Inwoners van het Verenigd Koninkrijk kunnen binnenkort tegen een lagere prijs onder andere koekjes, chocola en pretparktickets kopen. Dat maakte de Britse minister van Financiën Reeves bekend. Vandaag kondigde ze verschillende maatregelen aan die bedoeld zijn om de stijgende kosten als gevolg van de oorlog in Iran te verzachten.

Zo krijgen vrachtwagenchauffeurs een jaar lang een vrijstelling van wegenbelasting en wordt een geplande verhoging van brandstofaccijns uitgesteld.

Daarnaast mogen kinderen in augustus gratis met de bus, gaat de belasting op tickets van onder andere pretparken, dierentuinen en musea omlaag van 20 naar 5 procent en wordt de invoerbelasting voor ongeveer honderd supermarktproducten verlaagd. "Ik verwacht dat supermarkten deze besparingen volledig doorgeven aan hun klanten", zei Reeves.

Stijgende energiekosten

De maatregelen zouden volledig bekostigd worden door belastingontwijkende constructies aan te pakken van olie- en gasbedrijven met activiteiten in het buitenland. "Ik wil dat elk gezin deze zomer kan genieten", zei de minister. "Nu de oorlog in Iran de prijzen hier laat stijgen, is mijn economische plan het juiste."

Er werden geen verdere plannen aangekondigd om de energieprijzen in het VK te beteugelen. Eerder dit jaar, in april, greep de Britse overheid in door een prijsplafond in te stellen voor drie maanden. Verwacht wordt dat daarna de energieprijzen weer stijgen.

Reeves zei dat de overheid bereid is opnieuw in te grijpen als de "marktomstandigheden op de energiemarkt later dit jaar aanzienlijk verslechteren."

Het was even wachten, maar na dagen met wisselvallig en koel weer, lag de temperatuur vandaag rond de gebruikelijke waarde voor de tijd van het jaar. Morgen en in het pinksterweekeinde loopt het kwik nog verder op.

Vrijdag is er veel zon, al komt er in het noordoosten van het land nog wat meer bewolking voor. Tot regen komt het niet en er staat maar weinig wind.

De temperatuur komt in het binnenland rond of iets boven de 25 graden uit. Alleen vlak bij zee en in het noorden wordt deze zomerse waarde (net) niet gehaald.

Saharastof

Ook in het pinksterweekeinde is het weer zomers. De warmste dagen zijn zaterdag en maandag, als het van noordwest naar zuidoost 23 tot 29 graden wordt.

Zaterdag is het niet zo fraai blauw, door flink wat Saharastof hoger in de atmosfeer en vrij veel vocht in de onderste luchtlagen. Hierdoor voelt het zaterdag ook best broeierig aan. Daarvan is zondag en maandag geen sprake meer, dan is het het meest zonnig en blijft het warm.

Na het weekeinde steekt er een noordelijke wind op en gaan de temperaturen weer een eind omlaag. Vooralsnog gaat dat overigens zonder regen en blijft de zon flink schijnen.

Airbus en Air France zijn in Frankrijk schuldig bevonden aan dood door schuld vanwege een vliegtuigcrash in 2009. Bij dat ongeval kwamen 228 inzittenden om het leven. Het was de zwaarste vliegtuigongeluk in de geschiedenis van de Franse luchtvaart.

De rechtbank in Parijs stelt dat de vliegtuigbouwer en luchtvaartmaatschappij "volledig en uitsluitend verantwoordelijk" zijn voor de crash. Beide partijen moeten een de maximale boete van 225.000 euro betalen. De boetes worden symbolisch beschouwd.

Het toestel was op 1 juni 2009 op weg naar de Braziliaanse stad Rio de Janeiro toen het in een storm terechtkwam en van de radar verdween. Het vliegtuig stortte neer in de Atlantische Oceaan.

Onvoldoende training

Volgens een onderzoeksrapport uit 2012 kregen de piloten tijdens de vlucht onjuiste informatie over de snelheid, doordat apparatuur aan de buitenkant van het toestel was bevroren. Daardoor werd niet op tijd opgemerkt dat het toestel op een gegeven moment snelheid verloor.

Volgens de aanklacht heeft Air France de piloten niet voldoende getraind en voorbereid op dit soort extreme weerssituaties. Het onderzoeksrapport concludeerde dat de bemanning overvallen was door de storm.

Volgens de advocaten van de nabestaanden waren beide partijen op de hoogte van de problemen met het toestel en de gebrekkige training van de bemanning.

Zaak voor hoogste hof

Air France en Airbus werden in 2023 door een lagere rechtbank vrijgesproken maar het Franse Openbaar Ministerie ging in beroep tegen de uitspraak. Beide partijen hebben de beschuldigingen altijd ontkend.

Airbus zegt dat het in beroep gaat tegen de uitspraak bij het hoogste gerechtshof in het land. Het proces zal dan waarschijnlijk jaren duren.

Ziekenhuisserie The Pitt zorgt de afgelopen tijd voor kijkcijferrecords en een reeks aan prijzen. Het ziekenhuisgenre staat weer volop in de belangstelling. Want ook de Amerikaanse zender CBS komt weer met een ziekenhuisserie, opnieuw een spin-off van Grey's Anatomy.

Van spectaculaire reddingsacties, bloederige ingrepen tot liefdesdrama's tussen chirurgen en arts-assistenten: ziekenhuisseries zijn al tientallen jaren een succesformule op televisie. Waarom blijven mensen daar massaal naar kijken?

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

In deze podcast verklaart tv-recensent Alex Mazereeuw het succes van series als The Pitt, ER, Grey's Anatomy, Scrubs en Dag & Nacht. "Er is een constante stroom nieuwe patiënten en verhaallijnen. Je hebt heel veel drama om mee te werken", zegt hij. Daarbij heeft het, volgens Mazereeuw, "iets comfortabels om te kijken naar mensen die weten wat ze doen".

Mazereeuw vindt dat de series van nu gedurfder zijn dan vroeger. "Vroeger was het allemaal iets keuriger, mocht er niet te veel bloed te zien zijn bijvoorbeeld. Nieuwe series verschijnen op streamingdiensten, daar zijn minder regels."

En hoe realistisch zijn dit soort series eigenlijk? Wat herkennen artsen uit hun eigen werk? Volgens spoedeisendehulparts Yara Basta komen nieuwere series behoorlijk in de buurt van de realiteit. "Je hebt een Grey's Anatomy en dat is allesbehalve realistisch, maar wel een heerlijke soap. En je hebt The Pitt en dat is heel realistisch. Dat is een feest van herkenning", aldus Basta.

Wel ziet ze soms patiënten binnenkomen die door de series verkeerde verwachtingen hebben. "Er komt niet voor elke snee een plastisch chirurg naar de Eerste Hulp om te hechten."

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Bart Tuinman
Redactie: Rosanne Sies
Eindredactie: Judith van de Hulsbeek

Een man in een rolstoel is vanmiddag omgekomen op station Amsterdam Bijlmer Arena. Volgens de politie is sprake van een ongeluk, meldt stadsomroep AT5. De man zou zijn aangereden door een trein.

De eerste melding kwam bij de hulpdiensten binnen rond 15.00 uur. Politie, ambulance en brandweer waren snel op de plek van het ongeluk, maar hulp mocht niet meer baten, aldus de politie.

Over de verdere toedracht van het ongeluk is weinig bekend. Ook over de identiteit van het slachtoffer is nog niets bekendgemaakt door de politie.

Druk

Het treinverkeer op het station is helemaal stilgelegd, waardoor er in ieder geval tot 17.45 uur geen treinen rijden tussen Amsterdam en Utrecht, Amsterdam en Rotterdam en Schiphol en Utrecht.

Station Bijlmer Arena is op dit moment slechts gedeeltelijk in gebruik omdat er wordt gewerkt aan het spoor tussen Amsterdam en Utrecht. Om die reden zijn de perrons die wel in gebruik zijn extra druk.

Amsterdam gaat 230 extra vluchtelingen opvangen om te helpen bij het tekort aan opvangplekken in het aanmeldcentrum in Ter Apel. De gemeente laat weten dat 230 vluchtelingen terecht kunnen in bestaande opvanglocaties in de stad. De gemeente stelt de extra plekken voor zes maanden beschikbaar.

De hoofdstad had een verzoek van asielminister Bart van den Brink gekregen om ruimte te vinden om de druk op Ter Apel te verminderen. Het aanmeldcentrum kan de toestroom van vluchtelingen op dit moment niet aan, volgens het COA zijn er op andere locaties te weinig opvangplekken om bewoners uit Ter Apel onder te brengen.

Het verplaatsen van de asielzoekers van Ter Apel naar Amsterdam is volgens een woordvoerder van de gemeente al in gang gezet, meldt persbureau ANP.

Spreidingswet

De extra opvangplekken komen boven op de 4781 opvangplekken die er op dit moment voor asielzoekers zijn in Amsterdam. Daarmee voldoet de gemeente ruimschoots aan de taakstelling van de Spreidingswet, benadrukt de gemeente.

"Vluchtelingen verdienen humane opvang en het is aan het Rijk en alle gemeenten om die te bieden. Zeker voor mensen die al in Nederland zijn, moeten wij als land zorgen voor barmhartige opvang", laat wethouder Rutger Groot Wassink weten in een verklaring,

Weer overvol

Het COA meldt vandaag dat de opvanglocatie bij het aanmeldcentrum in Ter Apel nog steeds "te vol" is. Het centrum kan net als gisteren alleen kwetsbare mensen een plek bieden.

"Dat betekent dat er net als gisteren mensen zullen zijn die niet op de locatie opgevangen kunnen worden", meldt de organisatie. Hoewel mensen zich precies buiten het COA-terrein bevinden, is onduidelijk. "Mensen zoeken hun eigen weg, zijn even naar het dorp en er bevinden zich ook bewoners van de opvanglocatie tussen de wachtenden."

Buiten het COA-terrein zijn wel medewerkers van het Rode Kruis en VluchtelingenWerk aanwezig om vluchtelingen te helpen.

Hoogleraar virologie Marion Koopmans en oud-minister voor Medische Zorg Bruno Bruins zijn de eerste getuigen van parlementaire enquêtecommissie Corona. De enquêtecommissie met Kamerleden ondervraagt de twee volgende week vrijdag over het begin van de pandemie.

In totaal zijn er 51 ondervragingen gepland waarvoor 47 mensen worden opgeroepen. Sommigen worden dus twee keer gehoord, maakte voorzitter Daan de Kort bekend op een persconferentie.

Doel van de parlementaire enquête is om de besluitvorming rond het coronabeleid en -maatregelen te onderzoeken. Daarbij wil de Tweede Kamer kijken naar de rol van het kabinet, het parlement en andere betrokken instanties, adviseurs en experts.

'18 miljoen verhalen'

Tijdens de coronacrisis tussen 2020 en 2022 zijn in Nederland tienduizenden mensen overleden. Miljoenen mensen raakten besmet met het virus en maatregelen raakten iedereen. "Corona kent 18 miljoen verhalen", aldus voorzitter De Kort.

Hij benadrukt dat de commissie vooral lessen wil trekken. "De vraag is niet óf, maar wanneer er weer een pandemie plaatsvindt", zegt het Kamerlid. "Het is ons doel om beter voorbereid te zijn bij een volgende pandemie." Ook hoopt hij dat er lessen te leren zijn voor andersoortige crises als sabotage of een watersnood. "Je weet niet wat er op ons af komt."

Rutte, De Jonge, Grapperhaus

De commissie heeft nog niet de hele lijst met getuigen openbaargemaakt, maar laat wel weten dat in ieder geval de toenmalig premier Mark Rutte en oud-ministers Hugo de Jonge (Volksgezondheid) en Ferd Grapperhaus (Justitie) zijn opgeroepen. Ook Mona Keijzer is gevraagd. Zij werd ontslagen als staatssecretaris in 2021 omdat zij kritiek uitte op het coronatoegangsbewijs.

Verder heeft oud-directeur van het RIVM en voorzitter van het Outbreak Management Team, Jaap van Dissel een uitnodiging gekregen. Daarnaast zijn oud-Kamerleden Klaas Dijkhoff (VVD) en Fleur Agema (PVV) uitgenodigd, net als criticus van het coronabeleid Maurice de Hond. De complete namenlijst wordt per week bekendgemaakt.

In negen verhoorweken wil de commissies de volgende thema's aan bod laten komen:

De thema's

De laatste twee thema's komen na het zomerreces, vanaf eind augustus, aan bod.

In november 2021 besloot de Tweede Kamer tot dit zware parlementaire middel om te kijken naar ingrijpende besluiten, zoals de lockdowns, de sluiting van scholen, de avondklok, de mondkapjesplicht en het coronatoegangsbewijs.

Coronasteun aan bedrijven, waar vele miljarden euro's aan zijn uitgegeven door het kabinet, is dus geen onderdeel van het onderzoek. "Je bent beperkt in wat je kan onderzoeken", zegt De Kort daarover. "Je moet focus aanbrengen."

Minister Bruins, die volgende week wordt verhoord, maakte in februari 2020 live op tv bekend dat er iemand met corona in Nederland was:

De Onderzoeksraad voor Veiligheid trok eerder harde conclusies over het coronabeleid. Zo oordeelde de raad dat het kabinet niet voorbereid was op een pandemie en dat er volop werd geïmproviseerd.

De commissie, die de afgelopen jaren een aantal keer van samenstelling is gewisseld, bestaat uit voorzitter De Kort (VVD), ondervoorzitter Songül Mutluer (GroenLinks-PvdA), Dion Huidekooper (D66), André Poortman (CDA) en Annelotte Lammers (Groep Markuszower).

Ruim 1 miljoen documenten

De openbare verhoren zijn het sluitstuk van de onderzoeksfase. Commissieleden hebben al tientallen besloten gesprekken gevoerd met betrokkenen, ze hebben werkbezoeken afgelegd en volgens De Kort "meer dan 1 miljoen" documenten bestudeerd.

Voor sommige documenten heeft de commissie "strijd moeten leveren", zei De Kort vandaag. Er was volgens hem "een verschil van inzicht" met het kabinet over welke stukken "al dan niet gelakt" geleverd konden worden. De Raad van State moest eraan te pas komen en stelde de commissie "grotendeels" in het gelijk.

De Kort zegt tevreden tevreden te zijn met wat de commissie heeft ontvangen. Maar: "Je weet nooit wat je niet weet."

De verwachting van de commissie is het eindverslag begin 2027 af zal zijn.

Vijftiende enquête sinds WO II

Een parlementaire enquête geldt als het zwaarste middel dat het parlement kan gebruiken om een onderwerp te onderzoeken. Getuigen worden onder ede gehoord, wat betekent dat ze strafbaar zijn als ze niet de waarheid vertellen.

De corona-enquête is de vijftiende parlementaire enquête sinds de Tweede Wereldoorlog. Recente andere voorbeelden zijn onderzoeken naar de toeslagenaffaire, gaswinning in Groningen en de Fyra.

Een elektromonteur die ruim vier jaar geleden per ongeluk een vrijstaand huis opblies in Oldenzaal, komt ervan af met een voorwaardelijke taakstraf van 120 uur. Dat heeft het gerechtshof vandaag besloten. Voorwaardelijk betekent dat de man de taakstraf alleen hoeft te doen als hij weer een grote fout maakt in zijn werk.

Het gerechtshof wijkt daarmee in hoger beroep af van de (onvoorwaardelijke) taakstraf van 120 uur die de rechtbank de monteur eerder oplegde. Het hof wijst er daarbij op dat de ontploffing "zware persoonlijke gevolgen" heeft gehad voor de verdachte, meldt RTV Oost,

Op 4 april 2022 stortte een vrijstaand huis in Oldenzaal volledig in na een gasexplosie. Op dat moment waren vier mensen thuis. Moeder en dochter konden snel uit het puin worden gehaald. de zoon kon zelf lichtgewond naar buiten lopen. De vader raakte gewond. Hij werd pas uren later door de brandweer gered.

Laadpaal

Bij de woning was die ochtend een monteur aan het werk. Hij wilde een laadpaal installeren onder de carport van het huis. Tijdens boorwerkzaamheden raakte hij een kunststof gasleiding, waarvan hij niet had opgemerkt dat die daar zat. Het gevolg: de kruipruimte liep vol met gas en even later volgde een enorme knal. De monteur brak een duim en zijn voet.

Met een deurbel van de overburen werd de ontploffing van het huis gefilmd:

Net als de rechtbank in 2024 noemde ook het gerechtshof het kwalijk dat de monteur niet had onderzocht waar de leidingen liepen voordat hij begon met boren. De man gebruikte weliswaar een detectiemeter, maar had toch meer moeten doen, aldus het hof. Nu ging hij te werk "zonder voldoende voorbereidend onderzoek" met als gevolg dat het huis werd weggeblazen.

"Het betreft een zeer gevaarlijk feit dat veel gevoelens van angst, onrust en onveiligheid teweegbrengt", aldus de uitspraak van het hof. "Het is een incident met een enorme (emotionele) impact, zowel voor de bewoners als voor de verdachte."

Bij de strafmaat hield het hof rekening met het feit dat de man nog nooit eerder veroordeeld is geweest voor een strafbaar feit. De kans op herhaling wordt laag ingeschat door de reclassering.

Faillissement

Het hof nam ook de persoonlijke gevolgen mee die de ontploffing heeft gehad voor de man. Hij is nog steeds elektricien, maar heeft een schikking moeten treffen om een faillissement te voorkomen. De financiële gevolgen waren voor de man nauwelijks te overzien, gaf hij aan tijdens de zitting in hoger beroep.

Het incident kostte hem ook zijn relatie. Hij heeft schuldeisers achter zich aan zitten, maakt zich ernstig zorgen over zijn toekomst en heeft psychische klachten. De man is nog steeds zichtbaar aangeslagen door de gebeurtenissen, concludeerde het hof.

De politie heeft een 14-jarige jongen opgepakt in het onderzoek naar de dood van een 73-jarige man in Amsterdam. Een week geleden werden al twee andere verdachten opgepakt, van 15 en 17 jaar oud. De drie worden verdacht van betrokkenheid bij de dood van de man, meldt het Openbaar Ministerie aan de NOS.

Het lichaam van het slachtoffer werd op 11 mei gevonden in zijn huis aan de Lijnbaansstraat in de Jordaan. Zijn familie kreeg al enige tijd geen contact meer met hem, waarop agenten langsgingen. De politie denkt dat de man door een misdrijf om het leven is gekomen. Vermoedelijk is de man voor het laatst levend gezien op Koningsdag.

De drie jongens zitten in hechtenis. De rechter-commissaris bepaalde een dag na de aanhouding van de eerste twee jongens al dat zij langer moesten blijven vastzitten.

Niet meer in volledige beperking

De eerste twee verdachten werden na hun aanhouding in volledige beperking gesteld, wat betekent dat ze alleen met hun advocaat mogen spreken.

Inmiddels is die strengere beperking opgeheven, zegt een woordvoerder van het OM. Dat geldt ook voor de derde, 14-jarige verdachte. Dan mogen doorgaans verdachten ook weer contact hebben met bijvoorbeeld familieleden.

De politie heeft een minderjarige jongen opgepakt in het onderzoek naar de bedreiging van een joodse school in Amsterdam. Het is nog onduidelijk waar de jongen precies van wordt verdacht. Het onderzoek naar de dreiging gaat verder, laat de politie weten aan de NOS. De arrestatie werd als eerste gemeld door Het Parool.

De joodse school Cheider werd gisteravond per telefoon bedreigd. Het is onduidelijk wat de bedreiger of bedreigers daarbij hebben gezegd. De politie kan niets zeggen over de inhoud van de dreiging.

Gesloten en extra beveiliging

De minderjarige verdachte werd later op de avond aangehouden, zo is vandaag bekendgemaakt. De school is vandaag gesloten en er is extra beveiliging.

In maart was er een explosie bij de buitenmuur van het pand. Deze aanslag werd opgeëist door Ashab al-Yamin. Dat is een groepering die sinds dit jaar in meerdere landen van dit soort aanvallen, vaak met relatief lichte explosieven, heeft geclaimd.

Irakees opgepakt in terreuronderzoek

Vorige week is in Turkije een Irakees opgepakt en uitgeleverd aan de VS die wordt verdacht aanslagen te hebben aangestuurd. Hij wordt onder meer verantwoordelijk gehouden voor de explosie bij de joodse school in Amsterdam, die werd opgeëist door de relatief nieuwe groepering Ashab al-Yamin.

Volgens de VS handelde de verdachte in opdracht van het Iraanse regime. Justitie in de VS heeft echter geen hard bewijs gepubliceerd waaruit zijn directe betrokkenheid bij de aanslagen in Europa blijkt.

Begin deze maand raakten voor het eerst mensen gewonden bij een actie die door Ashab al-Yamin was opgeëist. Twee joodse mannen waren neergestoken bij een synagoge in Londen. De verdachte, Essa Suleiman, wordt ook verdacht van het neersteken van een islamitische man eerder op de dag op een andere plek in de Britse hoofdstad.

Meer gevaarlijke hitte, een grotere kans op huidkanker en nieuwe infectieziekten die voet aan de grond kunnen krijgen. Door de opwarming van het klimaat nemen gezondheidsrisico's toe. Hier wordt nog te weinig tegen gedaan, zeker op Saba, Sint Eustatius en Bonaire, waar de bevolking bijzonder kwetsbaar is, schrijven de Gezondheidsraad en de Wetenschappelijke Klimaatraad in een ongevraagd advies aan drie ministeries.

In het Caraïbisch deel van Nederland nemen de risico's niet alleen sterker toe dan in de rest van ons land, inwoners kunnen zichzelf er lastiger beschermen. Zo is er bijvoorbeeld meer armoede en zijn de voorzieningen minder goed.

Een van de voornaamste risico's van klimaatverandering is dat mensen vaker te maken krijgen met hoge temperaturen en hittestress. Vooral kwetsbare groepen lijden hieronder, zoals zwangere vrouwen, ouderen en chronisch zieken. Nu overlijden in een gemiddeld jaar al ruim 800 mensen voortijdig door hitte. Een derde is, volgens het advies, te wijten aan de ongeveer 2 graden Celsius die ons land al is opgewarmd.

Zonder maatregelen zal het aantal hittedoden verder toenemen, blijkt uit RIVM-onderzoek. De mate waarin dit gebeurt, hangt sterk af van het tempo van de opwarming. Daarbij is klimaatverandering niet de enige oorzaak. Het aantal ouderen neemt komende jaren verder toe en daarmee ook het aantal kwetsbare mensen. Overigens daalt wel het aantal mensen dat overlijdt door kou in de winter.

In de praktijk blijkt het goed mogelijk iets te doen tegen de gevaren van hitte. Na warme zomers in 2003 en 2006 kreeg Nederland een Nationaal Hitteplan. Als dat actief is, is er bijvoorbeeld extra aandacht voor ventilatie en koeling in verzorgingshuizen. Vorig jaar bleek dat het risico om te overlijden op hete dagen voor kwetsbare mensen is afgenomen.

Het hitteplan is volgens het advies een van de weinige bestaande maatregelen tegen de toegenomen gezondheidsrisico's van klimaatverandering. Andere risico's worden wel onderzocht, maar dat leidt tot dusver volgens het advies nog nauwelijks tot maatregelen.

Smog, uv en muggen

Terwijl ook die risico's groter worden. Zo krijgen mensen meer last van hooikoorts omdat het pollenseizoen langer duurt. Daarnaast kunnen infectieziekten en de muggen die ze verspreiden, vaste voet aan de grond krijgen in Nederland. Ook worden mensen meer blootgesteld aan smog en uv-straling. Het is lastig in te schatten hoe groot die risico's zijn en harde cijfers heeft het rapport daarom niet.

Volgens het advies vergroot nietsdoen de verschillen tussen bevolkingsgroepen. In Nederland is gezondheid ongelijk verdeeld. Theoretisch geschoolden en rijkere mensen leven langer én langer in goede gezondheid dan praktisch geschoolden en mensen met een smalle beurs. Volgens het advies dreigt klimaatverandering deze verschillen groter te maken omdat kwetsbare groepen minder kunnen doen om zich te beschermen.

Het rapport noemt ook concrete maatregelen die dat kunnen tegengaan, zoals het hittebestendiger maken van huizen en scholen.

Eerdere waarschuwingen

Het is niet voor het eerst dat experts waarschuwen voor de impact van klimaatverandering op onze gezondheid. Afgelopen weekend nog pleitte een commissie van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) ervoor klimaatverandering in Europa te behandelen als een noodsituatie.

Volgens de commissie, waarin ook voormalig minister Ernst Kuipers zat, zou het gaan om een "catastrofale bedreiging voor volksgezondheid".

Een jaar eerder gaf de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving onder leiding van Jet Bussemaker al zo'n waarschuwing af. "De urgentie die uit dit rapport spreekt, sluit naadloos aan bij onze eigen bevindingen", reageerde Bussemaker dit weekend tegenover de NOS over het WHO-advies.

Koningin Elizabeth II wilde indertijd "bijzonder graag" dat haar zoon Andrew handelsgezant van het Verenigd Koninkrijk zou worden. Dat blijkt uit door de Britse regering vrijgegeven documenten.

De vertrouwelijke documenten over de benoeming van Andrew zijn vrijgegeven nadat het Lagerhuis dit in februari had geëist. Deskundigen noemen de vrijgegeven documenten "explosief en mogelijk zeer schadelijk". De 31 pagina's bevatten vele e-mails, sms- en WhatsApp-berichten tussen overheidsfunctionarissen.

Het hoofd van de Britse handelsorganisatie British Trade International schreef in februari 2000 in een memo aan de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken: "De koningin hecht er grote waarde aan dat de hertog van York een prominente rol speelt bij het behartigen van de nationale belangen."

Voorkeur voor ontwikkelde landen

Koningin Elizabeth zou op de benoeming van haar zoon hebben aangedrongen omdat er geen ander lid van de koninklijke familie beschikbaar was en "de hertog van York zijn rol vanzelfsprekend zou vinden". Een ander lid van de koninklijke familie nam afscheid van de functie en Andrew zou juist op zoek zijn naar een nieuwe baan omdat zijn actieve rol binnen de marine afliep.

Andrew bekleedde deze functie uiteindelijk van 2001 tot 2011. Hij reisde namens het Verenigd Koninkrijk de wereld rond om handelsrelaties te onderhouden en aan te gaan met andere landen. De voormalige prins zou bij zijn aanstelling de voorkeur hebben uitgesproken om als gezant "vooral meer ontwikkelde landen te bezoeken".

Hij kreeg door deze lobbyfunctie toegang tot belangrijke contacten binnen de overheid en het bedrijfsleven wereldwijd. Uiteindelijk moest Andrew in 2011 aftreden: hij werd ervan verdacht dubieuze contacten te onderhouden met leidinggevende figuren in Libië en Azerbeidzjan, schrijven Britse media. Hij werd toen al vanwege zijn gretigheid voor wereldreizen Airmiles Andy genoemd in de Britse pers.

Geen screening

De voormalige prins werd eerder dit jaar gearresteerd na beschuldigingen dat hij als speciaal gezant overheidsrapporten met de omstreden Amerikaanse miljardair en zedendelinquent Jeffrey Epstein had gedeeld. Door zijn betrokkenheid bij schandalen rondom Epstein raakte ex-prins Andrew vorig jaar al zijn koninklijke titels kwijt, tegenwoordig gaat hij door het leven als Andrew Mountbatten-Windsor.

Volgens minister Chris Bryant van Handel is uit de vrijgegeven documenten niet gebleken dat ex-prins Andrew is gescreend voordat hij werd aangesteld. In een schriftelijke verklaring schrijft hij: "Er is ook geen bewijs dat dit is overwogen". Dat was volgens hem niet vreemd: Andrew volgde een familielid op en daarmee was zijn benoeming een voortzetting van betrokkenheid van de koninklijke familie bij het bevorderen van de internationale handel, aldus Bryant.

Als speciaal gezant opereerde Andrew niet als prins, maar als burger en daarom moest hij zich aan de wetten en regels van de Britse ambtenarij houden. Hij kan hierdoor als burger voor de rechter gedaagd worden. Volgens minister Bryant werkt de Britse regering "volledig mee" met de politie in hun onderzoek naar Andrew.

Oud-advocaat Inez Weski is veroordeeld tot een gevangenisstraf van 42 dagen voor het doorspelen van berichten van en naar Ridouan Taghi in de extra beveiligde gevangenis in Vught. De straf is even lang als haar voorarrest, waardoor ze niet terug hoeft naar de gevangenis.

Volgens de rechtbank in Rotterdam maakte Weski deel uit van de criminele organisatie van haar toenmalige cliënt. Zij gaf in de maanden na zijn arrestatie in 2019 structureel instructies van Taghi door aan familieleden en andere contacten. Ook koppelde zij hun antwoorden terug. De berichten gingen over drugshandel, investeringen en grote sommen geld.

Volgens de rechtbank wist Weski wat ze deed. "Ze heeft boodschappen doorgegeven, vragen gesteld, informatie opgehaald en het netwerk van Ridouan Taghi gefaciliteerd." Zo gebruikte Weski een speciale telefoon en later usb-sticks om de berichten in codetaal door te spelen.

De rechter sprak over de grote lichamelijke en emotionele gevolgen voor Weski:

De 71-jarige Weski hoeft van de rechtbank niet terug naar de gevangenis, omdat ze inmiddels niet meer als advocaat werkt. Ze kan daardoor niet opnieuw de fout in gaan. Bovendien heeft de zaak grote gevolgen gehad voor haar. "Een ontluisterend einde aan haar carrière, verlies van haar reputatie en verslechtering van haar gezondheid", schetste de rechtbankvoorzitter.

Het Openbaar Ministerie eiste in april nog 4,5 jaar cel tegen Weski,. Via haar communiceerde Taghi vanuit de EBI met zijn oudste zoon, die werd klaargestoomd als zijn opvolger, en met enkele criminele contacten. De berichten gingen overigens niet over geweld.

Of Weski onder druk is gezet om mee te werken, blijft onduidelijk. Het OM heeft daar wel altijd rekening mee gehouden. Zo zei Weski bij haar aanhouding in 2023 dat ze het er niet levend vanaf zou brengen en dat de politie moest weten hoe het zat. Daarna heeft ze er nooit meer iets over willen zeggen. Volgens de rechtbank is dwang daarom niet gebleken.

Geheimhouding

Hoewel Inez Weski stellig ontkent iets verkeerd te hebben gedaan, heeft ze ook over de verdenkingen altijd gezwegen. Weski zegt dat ze niet anders kan, omdat ze gebonden is aan haar geheimhoudingsplicht als advocaat en niets mag zeggen over haar contact met Taghi. Maar volgens de rechtbank gaat dat niet op, omdat de berichten die Weski doorgaf niet onder het normale contact vallen.

Weski's verdediging, onder leiding van het echtpaar Knoops, hoopte dat de hele zaak van tafel zou gaan. Volgens hen heeft het OM fout op fout gestapeld in het onderzoek. Zij zeggen dat ten onrechte vertrouwelijk berichtenverkeer is bekeken, chats verkeerd zijn geïnterpreteerd en Weski na haar arrestatie illegaal is vastgehouden op het voormalige Kamp Zeist.

Eerlijk proces

Ook hier ging de rechtbank niet in mee. De onderschepte chatberichten mogen worden gebruikt als bewijs, zoals ook in andere zaken al talloze keren is gebeurd. Er zijn geen aanwijzingen dat de berichten in de zaak tegen Weski onbetrouwbaar zijn.

De veelbesproken detentie van Weski op een geheime locatie was volgens de rechtbank toegestaan. "Het is begrijpelijk dat zij om veiligheidsredenen op een afgeschermde plek werd vastgehouden", zei de voorzitter. Weski werd medisch goed verzorgd, al is haar wel de mogelijkheid ontnomen een klacht in te dienen.

De verdediging had ook aangevoerd dat Weski al bij voorbaat schuldig was verklaard in de media. Maar volgens de rechtbank heeft zowel het OM als de verdachte zelf de publiciteit gezocht. Wel ging een officier van justitie in de fout door enkele vertrouwelijke stukken van Weski's kantoor tegen de regels in te delen binnen het OM.

Ontzetting

Het onderzoek naar Inez Weski begon in 2022, nadat de politie vermoedens had gekregen dat Taghi advocaten gebruikte om met de buitenwereld te communiceren. Inmiddels zijn hiervoor al drie verschillende advocaten gearresteerd, van wie er nu twee zijn veroordeeld.

Advocaat Youssef T. kreeg eerder 5,5 jaar cel voor het doorspelen van berichten. Toch vindt de Rotterdamse rechtbank de zaak tegen Weski niet met hem te vergelijken, omdat de rol van Youssef T. groter was en hij veel meer berichten doorgaf.

Inez Weski stond Ridouan Taghi sinds 2019 bij in het beruchte Marengo-proces. De rechtbank veroordeelde Taghi in die zaak tot levenslang omdat hij opdracht gaf voor meerdere liquidaties.

Weski werd aangehouden kort nadat ze haar pleidooi had afgerond in het Marengo-proces. Haar arrestatie leidde tot ontzetting binnen haar beroepsgroep. "Ze heeft de advocatuur in een kwaad daglicht gesteld", concludeerde de rechtbank vandaag.

Tegen Tweede Kamerlid Gidi Markuszower zijn inmiddels twintig aangiftes gedaan, vanwege zijn uitspraken over Palestijnse asielzoekers. Dat meldt het Openbaar Ministerie (OM), dat verwacht dat het aantal aangiftes de komende dagen nog verder zal oplopen.

De aangiftes zijn gedaan door zowel particulieren als organisaties. Zij beschuldigen het Kamerlid onder meer van opruiing en het aanzetten tot geweld. Daarnaast zijn bij de politie ongeveer tweehonderd meldingen binnengekomen over de uitspraken.

Het OM zal op basis van de aangiftes beoordelen of er voldoende verdenking is van een strafbaar feit en dus het openen van een strafrechtelijk onderzoek naar Markuszower.

Ook laat het OM in het persbericht weten dat nog meer aangiften over de uitspraken "niet per se nodig zijn", maar dat iedere burger die aangifte wil doen daar recht toe heeft. Aangifte doen blijft dus mogelijk, hoewel dat niet juridisch inhoudelijk nodig is voor de zaak.

"Maximaal geweld"

Markuszower deed de uitspraken in een video bij het links-activistische journalistieke platform Left Laser. Hij zei dat Nederland Palestijnse asielzoekers aan de grens met "maximaal geweld" moet tegenhouden. "Misschien met nog meer geweld dan waar ze vandaan komen", aldus Markuszower. Mensenrechtenorganisatie The Rights Forum deed kort daarna als eerste aangifte naar aanleiding van de uitspraken.

Later kwam het Kamerlid in radioprogramma Sven op 1 terug op zijn uitspraken, die hij naar eigen zeggen "scherper, gepaster en charmanter" had moeten verwoorden. Wel zei hij dat hij achter zijn uitspraken blijft staan en dat hij "juridisch en moreel geen grens over ging".

Het bewuste interview van Markuszower:

Een man in een rolstoel is vanmiddag overleden na een aanrijding door een trein bij station Bijlmer Arena. De politie gaat ervan uit dat er sprake is van een ongeluk, zegt een woordvoerder. Door het ongeval rijden er tot in ieder geval 18.00 uur geen treinen tussen CS en Utrecht Centraal. 

De eerste melding over de aanrijding kwam rond 14.55 uur binnen, waarna hulpdiensten met veel materieel ter plaatse kwamen. Hulp mocht niet meer baten.

Hoe het ongeval kon gebeuren, wordt nog onderzocht. 

De politie heeft een derde verdachte aangehouden in verband met de dood van de 73-jarige Paul Wyber aan de Lijnbaansstraat in de Jordaan. Het gaat om een 14-jarige jongen. Eerder werden in de zaak al twee jongens van 15 en 17 jaar aangehouden. Alle verdachten zitten vast.

De nieuwste aanhouding, van de 14-jarige jongen, was gisteren. De andere twee jongens werden een week geleden gearresteerd. Waar ze precies van worden verdacht, is niet bekendgemaakt.

Agenten troffen Wyber op 11 mei dood aan in zijn woning aan de Lijnbaansstraat, nadat familieleden al enige tijd geen contact meer met hem kregen. De man bleek door een misdrijf om het leven te zijn gekomen. De politie houdt er rekening mee dat hij al sinds Koningsdag dood in zijn woning lag.

Familie: "Nog veel vragen"

Zijn familie schreef eerder in een verklaring dat Wybers plotselinge dood hen 'diep heeft geraakt en veel verdriet met zich meebrengt'. "Dat de omstandigheden rondom zijn overlijden nog veel vragen oproepen, maakt deze periode voor ons extra moeilijk. We zoeken steun bij elkaar en vragen om rust en privacy. We hopen dat het politieonderzoek snel duidelijkheid geeft over wat er is gebeurd."

Ook schreven ze te begrijpen dat Wybers overlijden media-aandacht oproept; ze gaven toestemming zijn naam te gebruiken, maar vroegen 'met nadruk' om geen foto's of andere persoonlijke gegevens van hem te publiceren.

De politie heeft gisteravond een minderjarige jongen aangehouden nadat telefonisch een dreiging werd geuit aan het adres van de Joodse school Cheider in Buitenveldert. Dat meldt de politie. Door de situatie bleef de school vandaag dicht.

Na het dreigende telefoontje startte de recherche gisteravond direct een onderzoek, wat resulteerde in de aanhouding niet lang daarna. Door de dreigende situatie kon een gepland bezoek van burgemeester Halsema aan Cheider gisteravond niet doorgaan.

''Het wordt grimmiger en grimmiger'', zei voorzitter van het Centraal Joods Overleg (CJO) Chanan Hertzberger in een reactie. Morgen is de school ook dicht, omdat de viering van Sjavoeot (Wekenfeest) begint. Hertzberger hoopt dat de school zondag of maandag weer open kan.

Explosies

Joodse instellingen worden al jaren zwaar beveiligd. Die maatregelen voorkwamen niet dat in maart een explosie plaatsvond bij de school in Buitenveldert. Diezelfde maand waren er ook explosies bij het kantorencomplex Atrium op de Zuidas en bij een synagoge in Rotterdam.

Vorige week werd voor het beramen van meerdere aanslagen, waaronder die op Cheider en Atrium in Zuid, een Irakees gearresteerd door de Verenigde Staten. Hij zou commandant zijn van een pro-Iraanse militie. 

Amsterdam gaat het komende halfjaar 230 extra vluchtelingen opvangen. Aanleiding is het tekort aan opvangplekken bij het aanmeldcentrum van het COA in het Groningse Ter Apel. De extra vluchtelingen worden opgenomen in bestaande opvanglocaties in de stad.

In een persbericht staat dat minister Van den Brink (Asiel en Migratie) Amsterdam heeft verzocht 'extra ruimte te maken om de druk op Ter Apel te verminderen'. Dit komt bovenop de 4.781 bestaande opvangplekken in de stad. 

Verantwoordelijk wethouder Groot Wassink benadrukt dat Amsterdam hiermee 'ruimschoots' voldoet aan de taakstelling van de Spreidingswet. Die wet moet ervoor zorgen dat vluchtelingen eerlijk over Nederland worden verdeeld. Maar niet alle gemeenten voldoen aan het door het Rijk vastgestelde aantal opvangplekken voor asielzoekers. Daardoor stagneert de doorstroom vanuit Ter Apel en is het aanmeldcentrum opnieuw te druk.

"Falend opvangbeleid"

De tijdelijke noodopvang in Amsterdam wordt betaald door het Rijk en de uitvoering is in handen van het COA. Er worden geen kinderen of alleenstaande minderjarigen opgevangen en volgens de gemeente zorgt het COA voor 'een evenwichtig samengestelde groep van mannen en vrouwen'.

Wethouder Groot Wassink is kritisch op de landelijke gang van zaken. "Door falend opvangbeleid ettert deze opvangcrisis al jaren door, terwijl er een Spreidingswet is waar iedereen zich aan dient te houden", schrijft hij in het persbericht. "Zeker voor mensen die al in Nederland zijn, moeten wij als land zorgen voor barmhartige opvang. Het is niet de eerste keer dat een minister of staatssecretaris een dergelijk verzoek doet aan gemeenten."

Een groep heeft in de nacht van woensdag op donderdag twee inzittenden van een auto op de Roetersstraat aangevallen. De achterruit van de auto is daarbij geheel gesneuveld. De auto kwam op de kruising met de Sarphatistraat tot stilstand. Wat de aanleiding was voor de aanval, kan de politie niet zeggen. De inzittenden raakten niet gewond.

Het incident vond rond 01.00 uur plaats. Volgens een woordvoerder van de politie vielen meerdere personen de inzittenden van de auto aan. Op welke manier dat gebeurde, is onderdeel van onderzoek.

Op beelden die AT5 van een omstander kreeg opgestuurd, is te zien dat agenten met kogelwerende vesten bij de betreffende auto staan. Dit duidt vaak op een vuurwapengevaarlijke situatie. Omwonenden die AT5 sprak, kunnen echter niet vertellen wat zich precies heeft afgespeeld.

De politie heeft nog geen verdachten aangehouden. Het onderzoek naar het incident loopt nog.

De gemeente voert regels in waardoor woningeigenaren kunnen worden geweigerd voor een sociale huurwoning. Alleen in uitzonderlijke gevallen, zoals bij een echtscheiding of een onlangs geërfd huis, is dat vanaf 2027 nog mogelijk. Dat staat in de nieuwe Huisvestingsverordening van de gemeente.

Met de regel wordt het nu wettelijk mogelijk voor de gemeente om een sociale huurwoning niet te verlenen vanwege het hebben van een koopwoning. Het komt volgens wethouder Zita Pels (Volkshuisvesting) met enige regelmaat voor dat Amsterdammers met een koopwoning ook sociaal huren. 

"We hadden nog geen maatregel waarmee we dit konden sturen", zegt een woordvoerder van de gemeente. "Nu kunnen we handhaven bij nieuwe aanvragers." Voor zittende huurders blijft de woningbouwcorporatie verantwoordelijk.

Amsterdam is de eerste gemeente die wettelijk vastlegt dat inwoners met een koopwoning niet in sociale huur mogen wonen. "Met deze regel zorgen we ervoor dat sociale huurwoningen beschikbaar blijven voor huishoudens die ze het hardst nodig hebben", zegt de gemeente.

Twee panden

Woningbouwcorporaties konden wel al zittende sociale huurders uit hun woning zetten als zijn een pand bezaten, besloot de rechter. Die gaf Ymere vorig jaar gelijk toen de woningcorporatie een man uit een sociale huurwoning zette die twee koopwoningen zelf verhuurde. Wethouder Pels zei begin dit jaar dat handhaving voor corporaties 'in de praktijk complex' is.

Amsterdam wil met de verordening ervoor zorgen dat er meer betaalbare woningen in de stad beschikbaar zijn. In 2040 zou het tekort aan woningen opgelost moeten zijn. De regels gaan op 1 januari 2027 in.

De Joodse school Cheider in Buitenveldert blijft vandaag gesloten vanwege een dreigende situatie. Wat die dreiging is, is nog niet bekend. Volgens de politie kwam er een telefonische melding binnen. Daar wordt onderzoek naar gedaan. In maart ging er een explosief af bij de school.

De politie wil nog niet op de aard van de dreigende situatie ingaan. "We kunnen daar nog niks over zeggen: alleen dat er een melding is gegaan", laat een politiewoordvoerder. Na de explosie in maart nam burgemeester Halsema al extra maatregelen rondom de school. Joodse instellingen worden al jaren zwaar beveiligd.

''Het wordt grimmiger en grimmiger'', zegt voorzitter van het Centraal Joods Overleg (CJO) Chanan Hertzberger. Vrijdag is de school sowieso gesloten omdat vanavond de viering van Sjavoeot (Wekenfeest) begint. Hertzberger hoopt dat de school zondag of maandag weer open gaat.

De eerdere explosie vond in de nacht van vrijdag 13 maart plaats. Cheider was die dag gesloten vanwege de aanslag op een synagoge in Rotterdam eerder die week. De zondag erop ging de Joodse school weer open. 

Vorige week werd voor het beramen van meerdere aanslagen, waaronder die op Cheider en Atrium in Zuid, een Irakees gearresteerd door de Verenigde Staten. Hij zou commandant zijn van een pro-Iraanse militie. 

Israël laat vandaag de Amsterdamse student Jesse van Schaik (21) en andere opvarenden van de hulpvloot richting Gaza vrij. Ze zouden vandaag rond 18.00 uur aankomen in Turkije, laat de familie van Van Schaik weten. Via Istanboel zal Van Schaik naar verwachting naar huis kunnen komen. Maandag werden Van Schaik en vijf andere Nederlanders, onder wie de Amsterdamse BNNVARA-journalist Gijs Sanders, onderschept door Israël.

Het was lang onduidelijk wat er met de opvarenden was gebeurd. De familie maakte zich grote zorgen. "We zijn enorm opgelucht dat ze terugkomt'', zegt haar vader. ''Ik ben heel trots op mijn dochter, maar we zien haar ook graag terug."

Gisteren plaatste de Israëlische minister Ben-Gvir beelden waarop onder meer te zien was dat de gevangenen op hun knieën met hun hoofd op de grond moesten zitten. Premier Rob Jetten noemde de beelden 'mensonterend' en sprak de Israëlische president Herzog aan op de behandeling.

Of Van Schaik daarbij zat kon de familie niet zien. ''We hopen heel erg dat ze niet beschadigd is door de behandeling in Israël'', zegt haar vader. Contact met zijn dochter heeft hij nog niet gehad.

Afgelopen weekend kwam de Amsterdamse politie met een video om te waarschuwen voor zogenoemde meidenhuizen. Dat zijn WhatsAppgroepen waar soms wel honderden meisjes aan deelnemen en veel persoonlijke informatie delen. Maar het zijn niet alleen meiden die in de groepen zitten. Volgens de politie realiseren veel meisjes zich niet dat onbekenden ongemerkt kunnen meekijken. 

Veel jongeren kennen de groepen inmiddels. “Ja, ik ken het van TikTok”, vertelt een meisje op straat. “Groepen waarin allemaal meiden zitten waarin ze dingen van zichzelf delen, bijvoorbeeld hun outfit enzo.”

Volgens social media-onderzoeker Mieke Oldeman is het niet vreemd dat jongeren zich aangetrokken voelen tot zulke groepen. “Jongeren willen heel graag ergens bij horen”, legt ze uit. “Het brein van jongeren is daar heel gevoelig voor. Een meidenkanaal is een makkelijke manier om ergens bij te horen. Veel makkelijker dan op een groepje meisjes afstappen.”

Toch schuilt er volgens de politie een groot gevaar achter, de op eerste oog, onschuldige groepen. “Veel meisjes beginnen bijvoorbeeld met het verkopen van armbandjes”, zegt politieagente Mahasin Rahmouni. “Maar het zijn hele jonge kinderen, soms al vanaf groep 7, die niet bezig zijn met de gevaren die kunnen ontstaan door in zo’n groep te zitten.”

Groepsdruk speelt grote rol

Volgens Oldeman speelt groepsdruk een belangrijke rol bij de populariteit van de meidenkanalen. “In die kanalen gaat het over onderwerpen die veel meiden bezighouden”, legt ze uit. “Denk aan welke mascara nu populair is. Jongeren zijn bang dat ze iets missen als ze er niet in zitten. Als bijna iedereen uit je klas updates krijgt via zo’n kanaal, ga je er toch maar in.”

Die druk kan er volgens Oldeman ook voor zorgen dat jongeren steeds meer van zichzelf blijven delen. "Als jij een kanaal hebt met veel volgers, omdat jij deelt hoe jij je make-up doet en je ouders willen dat je daarmee stopt, kan dat lastig zijn. Jongeren zijn bang dat volgers hen niet meer leuk vinden of afhaken. Daardoor ontstaat een voortdurende druk om online actief te blijven en persoonlijke dingen te delen.”

Persoonlijke informatie

Volgens de politie is het grootste probleem dat de groepen openbaar zijn. “Iedereen kan jouw kanaal in zonder dat je weet wie meekijkt”, aldus Rahmouni. “Mensen kunnen foto’s, filmpjes en persoonlijke informatie zien zonder dat jij weet wie dat allemaal heeft bekeken.” In de groepen wordt volgens de politie onder meer gedeeld hoe laat jongeren uit school zijn, wat ze dragen en wat ze in het weekend gaan doen.

Volgens onderzoeker Oldeman is een verbod niet de beste oplossing. “Uiteindelijk wil je dat een kind zelf besluit uit zo’n kanaal te gaan”, zegt ze. “Als je het alleen verbiedt, bestaat de kans dat een kind het stiekem blijft doen. Het belangrijkste is dat ouders het bespreekbaar maken en vragen of hun kind in zo’n groep zit.”

Dat alles duur is en duurder wordt, weten we allemaal. Ook jongvolwassenen in de stad hebben er mee te dealen. Tishantely Albertus van het AT5-jongerenprogramma Wij Zijn Amsterdam vraagt zich af waar jongeren op bezuinigen en spreekt ook met budgetcoach Alexandra Kristel: “9 van de 10 keer hebben ze schulden bij de zorgverzekeraar.”

De populatie van veel Nederlandse weidevogels staat al decennia onder druk door het verdwijnen van leefgebied en intensieve landbouw, maar in Artis neemt de populatie de komende weken toe. Tientallen eieren van tureluurs en kluten komen binnenkort uit.

Het aantal boerenlandvogels is sinds 1960 met 60 tot 70 procent afgenomen in Nederland. Voor de soorten die broeden in open graslanden en akkers ligt dat percentage nog hoger. Sinds het begin van vorige eeuw gaat het om bijna 85 procent. 

Dat komt onder andere doordat het leefgebied verdwijnt, maar ook door intensieve veeteelt. Als gevolg van lage waterstanden, vroeg maaien en minder insecten overleven in het wild te weinig kuikens. De soorten staan daarom in Nederland op de rode lijst. 

"Een kuiken dat uit het ei kruipt is een hoopvol beeld", zegt Maartje de Vries, die over het broeden van de vogels in Artis gaat. "Maar het laat ook zien hoe kwetsbaar nieuw leven is. Met ons werk willen we bijdragen aan sterke populaties én bezoekers laten zien waarom bescherming van weidevogels zo belangrijk is."

Twee eieren

Omdat de vogelpopulatie onder druk staat, wordt de eerste leg van de vogels weggehaald en de eieren in de broedmachine gelegd. Dat klinkt zielig, maar voor een vogel is dat net alsof een vos het ei meeneemt. De vogel legt dan binnen twee weken meestal nog een ei. 

Het tweede legsel broeden ze vervolgens zelf uit. Daardoor krijgt de dierentuin eigenlijk twee keer zo veel vogels als normaal. In totaal zijn er ongeveer vijftig weidevogeleieren in de broedmachines. En er zijn ook nog tientallen eieren in de volière.

AT5 keek vorig jaar mee tijdens het broedseizoen in Artis:

Voor iedereen die na de dood wat dichter bij Rembrandt wil komen: voor tienduizend euro kun je voor tien jaar een plekje in de crypte van de Westerkerk reserveren voor je urn. De kerk hoopt hiermee genoeg geld binnen te halen voor een nodige restauratie van de vloer. 

"Het halve Rijksmuseum ligt hier", grapt secretaris van de Vrienden van de Westerkerk John Faasse. "Bijna elke steen in de Westerkerk is een grafsteen." En als alles volgens plan verloopt kan straks elke Amsterdammer daarbij. Je moet wel tienduizend euro en een eigen urn meenemen. 

De Westerkerk wil graag beginnen met de restauratie van de vloer. Net als veel andere kerken, heeft de Westerkerk last van een krimpende veengrond. De vloer moet dus vervangen worden, dus is dit volgens Faasse een mooi moment voor de bouw van de crypte. 

10.000 euro

De eerste honderdvijftig urnplekken zullen met tienduizend euro niet goedkoop zijn, want de restauratie van de vloer is dat ook niet. Naar verwachting kost dat zo'n vier miljoen euro. "Als we die eerste honderdvijftig plekken eenmaal hebben verdeeld, hopen we ook goedkopere plekken aan te bieden, zodat iedere Amsterdammer die dat wil hier z'n laatste rustplaats kan hebben. Want een mooiere plek kan ik me bijna niet voorstellen", aldus Faasse.

Als alles goed gaat, hoopt de Westerkerk halverwege 2027 te beginnen met de bouw. 

De gemeente gaat het aanvragen van een gehandicaptenparkeerkaart voor ouders van kinderen met een beperking makkelijker maken. Dat staat in een raadsbrief. De aanpassingen moeten ervoor zorgen dat het proces voor gezinnen minder tijdrovend en stressvol is.

Uit gesprekken tussen de verantwoordelijk wethouders en ouders is gebleken dat de huidige procedure veel van ouders en kinderen vraagt, vooral van kinderen met een meervoudige beperking. Zo moest bij een eerste aanvraag eerst een medische keuring op een GGD-locatie worden uitgevoerd, wat gezinnen als belastend en tijdrovend ervaarden. "Het regelen van vervoer naar de GGD-locatie, het vrij nemen van werk, het missen van school of andere activiteiten door het kind en het uitleggen aan het kind waarom deze keuring nodig is, zorgden voor veel spanning."

Die keuring is niet langer verplicht. Wanneer op basis van medische informatie van bijvoorbeeld een huisarts kan worden vastgesteld dat er sprake is van een (meervoudige) beperking, is dat voldoende. Wel is een bezoek aan een GGD-locatie nog steeds een optie als de ouders dat zouden willen.

Meer aanpassingen

Verder zijn de brieven die ouders tijdens de aanvraag ontvangen aangepast. Daarin kiest de gemeente voor eenvoudiger taalgebruik en extra uitleg over wat er van hen wordt verwacht en waarom bepaalde besluiten zijn genomen. Ook hoeven ouders voortaan niet meer te bewijzen dat ze de ouder van het kind zijn; die gegevens haalt de gemeente rechtstreeks uit de Basisregistratie Personen. Tot slot wordt de parkeervergunning voor gehandicapten nu automatisch gekoppeld aan de aanvraag van een GPK.

"Met deze stappen maken we het aanvraagproces voor een gehandicaptenparkeerkaart toegankelijker, eenvoudiger en minder belastend."

De vader van de Amsterdamse Jesse van Schaik maakt zich grote zorgen sinds zijn dochter afgelopen maandag door Israëlische troepen van een hulpboot richting Gaza is gehaald. Sinds de onderschepping heeft hij geen contact meer met haar gehad. Inmiddels is het wel bekend dat ze naar een haven in Israël is overgebracht. Vervolgens zouden de activisten volgens premier Jetten 'mensonterend' zijn behandeld; hij heeft de Israëlische president hierop aangesproken. Ook andere Europese landen uiten zware kritiek op Israël. 

De vloot met activisten die onderweg was naar Gaza om hulpgoederen te brengen, is afgelopen maandag geënterd door het Israëlische leger. Sinds die dag hebben familie en vrienden geen contact meer gehad met Jesse. 

De activisten konden volgens de organisatie, de Global Sumud Flotilla, geen contact opnemen met hun advocaten en ook werd hun niet de mogelijkheid geboden om consulaire hulp aan te vragen. Op beelden van de livestream van de organisatie is te zien hoe militairen bij meerdere schepen aan boord gaan. Sindsdien heeft niemand meer iets van haar vernomen.

Zorgen

"Ik maak me echt zorgen", vertelt Frank van Schaik, de vader van Jesse. "Ik ben supertrots op mijn dochter en op wat ze doet, maar het is ook heel naar", zegt hij zichtbaar geëmotioneerd. Zijn zorgen komen deels voort uit eerdere meldingen van geweldsincidenten bij aanhoudingen van activisten die meevoeren richting Gaza.

Ook Sam en Max, twee vrienden van Jesse, maken zich zorgen. "Ik heb geen idee wat er allemaal gebeurt", vertelt Sam. Max vult aan: "Ik voel me heel machteloos. Dat zij als burger op internationale wateren is opgepakt, is echt schaamteloos." Ook maakt hij zich zorgen over de behandeling van Jesse in een Israëlische gevangenis.

Consequenties

Jesse en de andere activisten waren zich waarschijnlijk bewust van het risico dat Israël zou ingrijpen. Ook bij eerdere acties werden schepen onderschept. Toch begrijpen de vrienden van Jesse haar keuze. "Ze wist natuurlijk van tevoren dat de kans groot was dat ze onderschept zouden worden. Maar dat maakt het niet minder schandalig. Het gebeurde nog steeds op internationale wateren en volgens ons is dat een schending van het internationaal recht", zegt Max.

Het Israëlische ministerie van Buitenlandse Zaken noemde de vloot "een provocatie". Volgens het ministerie waren er geen hulpgoederen aan boord. De Nederlandse tak van Global Sumud Flotilla spreekt dat tegen. 

"Mensonterend"

Aan het begin van de middag laat Frank, de vader van Jesse, ons weten dat Jesse wordt overgebracht naar een haven in Israël. Toch maakt hij zich nog altijd zorgen om zijn dochter, hij heeft nog altijd geen contact met haar gehad.  

Op beelden die de extreemrechtse Israëlische minister van Veiligheid Itamar Ben-Gvir op X heeft gedeeld, is te zien hoe opvarenden van de activistenvloot volgens premier Jetten 'mensonterend' worden behandeld. Zo wordt een vrouw met haar handen vastgebonden ruw tegen de grond gewerkt en moeten tientallen activisten gedwongen knielen. 

Onduidelijk is of Jesse zich hier ook bevindt. Ook haar ouders kunnen op basis van de beelden niet vaststellen of zij erbij zit. ''Ben-Gvir toont hoe kwaadaardig het regime is'', zegt de vader van Jesse tegen AT5.

Minister Berendsen van Buitenlandse Zaken heeft de Israëlische ambassadeur in ons land ontboden voor uitleg en de minister verwacht excuses van de Israëlische regering.