cao's. Het Financieele Dagblad vroeg werkgeversorganisatie AWVN hoe vaak dit nu wordt afgesproken.

In 2022 stond dit nog in 8 procent van de cao's. Vorig jaar is het percentage gestegen naar 13 procent. Rijks- en gemeenteambtenaren maar ook leraren werken bijvoorbeeld niet vandaag. Hoewel het om een beperkt aantal cao's gaat, vallen er wel veel werknemers onder.

Sinds dit jaar zijn bovendien ook de meeste kinderdagopvanglocaties gesloten. Het is niet uitgesloten dat de druk op werkgevers toeneemt om van 5 mei een betaalde vrije dag te maken nu veel opvang voor kinderen niet meer mogelijk is.

Officiële feestdag

In de jaren 50 is afgesproken dat de meeste werknemers betaald vrij zijn op 5 mei in lustrumjaren, dus eens in de vijf jaar. Maar sinds Bevrijdingsdag in 1990 een officiële feestdag werd, laait de discussie elk jaar weer op om hier ook een betaalde feestdag van te maken.

Dit stuit op weerstand bij werkgevers omdat dit veel geld zou kosten. De AWVN pleit wel voor flexibelere vrije feestdagen. Zo kunnen mensen zelf bepalen wanneer ze vrij zijn, bijvoorbeeld met Pinksteren of met het Eid al-Fitr, ook wel het Suikerfeest.

Minder vrije dagen in Nederland

In Nederland hebben we acht vrije feestdagen, buiten de feestdagen die op zondag vallen. Dat is minder dan in landen om ons heen. Zo hebben de Belgen tien vrije feestdagen. Bovendien moeten werknemers daar gecompenseerd worden met een extra vrije dag als een van die feestdagen in een weekend valt.

In Oostenrijk is een prominente politicus veroordeeld voor ambtsmisbruik. August Wöginger, de fractieleider van regeringspartij ÖVP, kreeg in de rechtbank van Linz een voorwaardelijke celstraf van zeven maanden en een boete van 43.200 euro opgelegd. Nadat hij schuldig was bevonden, maakte Wöginger bekend af te treden als fractievoorzitter.

De zaak draaide om Wögingers succesvolle poging een partijgenoot in het bestuur te krijgen van een regionaal belastingkantoor. Hij zou daar in 2017 bij de toenmalige secretaris-generaal van het ministerie van Financiën, Thomas Schmid, voor hebben gelobbyd. Vervolgens kreeg de partijgenoot, die burgemeester was, ook daadwerkelijk de baan.

"Het is ons gelukt", appte Schmid opgetogen naar Wöginger, zo werd duidelijk tijdens de rechtszaak, schrijft tijdschrift Profil. "De burgemeester is je wat verschuldigd." Wöginger toonde zich vervolgens verheugd in een bericht met blije emoji's en kapitalen. "Echt geweldig!! Ben helemaal blij. Dank je wel." "Geen probleem", reageerde Schmid. "Ik ben ook blij dat het gelukt is!"

Volgens het Openbaar Ministerie dat zich bezighoudt met economische zaken en corruptie kreeg de ÖVP'er de baan, terwijl hij maar beperkte ervaring had. Een andere sollicitant werd gepasseerd nadat Schmid twee leden van de sollicitatiecommissie had benaderd. Het College Gelijke Behandeling oordeelde eerder dat deze kandidaat geschikter zou zijn geweest voor de functie.

Publiek vertrouwen

Verhalen over vriendjespolitiek en ambtsmisbruik achtervolgen regeringspartij ÖVP al langer. Onder leiding van Sebastian Kurz, tussen 2017 en 2021 twee keer bondskanselier, werden de conservatieven geplaagd door schandalen, met verschillende rechtszaken tot gevolg. Zelf werd Kurz veroordeeld voor meineed en daarvan ook weer vrijgesproken.

Dat ambtsmisbruik nu tot een veroordeling leidt, is in Oostenrijk zeldzaam. De rechter benadrukte in de uitspraak het belang van publiek vertrouwen in overheidsinstellingen. Zonder dat vertrouwen zullen de beste kandidaten minder geneigd zijn te solliciteren, redeneerde ze. "Om het vertrouwen van de bevolking te versterken, is een tastbare sanctie nodig."

Naast Wöginger werden ook de twee leden van de sollicitatiecommissie schuldig bevonden. Zij kregen dezelfde voorwaardelijke celstraf en boete opgelegd. Schmid ging vrijuit omdat hij tegen zijn voormalige ÖVP-bondgenoten getuigde. Nu Wöginger mede door die getuigenis schuldig is bevonden, lijken andere strafzaken waarvoor Schmid verklaringen aflegde, ook kansrijker.

Wöginger, al decennia een prominent gezicht in de Oostenrijkse politiek, blijft erbij onschuldig te zijn en gaat in hoger beroep. Na de uitspraak heeft hij zijn functie als fractieleider in het Oostenrijkse parlement neergelegd. Wel wil hij aanblijven als parlementslid. Wöginger is sinds 2002 lid van het Oostenrijkse lagerhuis.

Goedemorgen! Vandaag wordt door het hele land de vrijheid gevierd, het is Bevrijdingsdag. En in Scheveningen is bij het Oranjehotel een solidariteitsbijeenkomst voor Iraanse politieke gevangenen.

Eerst het weer: in het zuiden en oosten komen perioden met regen voor. In het noordwesten is het droog met ruimte voor de zon, de maxima liggen tussen de 12 en 15 graden. Vannacht en morgen valt in de zuidoostelijke helft van het land langdurig regen en is het ronduit kil. Elders is soms ruimte voor de zon.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten?

Wat heb je gemist?

De Nederlandse vrouw die is overleden na een mogelijke uitbraak van het hantavirus op een Nederlands cruiseschip, was inderdaad met het virus besmet. Dat bevestigt de wereldgezondheidsorganisatie WHO in een eerste rapportage.

Drie mensen zijn overleden na de mogelijke uitbraak van het virus op het Nederlandse cruiseschip de Hondius, onder wie de vrouw, haar echtgenoot en een Duitse vrouw.

Ander nieuws uit de nacht:

En dan nog even dit:

Ambassadeurs van de Vrijheid, De Jostiband, bezochten in aanloop naar Bevrijdingsdag Slot Hartheim in Oostenrijk. Dit was een nazi-vernietigingscentrum. Tussen 1940 en 1944 werden hier zo'n 30.000 mensen vermoord, voornamelijk psychiatrische patiënten en gehandicapten.

Fijne dag!

Negen mijnwerkers zijn omgekomen door een explosie in een kolenmijn in de gemeente Sutatausa in Centraal-Colombia.

Volgens autoriteiten ontstond de explosie vermoedelijk door opgehoopte gassen. In totaal waren er volgens de Colombiaanse krant El Tiempo vijftien mijnwerkers betrokken bij het ongeluk.

Zes konden bevrijd worden en zijn naar een ziekenhuis gebracht. De mijnwerkers werkten volgens de krant op een diepte van ongeveer 600 meter.

Mijnongelukken komen vaker voor in Colombia: bij een ongeluk in dezelfde gemeente kwamen in 2023 meer dan twintig mensen om.

Bij een explosie in een vuurwerkfabriek in de provincie Hunan, in het zuiden van China, zijn zeker 26 mensen om het leven gekomen en 61 mensen gewond geraakt, melden Chinese staatsmedia. De vuurwerkfabriek staat in de stad Liuyang, die ook wel 'de vuurwerkhoofdstad van China' wordt genoemd. Er staan duizenden vuurwerkfabrieken.

Omwonenden filmden de explosie:

De explosie was gisteren rond 16.45 uur lokale tijd. De oorzaak wordt onderzocht. De regering stuurde na het ongeval bijna vijfhonderd reddingswerkers naar het gebied om te zoeken naar vermisten. Die zoektocht is inmiddels "zo goed als afgerond".

Omwonenden zijn geëvacueerd en in een straal van 3 kilometer om de fabriek mocht niemand komen, omdat twee opslagplaatsen voor buskruit op het terrein ook dreigden te ontploffen. Tijdens een persconferentie werd benadrukt dat het hierdoor een linke operatie is voor de reddingswerkers en de brandweer.

Door de kracht van de explosie sneuvelden deuren en ramen in nabijgelegen dorpen. Ook melden bewoners dat wegen zijn bezaaid met stukken steen, meldt de South China Morning Post. Experts van het ministerie voor Noodsituatiebeheer zijn naar het gebied gestuurd ter ondersteuning.

President Xi Jinping, die zich doorgaans alleen uitspreekt bij heel grote rampen, eiste dat er na de reddingsoperatie een snel onderzoek komt naar de oorzaak en benadrukte dat de verantwoordelijken ter verantwoording moeten worden geroepen. Ook moeten autoriteiten in alle regio's lering trekken uit het ongeluk, meldt hij.

Gabi Verberg, correspondent Oost-Azië:

"Al meer dan 1400 jaar wordt er vuurwerk gemaakt in Liuyang, ook wel de vuurwerkhoofdstad van China genoemd. De voor Chinese begrippen kleine stad kent een grote vuurwerkindustrie waar honderdduizenden mensen werken. In de stad wordt vuurwerk gemaakt dat de hele wereld over gaat.

Wie er woont, moet wel van knallen houden. Vuurwerk wordt er namelijk niet alleen tijdens het Chinese Nieuwjaar afgestoken, maar het hele jaar door, om de nieuwe producten te laten zien en om de toeristen te geven waar ze voor komen. Het is dan ook niet de eerste keer dat er ongelukken gebeuren met vuurwerk in Liuyang.

Om de geschiedenis en de identiteit van de stad levendig te houden, maar het risico op ongelukken zoals deze te verkleinen, is de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in de veiligheid. Zo zijn er strengere veiligheidseisen aan bijvoorbeeld verpakkingsmateriaal en opslag. Ook wordt in Liuyang flink geëxperimenteerd met droneshows ter vervanging van vuurwerkshows."

De wereldgezondheidsorganisatie WHO zegt in een rapportage over de uitbraak van het hantavirus op het Nederlands cruiseschip Hondius dat vijf zieke opvarenden als verdachte gevallen worden beschouwd. Gisteren kon al met zekerheid worden gezegd dat een Britse man het virus had opgelopen. Hij wordt in een ziekenhuis in Johannesburg (Zuid-Afrika) verpleegd. De WHO zegt dat ook van een gestorven Nederlandse vrouw nu zeker is dat zij met het virus was besmet.

Bij de vijf vermoedelijke gevallen zijn symptomen vastgesteld die op een besmetting kunnen duiden, maar het moet nog worden vastgesteld of het hantavirus de oorzaak was. Een van die opvarenden was de echtgenoot van de Nederlandse vrouw. Hij stierf op 11 april aan boord van het cruiseschip. De doodsoorzaak kon niet onmiddellijk worden vastgesteld.

Het stel was op 1 april in Argentinië aan boord gegaan na een rondreis door Zuid-Amerika. De man kreeg op 6 april last van koorts, hoofdpijn en milde diarree. Op 11 april kwamen daar ademhalingsproblemen bij. Hij stierf diezelfde dag. Zijn lichaam is dertien dagen later aan land gebracht op Sint-Helena in de zuidelijke Atlantische Oceaan. Zijn vrouw ging daar ook van boord. Tijdens de thuisreis naar Nederland werd ze ziek. Ze stierf op 26 april in een ziekenhuis in Johannesburg.

De andere verdachte gevallen zijn een overleden Duitse vrouw, van wie het lichaam nog aan boord is, en drie andere opvarenden. Die hebben hoge koorts en maag- en darmklachten. Onder hen zijn twee bemanningsleden: een Nederlander en een Brit. Volgens de rederij, het Nederlandse bedrijf Oceanwide Expeditions, hebben ze ook ademhalingsproblemen en hebben ze dringend medische zorg nodig.

Passagiers moeten in hut blijven

Het schip ligt al dagen voor anker voor de Kaapverdische hoofdstad Praia en passagiers en crewleden mogen niet van boord. De Hondius heeft volgens de WHO 88 passagiers en 59 bemanningsleden aan boord met 23 nationaliteiten.

De Kaapverdische autoriteiten willen de passagiers niet aan land laten, met uitzondering van de drie zieke opvarenden. Het plan is om door te varen naar Tenerife, een van de Canarische Eilanden, aldus de rederij. Daar zou een verdere medische screening kunnen plaatsvinden, waarbij behalve de WHO ook Nederlandse gezondheidsautorititeiten betrokken zouden kunnen zijn.

Een opvarende maakte deze opname. De vrouw in het rood die van boord gaat is vermoedelijk een Kaapverdische arts:

Passagiers is opgedragen zo veel mogelijk afstand van elkaar te houden en in hun eigen kamers te blijven. Alle passagiers aan boord zijn getest, maar de resultaten daarvan zijn nog niet bekend.

Aan boord is ook de Vlaamse passagier Helene Goessaert, schrijft de VRT. Volgens haar is er van paniek geen sprake. "Ik kan natuurlijk niet voor mijn medepassagiers spreken, maar we hebben op dit schip vaker woelig water gehad dan niet. Ik denk dat de mensen aan boord dus wel tegen een stootje kunnen."

Ze is tevreden over de informatievoorziening door de organisatie: "Die is accuraat. Voor het overige is het afwachten."

Een Amerikaanse reisblogger die meereist op de cruise deed gisteren zijn verhaal in een videoboodschap. Hij blijft er een stuk minder kalm onder:

Het cruiseschip vertrok op 1 april uit Argentinië voor een reis naar Sint-Helena en andere eilanden. Vanaf Sint-Helena ging het verder naar Kaapverdië.

Wat is het hantavirus?

Er bestaan verschillende soorten hantavirussen. Vooral muizen en ratten kunnen deze virussen bij zich dragen. Ze kunnen het virus overdragen op mensen, bijvoorbeeld als mensen ingedroogde urine- of poepdeeltjes inademen. In Nederland gebeurt dit heel weinig. De klachten (als spierpijn, hoofdpijn, koorts, misselijkheid) zijn meestal mild.

In de rest van Europa komen ook andere hantavirussen voor. Deze geven in de meeste gevallen vergelijkbare klachten. Bij een variant die voorkomt in de Balkanlanden (het dobravavirus), wordt vaker een ernstiger ziekteverloop gezien. In Europa sterft minder dan 1 procent van de patiënten aan de gevolgen van een besmetting.

Sommige hantavirussen die in Noord- en Zuid-Amerika voorkomen, kunnen ernstigere ziektebeelden veroorzaken. Een voorbeeld daarvan is het andesvirus. Hierbij kunnen mensen hoge koorts en ademhalingsproblemen krijgen. Later kan dat leiden tot ernstige longproblemen en hartfalen. 30 tot 50 procent van de patiënten kan daaraan overlijden. Buiten Noord- en Zuid-Amerika komen deze hantavirussen niet voor.

Actrice Blake Lively en acteur en regisseur Justin Baldoni hebben na twee jaar de strijdbijl begraven. Het tweetal heeft een schikking getroffen. Hiermee zijn de rechtszaken die de twee hadden aangespannen van de baan en komt een einde aan een zeer publieke juridische strijd waarbij ook de beroemde vrienden van de twee betrokken raakten.

Lively (38) en Baldoni (42) werkten samen voor de film It Ends With Us, die in 2024 uitkwam. Ze speelden hoofdrollen in de film, die door Baldoni werd geregisseerd. Kort na de opnames betichtte de actrice Baldoni van grensoverschrijdend gedrag en weigerde ze op publiciteitstour met hem te gaan.

Lively begon een rechtszaak waarin ze haar mede-acteur beschuldigde van intimidatie, seksueel wangedrag en het op touw zetten van een lastercampagne tegen haar. Hij ontkende en klaagde Lively op zijn beurt aan voor smaad.

Huiselijk geweld

In de film is een gepassioneerde relatie te zien tussen twee personen die met elkaar zijn getrouwd. Het mannelijke hoofdpersonage wordt gewelddadig en met hulp van een eerdere liefde, verlaat het door Lively gespeelde personage hem uiteindelijk.

In een gezamenlijke verklaring zeggen Lively en Baldoni trots te zijn op de film en de aandacht die daarmee wordt gevestigd op huiselijk geweld. Wel stellen ze "te erkennen dat het maakproces uitdagingen met zich meebracht en dat de zorgen die Lively heeft geuit gehoord moesten worden. We blijven ons onverminderd inzetten voor een werkplek die vrij is van ongepast gedrag."

Ze zeggen te hopen dat de schikking een vorm van afsluiting biedt en "alle betrokkenen in staat stelt constructief en vredig verder te kunnen gaan".

Door de zaak kwamen details over hun privélevens naar buiten. Zo werden appjes en e-mails openbaar die de twee stuurden naar hun beroemde vrienden of die beroemde vrienden over hen stuurden. Onder hen waren ook zangeres Taylor Swift, die een goede vriendin is van Lively, en de man van Lively, acteur Ryan Reynolds.

Steun

Daarnaast spraken veel mensen hun steun uit aan vooral Lively zoals mede-actrice in de film Jenny Slate, komiek Amy Schumer en regisseurs Paul Feig en Shawn Levy.

Lively spande eind 2024 de rechtszaak aan tegen Baldoni, die op zijn beurt een zaak aanspande wegens smaad tegen Lively, haar echtgenoot Ryan Reynolds en hun pr-adviseur. Vorig jaar maakte de rechter al een eind aan de zaak van Baldoni tegen Lively. En vorige maand werd ook het grootste deel van Lively's klachten door de rechter naar de prullenbak verwezen.

In de rechtszaak zei Lively dat Baldoni haar tijdens een scène in de film ongevraagd knuffelde en kuste. De rechter stelde het logisch te vinden dat "er ruimte wordt genomen om te experimenteren met de grenzen van een afgesproken script, zonder dat iemand aansprakelijk wordt gesteld voor seksuele intimidatie".

Alleen Lively's klachten over smaad en contractbreuk bleven staan. Lively's advocaat suggereerde daarna dat een schikking tot de mogelijkheden behoorde. Volgens advocaat Sigrid McCawley was al voldoende aangetoond dat "de handleiding voor digitale lastercampagnes nu openbaar is" en dat "nu bekend is wie daar achter zitten".

Het Bevrijdingsvuur is traditiegetrouw kort na middernacht ontstoken voor het historische Hotel de Wereld in Wageningen. Daar werd op 5 mei 1945 het bevel van aftocht van de Duitse bezetter getekend.

Dit jaar werd het vuur ontstoken door de Wageningse burgemeester Vermeulen, de 105-jarige Nederlandse oorlogsveteraan Johan Geneuglijk en de 103-jarige Britse oorlogsveteraan Robbie Hall. "De bevrijding heeft een heleboel offers gevraagd en dat mogen we nooit vergeten", zei Geneuglijk.

Bekijk hier hoe het vuur wordt ontstoken:

De rode draad voor het programma in de avond waren de ervaringen van Klaartje de Zwarte-Walvisch in kamp Vught. De Joodse vrouw werd er in 1943 gevangengezet en later gedeporteerd en vermoord in vernietigingskamp Sobibor. Actrice Hanna van Vliet kroop in de huid van de vrouw aan de hand van het dagboek dat De Zwarte-Walvisch schreef in kamp Vught.

Na het ontsteken van het vuur, startte een groep estafettelopers die het vuur naar andere Nederlandse gemeenten bracht. Zo'n 2500 lopers doen daaraan mee.

Dit jaar begint de viering van de bevrijding in de stad Utrecht. In de Domkerk draagt schrijver en televisiemaker Splinter Chabot zijn 5 mei-lezing voor. Vervolgens steekt Chabot samen met minister-president Jetten het Bevrijdingsvuur aan op het Bevrijdingsfestival Utrecht. Daarmee zijn alle veertien bevrijdingsfestivals in Nederland officieel van start gegaan. De start in Utrecht is vanaf 13.20 uur live te volgen bij de NOS.

Als we iets geleerd hebben de laatste tijd, is het dat we veel te afhankelijk zijn. Dat zei Commissievoorzitter Von der Leyen vandaag op een top voor Europese leiders in Armenië. "Een pijnlijke les." De top vindt plaats een paar dagen nadat Trump aankondigde militairen uit Duitsland terug te trekken.

Je voelt dat het continent onder hoge druk staat, zegt een betrokken EU-ambtenaar over de sfeer tijdens de vergadering. "Of het nu om energie gaat, buitenlandse beïnvloeding in sommige regio's, het conflict in het Midden-Oosten of de oorlog in Oekraïne."

Vanwege de zorgen kwamen vandaag meer dan veertig Europese leiders samen in Jerevan, de hoofdstad van Armenië, voor de Europese Politieke Gemeenschap (EPG). De EPG is een idee van de Franse president Macron, die na de Russische inval in Oekraïne een informele overlegvorm zocht om over de Europese veiligheid te spreken buiten de NAVO en EU om.

Speciale gast

Het idee werd in eerste instantie met scepsis ontvangen, maar de top vandaag in Armenië is al de achtste editie. Europese leiders blijven zich elk half jaar melden om met hun collega's over de staat van het continent te spreken.

"Deze top is vooral belangrijk voor landen die niet in de Europese Unie zitten," zegt de Montenegrijnse president Milatović daarover. De EPG is veel breder dan de EU. Ook landen als het Verenigd Koninkrijk, Turkije, Oekraïne en dus Armenië en Montenegro nemen deel.

En voor het eerst mocht vandaag ook een niet-Europees land meepraten. Mark Carney, de premier van Canada, schoof aan als gast. "We zijn het meest Europese land van alle niet-Europese landen," beschrijft Carney de Canadese band met Europa tijdens de opening van de plenaire vergadering.

Net als Europese landen worstelt Canada met de relatie met de onberekenbare Amerikanen. En dus wil Carney de banden met de Europeanen verder aanhalen op het gebied van veiligheid en economie. Die wens is wederzijds. Veel Europese landen zien Canada als geestverwant.

Trump

Dat de Amerikanen een moeilijke partner zijn, bleek ook deze week weer. Trump kondigde aan minstens 5000 militairen terug te trekken uit Duitsland nadat Merz zich negatief uitliet over de Amerikaanse acties in Iran.

Merz was een van de leiders die vandaag ontbraken. Hij zegde eergisteren af vanwege 'andere verplichtingen'. Toch drukte de aankondiging van Trump een stempel op de top. EU-buitenlandchef Kaja Kallas zei bij binnenkomst verrast te zijn door de timing van Trumps boodschap.

Mark Rutte, ook aanwezig in Jerevan, wilde er weinig over kwijt. Wel zei hij dat Europese landen "de boodschap van Trump hebben begrepen". Daarmee doelt hij op de afspraken die Europese landen hebben met de Amerikanen over het gebruik van Europese legerbases voor de oorlog in Iran.

Trump haalde afgelopen weken uit naar landen van wie hij naar zijn mening te laat toestemming kreeg voor gebruik van een legerbasis voor de oorlog in Iran.

Vredesdeal

Ook Jetten was niet in Jerevan: hij bleef in Nederland voor de Dodenherdenking. Een vervanger sturen mag niet, al werd er vandaag een uitzondering gemaakt voor Turkije. Dat land stuurde zijn vicepresident in plaats van president Erdoğan.

Een andere uitzondering was er voor de Azerbeidzjaanse president Aliyev. Hij vergaderde mee via videoverbinding. Voor het eerst in decennia is er een verbetering van de historisch zeer slechte relatie tussen Armenië enerzijds en Azerbeidzjan en Turkije anderzijds. Die slechte relatie is onder meer een gevolg van het conflict om het inmiddels door Azerbeidzjan ingenomen Nagorno-Karabach en de Armeense genocide.

Armenië en Azerbeidzjan bereikten vorig jaar met hulp van de Amerikanen overeenstemming over een vredesakkoord. Dat akkoord moet nog wel ondertekend worden.

Geen conclusies

Dat de top nu in Armenië plaatsvindt, is voor het land van groot belang. Tot enkele jaren terug was Rusland de belangrijkste bondgenoot van Armenië. Het land is ook nog altijd sterk afhankelijk van Rusland, bijvoorbeeld op het gebied van energie. Maar toen Russische steun uitbleef bij Azerbeidzjaanse aanvallen, verloor Armenië het vertrouwen in Rusland.

Zo overheerste vandaag het gevoel dat Europa op zichzelf is aangewezen. Tot concrete vervolgstappen leidde dat niet. Omdat de EPG informeel is, volgen er geen conclusies op papier.

In Rotterdam heeft de politie een man neergeschoten. De politie kwam in actie na een melding van een bedreiging met een vuurwapen. De man is met spoed naar het ziekenhuis gebracht.

Het incident gebeurde om 18.15 uur in het stadsdeel Hoogvliet, meldt de regionale omroep Rijnmond. Agenten pasten hierbij de "benaderingstechniek gevaarlijke personen" toe. Deze procedure wordt ingezet wanneer er een vermoeden is dat een verdachte een vuurwapen bij zich draagt.

Vuurwapen op straat

Over de aard van de verwondingen van de neergeschoten man is niets bekendgemaakt.

Wat zich precies heeft afgespeeld, is ook niet bekend. Op beelden is een vuurwapen te zien dat op straat ligt. Of de man dit wapen vasthield voordat hij werd neergeschoten, is niet duidelijk.

De politie doet onderzoek. Omdat er door de politie is geschoten, is ook de Rijksrecherche een onderzoek begonnen.

In Amsterdam zijn de twee minuten stilte tijdens de Nationale Herdenking nagenoeg vlekkeloos verlopen. Op de herdenkingsavond zijn in totaal dertien mensen aangehouden, de meesten voor het stiltemoment.

Kort voor de dodenherdenking werden negen mensen met protestteksten aangehouden die niet naar de aangewezen demonstratielocatie wilden gaan. Het wegvoeren van de demonstranten verliep volgens ooggetuigen rustig.

Kort voor het stiltemoment werden drie andere mensen aangehouden wegens verstoring van de openbare orde, zij hebben volgens de politie dingen geroepen. En tijdens de twee minuten stilte werd een man opgepakt omdat hij het stiltemoment probeerde te verstoren door te schreeuwen.

Er waren naar schatting zo'n 15.000 mensen aanwezig op de Dam, laat het Nationaal Comité 4 en 5 mei weten. Vorig jaar waren dat er iets meer: zo'n 16.000.

Burgemeester Halsema kijkt tevreden terug op de ceremonie. "Het was een waardige en mooie herdenking vanavond op de Dam. Dank aan de politie, de hulpdiensten, de schoonmaakploeg en alle vrijwilligers die dit mogelijk hebben gemaakt."

Monument beklad

Het Nationaal Monument op de Dam was afgelopen nacht beklad met rode verf. Deze actie werd eensgezind veroordeeld door bestuurders en politici. Na urenlang poetsen lukte het om het kunstwerk nog voor de herdenking schoon te krijgen. De politie is op zoek naar drie verdachten van de bekladding.

Vanwege dit incident, en eveneens beladen voorgaande edities, leefde de vrees dat de herdenking zou worden verstoord. In de tv-uitzending op NPO 1 was een enkele schreeuw in de verte te horen, maar verder bleef het stil.

Bekijk hier hoe de twee minuten stilte zijn verlopen:

Vorig jaar werden na het stiltemoment twee mensen opgepakt, die bij hun arrestatie 'Free Palestine' riepen. In 2024 was er zelfs een registratieplicht voor aanwezigen van de dodenherdenking in Amsterdam vanwege de opgelopen spanningen in de samenleving. Er waren toen veel minder mensen aanwezig dan voorgaande jaren. Ook ditmaal stond het plein niet helemaal vol.

Herdenkingen op talloze plekken

Ook op andere plekken in het land werd vanavond stilgestaan bij oorlogsslachtoffers. Zo was er op de Waalsdorpervlakte tussen Den Haag en Wassenaar eveneens om 20.00 uur een herdenking. In het duingebied zijn in de Tweede Wereldoorlog meer dan 250 verzetsmensen gefusilleerd.

Ook in voormalig concentratiekamp Kamp Amersfoort was een stiltemoment. Daar hebben tijdens de oorlog tienduizenden mensen gevangen gezeten. De Nationale Militaire Dodenherdenking was zoals ieder jaar op het Militair Ereveld Grebbeberg bij Rhenen.

Er was ook weer een alternatieve herdenking in Den Haag. De organisatie van deze ceremonie legt de nadruk op het stilstaan bij oorlogen en conflicten van nu. "Onder meer in Gaza en het bredere Midden-Oosten zien we dat burgers massaal slachtoffer worden van geweld", staat op de website van de organisatie.

Alle dertien demonstranten die gisteravond rond de Nationale Dodenherdenking op de Dam werden aangehouden, zijn weer vrij. Dat meldt de politie. Ze werden opgepakt voor het overtreden van de Wet openbare manifestaties of het verstoren van de openbare orde kort voor of tijdens de twee minuten stilte.

Negen betogers stonden met bordjes met de tekst 'nooit meer is nu', onder wie activist Frank van der Linde. Volgens hem werden hij en de anderen aangehouden omdat ze 'subtiel het bordje omhoog hielden'. Een woordvoerder van de politie zei eerder dat de activisten door agenten waren verzocht om naar een plek te gaan waar wel mocht worden gedemonstreerd, maar dat ze dit zouden hebben geweigerd en daarom werden gearresteerd. 

De andere vier arrestanten zouden kort voor of tijdens de twee minuten stilte de openbare orde hebben verstoord. Zo ging één iemand schreeuwen. 

Advocaat Willem Jebbink, die Van der Linde en de andere betogers bijstaat, gaat de arrestaties aanvechten. Volgens hem hebben de politie en de burgemeester 'op onrechtmatige gronden ervoor gekozen vreedzame demonstranten van de Dam te vegen' zegt hij tegen AT5. Zo was er volgens hem geen sprake van 'dreigende wanorde'. "Op beelden is zichtbaar dat de groep zwijgend bordjes ophoudt, op borsthoogte."

Dam stond vol

De Nationale Dodenherdenking op de Dam trok gisteren vele duizenden mensen. Volgens burgemeester Halsema is de avond 'waardig en mooi' verlopen. 

In de zoektocht naar de biologische ouders van Lieve, zijn we bij familiedetective Els Leijs terechtgekomen. Aan de hand van DNA-testen, doet Els onderzoek naar mensen hun familiegeschiedenis. Voor Lieve heeft ze haar stamboom onderzocht en een nieuwe DNA-test gedaan en daar komt opnieuw een match uit. "Je hebt meer familie dan je dacht, zeker?"

Luister aflevering 6 'DNA is de toekomst' van 'De Vondeling'.

"Mijn jongste cliënt is 5 jaar en mijn oudste 88 jaar", vertelt Els Leijs. Als familiedetective werkt ze voornamelijk met DNA-databanken zoals My Heritage, Ancestry en 23andMe. De afgelopen jaren is het succes van de DNA-banken enorm toegenomen. "Het is een tegenwoordig een vaak gegeven cadeau onder de kerstboom", zegt Els lachend.

Toch heeft het succes van de DNA-testen wel de nodige consequenties, vertelt Els. Met regelmaat komt het voor dat iemand zich niet bewust is van het feit dat hij/zij een donorkind zou zijn. Dat kan een lastig gesprek zijn. "Maar ik ben een groot van fan van de waarheid, dus voel me daar niet heel erg schuldig over. Want degene heeft zelf een DNA-test gedaan en is dus een halfzus of broer van mijn cliënt".

Als het gaat om de ethische vraag of we wel op zoek kunnen gaan naar de ouders van Lieve, is Els dan ook duidelijk.  "Ja, daar ben ik heel duidelijk in. Het is je eigen leven en je hebt het recht om te weten wie je vader en moeder zijn." Els verwijst, net als rechercheur Gerard van den Haak, naar artikel 7 van het Verdrag inzake de Rechten van het Kind. Waarin staat dat ieder kind het recht heeft om te weten wie zijn of haar ouders zijn. 

Ook voor Youri deed Els eerder al onderzoek. De DNA-test zelf leverde geen nieuwe matches op, maar op het stukje deken waarin hij werd gevonden, is DNA gevonden. "Daar zitten bloedvlekken op waarvan de meest logische conclusie is dat die van zijn moeder zijn.  In dat geval kunnen we een profiel maken en dan heb je wat meer informatie." Maar het is een lange en dure zoektocht om dat exact uit te zoeken, vertelt Els. "Maar als we iets meer informatie hebben, kunnen we misschien gerichter oproepen doen. Als bijvoorbeeld duidelijk is dat zijn moeder van Ghanese afkomst zou zijn". 

In de zaak van Lieve gaat Els nog verder onderzoek doen. Ze adviseert een nieuwe DNA-test omdat Lieve tot op heden alleen in My Heritage stond geregistreerd. "Mijn doel is eigenlijk wel om iemand sowieso in My Heritage en Ancestry te hebben staan. My Heritage is vooral een goede databank in Nederland en Ancestry is gewoon de grootste." Ook vraagt Els of Lieve wil weten of er sprake was van incest. Een ongemakkelijke vraag, maar wel een vraag waar Lieve uiteindelijk antwoord op wil. Aan de hand van een DNA-test kan Els ook dat uitzoeken.

Lieve doet een paar dagen later meteen de DNA-test. "Ik hoop natuurlijk dat er een wonder gebeurt en dat ik mijn biologische ouders vind", zegt Lieve. "Ik ben het meest benieuwd naar hoe ze eruit zien."

Een aantal weken gaan voorbij, als we langs mogen komen bij Els. Ze begroet ons hartelijk, maar is ook meteen duidelijk over de resultaten. "Ik heb geen toverstafje."

Al direct wordt duidelijk dat de nieuwe test met Ancestry geen nieuwe matches heeft opgeleverd. Een teleurstelling. Toch levert het wel iets op, namelijk een nauwkeurigere kaart over het gebied waar Lieve's DNA ook gevonden is. Els wijst een gebied aan van Algerije, Marokko, Tunesië en Libië. De uitslag van de kaart in combinatie met de uitslag van My Heritage laat zien van Lieve's achtergrond volledig Marokkaans is.

Dan opent Els de test van My Heritage. Daar verschijnt de DNA-match met de achternicht en met een recentelijk nieuwe match uit België. Daar vertelde rechercheur Gerard van den Haak al eerder over. Lieve vertelde dat dit een nieuwe match was, maar verder weg dan haar achternicht.

Dan valt er ineens iets op. "Is dit een nieuwe?" Ze wijst een nieuwe match aan in het scherm. Het gaat om een Noorse jongen, die een halfneef zou zijn van Lieve. Lieve knikt instemmend. "Ja, best een nieuwe match. Daar kreeg ik vorige week een melding van en heb ik al contact mee gehad", vertelt Lieve. Een halve neef betekent dat Lieve's vader of moeder een halfbroer of halfzus heeft en dat is de vader of moeder van deze jongen. "Hij heeft een Noorse vader en een Marokkaanse moeder", zegt Lieve. "Dat betekent dat we aan zijn moeders kant moeten zijn", zegt Els.

Het besef dringt dan nog niet helemaal door, dat we dichterbij zijn dan we ooit waren. Deze Noorse jongen, matcht namelijk veel hoger met Lieve dan haar achternicht. "Hij staat bovenaan", zegt Els. "Wat je ziet, is dat hij dezelfde generatie is, tussen de 20 en 29 jaar."

Els legt uit dat het misschien ver weg klinkt, omdat de match niet uit Nederland komt. Maar dat op DNA-gebied dit heel dichtbij is. Ze stelt voor om later een bericht op te stellen voor de neef, om meer informatie te achterhalen. Dan zoekt Els nog uit of er sprake was van incest. Het wordt meteen duidelijk dat dit niet het geval is. Lieve is opgelucht. "Er is wel sprak van enige endogamie" zegt Els. "Dat wil zeggen dat in het verleden neven en nichten met elkaar getrouwd zijn geweest." Maar niks bijzonders, volgens Els. "In Nederland gebeurde dat ook heel vaak."

Els maakt geeft vervolgens de zichtbare matches kleuren. Zo vormt zich aan de hand van vier kleuren een stamboom, van familieleden die verwant zijn aan Lieve's oma en opa's. Zo zien we dat de halve neef uit Noorwegen en de achternicht uit Amsterdam, verwant zijn aan elkaar en dus uit dezelfde familielijn komen. 

Na uren puzzelen, ronden we het gesprek af. We hebben een begin gemaakt van een stamboom én hebben een nieuwe match ontdekt. De Noorse halve neef staat DNA-technisch het dichtstbij Lieve. Zo kunnen we weer verder. Door hem vragen te stellen over zijn familie, verder navraag te doen bij de achternicht en met de tips. Jullie hebben namelijk geluisterd naar de podcast en we hebben verschillende tips binnengekregen.

Toch is er ook nog altijd veel onduidelijk en weet Lieve nog niet wie haar biologische ouders zijn. Ook Youri zoekt nog naar antwoorden, dus alle tips zijn welkom. Dus heb jij naar aanleiding van deze aflevering nog ideëen of tips over de zaak van Lieve of Youri? Ben of ken jij familie?  Mail dan naar podcast@at5.nl. Doordat de zaak verjaard is, zijn ouders of mensen die hebben bijdragen aan het te vondeling leggen van Lieve en Youri niet meer strafbaar. Wil je om wat voor reden dan ook, liever een melding maken bij de politie? Dan kan ook mail dan naar vondelingen.ad@politie.nl. 

Wij gaan aan de slag met de tips en het vervolg met de familiedetective. We zijn hopelijk snel bij je terug met de volgende aflevering van 'De Vondeling'. 

Ook dit jaar wordt Bevrijdingsdag weer met muziek, gesprekken en eten gevierd. Lees in dit artikel waar je vandaag heen kunt.  

Een van de bekendste bevrijdingsfestivals in de stad is Het Vrije Westen in het Westerpark. Er staan maar liefst tien podia. Poptrash, Kraak & Smaak, Klezmagic, Kasba, Poppenkasten, Steve Rachmad en de Golden Jazz Cats treden op. Het festival begint om 14.00 uur en duurt tot 23.00 uur. Het is vrij toegankelijk.

In Zuidoost kan je naar het ZO is Vrij Bevrijdingsfestival op het Anton de Komplein. Daar is veel muziek, er zijn foodtrucks, maar er worden ook activiteiten georganiseerd waarbij mensen in gesprek kunnen gaan over vrijheid en burgerschap. Het festival begint om 14.00 en duurt tot 21.00. 

Een ander bekend bevrijdingsfestival is Het Amsterdams Verbond in het Olympisch Stadion. Daar moesten wel tickets voor gekocht worden, maar die zijn inmiddels uitverkocht - al staan er nog een aantal op Ticketswap. Onder meer rapper Bokoesam, rapper Frenna en dj Benny Rodrigues treden hier op.

Vrijheidssoep

Op allerlei plekken kan er vandaag samen gegeten en gedronken worden. Zo staan er op het Centraal Station kommen vrijheidssoep met dialoogkaartjes klaar. De bedoeling is dat onbekenden daardoor met elkaar in contact komen. Er zijn ook meerdere vrijheidsmaaltijden, bijvoorbeeld in winkelcentrum De Banne en het Huis van de Wijk in Noord of de Grubbehoeve in Zuidoost.

De Johan Cruijff Arena opent de deuren ook op Bevrijdingsdag. Binnen kan iedereen een eigen vrijheidsposter of -button maken, is er een expositie van Ajax Erfgoed en geeft de Ajax Foundation een workshop. Er is muziek van onder meer DJ Shari Jae Ebere en ook hier staat de vrijheidssoep klaar.

Vredesvuur

Op Plein '40-'45 in Nieuw-West komt rond 12.30 uur het Vredesvuur aan. Dat is vanuit Engeland naar Wageningen gebracht en daarna door veertig estafettelopers naar Nieuw-West gebracht. Zij hebben daarbij een afstand van 105 kilometer afgelegd. Op het plein wordt het Bevrijdingsvuur ontstoken. 

Bevrijdingsdag wordt net als elk jaar afgesloten met het bevrijdingsconcert op de Amstel. Daar speelt de Marinierskapel der Koninklijke Marine dit jaar. De koninklijke familie is, net als elk jaar, aanwezig. Het concert is gratis te bezoeken en duurt tot 22.30 uur.

Alle activiteiten zijn hier te vinden.

Het is inmiddels al vijftien jaar een monotoon beeld op de hoek van de Jan Pieter Heijestraat en de Borgerstraat in de Kinkerbuurt: de meterslange schutting, met daarbinnen een braakliggend stuk grond. Uit protest heeft een nog onbekende kunstenaar een gat gezaagd in de omheining en daar een lijstje omheen gemaakt. "Ze noemen dit het gat van de Kinkerbuurt, dus dat iemand nu een gat in de schutting maakt vind ik wel een logische."

Na de sloop van sociale huurwoningen die op de hoek van de Jan Pieter Heijestraat en de Borgerstraat stonden, ligt er al jaren een braakliggend terrein. Toen plannen voor nieuwe woningen niet doorgingen, gaf de gemeente een vergunning af voor een longstay hotel. Alleen daartegen kwam de buurt in verzet. Vele rechtszaken volgden en nog altijd gebeurt er op dat stukje land helemaal niets. 

Al jaren is Henk van Dijk met zijn actiegroep 'Longstay no way' betrokken bij de buurt en het gat. Hij vindt het goed dat er kritische kunst gemaakt wordt. "Elk verhaal is belangrijk genoeg om verteld te worden, of ik het nu mooi vind of niet. Maar het is wel een belangrijk verhaal om verteld te worden.", aldus Van Dijk. "Kijk alleen naar de titel: blik op incompetentie. En als je naar binnen kijkt dan zie je inderdaad incompetentie."

De leegstand is een doorn in het oog van de buurt en passanten hebben wel begrip voor het werk van de kunstenaar. "Het ziet er mooi uit en het is leuk om te zien wat er achter de wand zit", aldus een voorbijganger. Een ander: "Helemaal fantastisch en ik hoop dat de kunstenaar ook een mooie invulling heeft voor in het stukje. Dat zou helemaal fantastisch zijn. Groen in de stad en ook een stukje kunst."

Het is goed mogelijk dat er binnenkort meer duidelijk wordt over de toekomst van het gat in de Kinkerbuurt. De juridische procedure loopt al jaren, maar binnenkort volgt een uitspraak in de laatste zaak. Een gemeentewoordvoerder laat in een reactie weten dat de uitspraak op zijn vroegst halverwege mei wordt verwacht en dat daar met belangstelling naar uit wordt gekeken. Onduidelijk is nog wat de uitkomst zal zijn. 

In het straatbeeld blijven voorlopig reclames voor vliegvakanties, vlees, gascontracten en auto's met brandstofmotoren te zien. De gemeente gaat het onlangs aangenomen verbod op dit soort reclames in de openbare ruimte namelijk pas vanaf 2027 handhaven, schrijft wethouder Van der Horst in een brief aan de raad. 

Het verbod is op 1 mei ingegaan, maar het duurt dus nog even voordat er ook boetes worden uitgedeeld. De overgangsperiode geeft exploitanten en adverteerders volgens de wethouder genoeg tijd om hun reclames op billboards en abri's aan te passen. Handhaving per mei is volgens haar simpelweg te kort dag, drie maanden nadat de raad met het verbod instemde. 

Wel verwacht Van der Horst dat het reclameaanbod de komende maanden al 'geleidelijk' verandert en 'stap voor stap' wordt aangepast aan het verbod. Ook gaat de gemeente om de tafel met exploitanten om te spreken over de financiële gevolgen van het verbod en de lopende contracten.

Verbod in APV

Het voorstel voor het weren van reclames voor vlees en fossiele brandstoffen via een verbod in de zogenoemde Algemene Plaatselijke Verordening (APV) kreeg in januari een meerderheid in de raad. Onder meer de Partij voor de Dieren, GroenLinks en de PvdA stemden voor. 

Raadsleden Jenneke van Pijpen (GroenLinks) en Anke Bakker (Partij voor de Dieren), de initiatiefnemers, lichtten dit in januari toe in het AT5-programma Stemming op de Stopera. 

"Het is nodig omdat we een klimaatcrisis hebben", zei Bakker. "En daar hebben we wereldwijd afspraken over gemaakt met elkaar: dat we als overheden er alles aan moeten doen om broeikasgassen te beperken en te verduurzamen." Van Pijpen vond dat dit soort reclames mensen eigenlijk onbewust 'manipuleren'. 

In het Carel Willinkplantsoen zijn de afgelopen dagen meerdere vogels vast komen te zitten in netten die om bomen zijn gespannen. Omwonenden en voorbijgangers melden dat ze onder andere duiven, papegaaien en parkieten vast hebben zien zitten.

De netten zijn geplaatst in aanloop naar werkzaamheden voor een toekomstige beeldentuin van het Rijksmuseum. Door een schenking van 60 miljoen euro wordt het gebied opnieuw ingericht. Om te voorkomen dat vogels in de bomen gaan broeden en later worden verstoord door de werkzaamheden, zijn de bomen tijdelijk ingepakt.

Meldingen dierenambulance

Toch gaat het soms mis. "Ik heb al een duif in deze boom vast zien zitten", zegt een voorbijganger. Een ander noemt het 'zielig' en 'hartstikke stressvol' voor de dieren. “Ze zeggen dat het is om vogels te beschermen, maar dat is nog maar de vraag.”

Ook de dierenambulance krijgt meldingen binnen over vogels die verstrikt zitten. Volgens Nadine Pakker van de dierenambulance, is de situatie zorgelijk: "Als vogels zich vrij binnen de netten bewegen, hebben ze nog een kans. Maar zodra ze vast komen te zitten, hebben ze echt hulp nodig om bevrijd te worden."

De vraag is of de netten niet beter weggehaald kunnen worden. "Ik zou zeggen dat dat verstandig is", aldus Pakker. “Maar er ligt ook een projectplan en de timing is niet ideaal. De netten blijven waarschijnlijk nog tot juli hangen, dus dit kan voor meer vogels een probleem worden.” 

Rondom het Herman Hellingplantsoen in Geuzenveld ligt op elke hoek van de straat een flinke berg afval. De buurtbewoners die we spreken, wijzen vooral naar één dader: de bewoners uit de buurt zelf.

Het is inmiddels bijna vanzelfsprekendheid: berichten over afvalproblematiek in de stad. Ook nu is het weer raak, dit keer in Nieuw-West. Na meldingen van een buurtbewoner, die foto's stuurde van de grote hoeveelheden afval, gingen we zelf poolshoogte nemen.

Bij aankomst bleken de vuilnismannen al bezig met het ophalen van een deel van het grofvuil. Toch paste niet alles in de wagen. "Het is niet normaal veel", zegt een van hen tegen AT5. 

Waar regelmatig de gemeente wordt verweten onvoldoende afval op te halen, lijkt dat volgens de buurtbewoners die wij vanmiddag spreken niet het geval. "Het is gewoon een mentaliteitskwestie", vertelt een buurvrouw. "Hier is niet tegenop te werken."

Tijdens een rondje langs het plantsoen komen we een buurman tegen die een kartonnen doos op straat gooit. "De mensen doen het zo, dus dan doe ik het ook af en toe", vertelt hij. "Normaal gooi ik mijn afval wel altijd in de bak."

Hij belooft AT5 zijn volgende pakketje wel netjes in de bak te gooien. 

Vanavond werd op de Dam de Nationale Dodenherdenking gehouden. Voorafgaand werd vanaf het Museumplein de Stille Tocht gelopen. Lees in dit liveblog alle updates terug.

Lees hieronder hoe de Nationale Dodenherdenking verliep.

Burgemeester Femke Halsema laat in een reactie weten dat het op de Dam een 'waardige en mooie herdenking' was. "Dank aan de politie, hulpdiensten, de schoonmaakploeg en alle vrijwilligers die dit mogelijk hebben gemaakt."

Volgens een woordvoerder van de politie zijn er in ieder geval dertien mensen aangehouden. 

Negen van hen werden verzocht om ergens anders te demonstreren, maar weigerden dat. Drie voor het verstoren van de openbare orde. Eén aanhouding was op het Damrak voor het schreeuwen tijdens het stiltemoment.

AT5 doet vanavond uitgebreid verslag van de Stille Tocht door het centrum van de stad en de Nationale Herdenking op de Dam. De uitzending begint om 18.15 uur.

De Stille Tocht, voorafgaand aan de twee minuten stilte op de Dam, begint op het Museumplein en loopt via het Rijksmuseum, Weteringschans, Vijzelstraat en Rokin richting de Dam. Tijdens de tocht vertellen we de verhalen uit de buurt.

Aansluitend volgen we de Nationale Herdenking op de Dam, waar twee minuten stilte in acht wordt genomen en koning Willem-Alexander en koningin Máxima een krans zullen leggen. 

De uitzending begint om 18.15 uur en is te volgen op tv en via onze site. 

Het AT5 Nieuws van maandag 4 mei, gepresenteerd door Fabiënne Mucuk. Met onder meer nieuws over de bekladding van het Monument op de Dam.

Hoofdredacteur van AT5 Judith Zilversmit heeft voorafgaand aan de Nationale Herdenking in de Nieuwe Kerk de 4 mei-lezing gehouden. Bekijk hier haar lezing 'wat stilte met zich meedraagt' terug.

Vorig jaar maakte ze de podcast 'Het verraad van de familie Zilversmit' voor Het Parool, over het oorlogsverleden van haar familie en haar vader. De lezing van Zilversmit gaat onder andere over het verhaal van haar vader. 

Daarnaast gaat de lezing over het Joodse leven in de samenleving. Zilversmit hoopt dat dat weer zichtbaarder wordt, want dat is volgens haar steeds minder vrijblijvend. "Wat verdwijnt, komt niet vanzelf terug."

Zilversmit zegt dat het 'verbondenheid van iedereen vraagt', zowel van Joodse als niet-Joodse mensen. "Zodat Joods leven niet alleen wordt herdacht, maar ook weer aanwezig is."

AT5 doet vanavond uitgebreid verslag van de Stille Tocht door het centrum van de stad en de Nationale Herdenking op de Dam. De uitzending begint om 18.15 uur. 

De Stille Tocht, voorafgaand aan de twee minuten stilte op de Dam, begint op het Museumplein en loopt via het Rijksmuseum, Weteringschans, Vijzelstraat en Rokin richting de Dam. Tijdens de tocht vertellen we de verhalen uit de buurt.

Aansluitend volgen we de Nationale Herdenking op de Dam, waar twee minuten stilte in acht wordt genomen en koning Willem-Alexander en koningin Máxima een krans zullen leggen. 

De uitzending begint om 18.15 uur en is te volgen op tv en via onze site. 

De zon laat zich steeds vaker zien en dat betekent automatisch dat het vaarseizoen ook weer van start is gegaan. Maar hoe zit het ook alweer met de vaarregels? Amsterdam Informeert gaat het water op met vaarweginspecteur Walter Weg die de regels voor ons op een rijtje zet.

In delen van de binnenstad, binnen de S100, moeten boten uitstootvrij varen. Terwijl we langs Artis varen vertelt Weg: "De basisregels als je het water opgaat zijn eigenlijk net als op de weg: op de weg gelden ook verkeersregels, die gelden ook op het water. Bijvoorbeeld, dat je altijd rechts moet houden en dat je je ook aan de snelheid houdt. "

Veiligheid

Weg vertelt dat de vaarweginspecteurs vooral letten op veiligheid. "Net als op de weg is het belangrijk dat een schipper niet drinkt als die aan het varen is." 

Verlichting is ook belangrijk. "Als je 's avonds gaat varen, en het wordt een beetje schemerig, is het belangrijk dat je de juiste verlichting op je boot hebt zitten. Voor een klein schip van maximaal 7 meter, heb je voldoende aan een rondom schijnend wit licht. Heel simpel, kan je gewoon bij een watersportzaak halen."

Geluidsoverlast door versterkte muziek is niet toegestaan. Hier wordt streng op gecontroleerd. Overtredingen kunnen je een boete opleveren of de boottocht moet helemaal worden beëindigd.

Vignet

Tot slot benadrukt Weg dat het belangrijk is dat je een vignet hebt. Vrijwel elke boot heeft er eentje nodig. "Dat heeft zo zijn voordelen. Als er bijvoorbeeld een evenement is waar je boot weg moet, dan sturen we de mensen een sms of email."

De douane heeft eind vorige maand een opvallende vondst gedaan in een prullenbak bij een toilet in de vertrekhal. Er werden zes boomgifkikkers in een bakje gevonden. De diersoort is beschermd en de douane denkt dat een reiziger de diertjes wilde smokkelen naar het buitenland.

"Er zitten kikkers bij het toilet, locatie vertrek", dat kregen douaniers te horen van een passagier in de vertrekhal. Een douanier die een kijkje ging nemen bij de aparte melding zag inderdaad een kikker in de vertrekhal zitten. "Er loopt hier een blauw-zwart-gele kikker rond en in de vuilnisbak zitten er meer. Wat nu?" 

In de vuilnisbak op het toilet zat een zak met nog meer kikkers. In de zak lagen ook plastic bakjes met mos. De douane vermoedt dat de kikkers in Nederland zijn gekocht en het idee was om de dieren naar het buitenland te smokkelen, maar dat het de smokkelaar toch te heet onder de voeten werd. De kikkers werden namelijk gevonden in een toilet vlak bij de securitycheck.

De douaniers hebben de kikkers verzameld in de bakjes en overgedragen aan de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA), die ze naar een gespecialiseerde dierenopvang brengt.

Nog meer vondsten

In april deden de douaniers nog meer bijzondere vondsten. Zo werden eind april ook twee passagiers gecontroleerd die vanuit Brazilië op doorreis waren naar Zweden. Het stel bleek twee verentooien en verschillende losse veren te hebben in hun handbagage. Het stel beweerde dat zij de tooien cadeau hadden gekregen van vrienden.

De veren die gebruikt waren voor de tooi bleken van papegaaien en een harpij te zijn. Beide vogelsoorten zijn beschermd en mogen daarom alleen ingevoerd worden met een bepaalde vergunning. Het stel had zo'n vergunning niet. De tooien en de veren zijn in beslag genomen en er is een proces-verbaal opgemaakt.

Het Nationaal Monument op de Dam is vanochtend, op de dag van de Nationale Dodenherdenking, beklad met rode verf. Ook is er het woord 'genocide' op geschreven. Op foto's van tipgevers aan AT5 is te zien dat het monument op meerdere plekken is besmeurd. Burgemeester Halsema spreekt van 'een ongelooflijk laffe daad'. Ook premier Jetten en het Centraal Joods Overleg (CJO) reageren verontwaardigd. 

Het is nog onduidelijk wie verantwoordelijk is voor de actie. De politie doet onderzoek en de gemeente gaat aangifte doen, zegt een woordvoerder. 

Op dit moment werkt de gemeente 'met man en macht om het monument schoon te krijgen', aldus Halsema in een bericht op Threads. Ze noemt de bekladding daarin 'geen protest, maar vernielzucht en opzettelijke beschadiging van ons nationale monument'. Volgens haar 'kwetst dit niet alleen nabestaanden van de Tweede Wereldoorlog, maar alle Nederlanders voor wie onze nationale herdenking belangrijk is'. 

Ook koepelorganisatie het Centraal Joods Overleg (CJO) heeft gereageerd en veroordeelt de actie. Volgens voorzitter Chanan Hertzberger gaat het 'van kwaad tot erger'. "Moeten de monumenten ook bewaakt worden?" Hij vindt dat de regering 'snel met scherpere wetgeving moet komen waarmee een meer afschrikwekkend effect wordt gecreëerd'.

Premier Rob Jetten spreekt in een reactie op X van 'een idiote en volstrekt onacceptabele actie'. "Al helemaal vandaag, op 4 mei. Laten we vandaag eensgezind zijn en samen met respect stilstaan." Ook andere kabinetsleden en Kamerleden reageren ontzet.

Bij het monument vindt vanavond de Nationale Dodenherdenking plaats. Daarbij zijn onder andere de koning en koningin aanwezig en worden kransen gelegd. Om 20.00 uur is het twee minuten stil ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en latere oorlogssituaties en vredesmissies.

Monument eerder doelwit

Het is niet de eerste keer dat het Nationaal Monument op de Dam doelwit is van een bekladding; dat gebeurde ook in augustus vorig jaar, tijdens een pro-Palestijnse demonstratie.

Zo'n twee maanden daarna werd ook het Paleis op de Dam besmeurd met rode verf. Daarbij stond de tekst "fuck Israël". Actiegroep Palestine Action NL eiste de actie toen op. De rode verf moest 'het bloed' illustreren dat 'de Nederlandse staat aan de handen heeft'. 

Live beelden van de Dam: