Piet van Dijk stapt op als wethouder van Lelystad. Hij is de derde van de vier wethouders die sneuvelt vanwege de onrust bij de gemeentelijke jeugdzorginstelling JEL.

Van Dijk van de lokale InwonersPartij kondigde zijn vertrek vanavond aan bij het begin van een ingelaste raadsvergadering, meldt Omroep Flevoland.

Hij noemde het "onacceptabel" dat de gang van zaken bij JEL bepaald wordt door ambtenaren en niet door politici. "Primaat hoort bij de politiek", hield Van Dijk de gemeenteraad voor. "Wat is de zin daarvan als niet u maar anderen bepalen wat er gebeurt?"

Efficiënter

Jeugd Lelystad (JEL) werd vijf jaar geleden door de gemeente opgericht om de jeugdzorg efficiënter te maken en de kosten te beheersen. Iedereen die in Lelystad jeugdzorg wilde aanvragen, was sinds 2021 aangewezen op JEL.

Er was vanaf het begin veel kritiek. Ouders meldden dat hun kinderen niet de zorg kregen die ze nodig hadden. Een oud-medewerker van JEL zei bij Omroep Flevoland dat "het gesprek met een aanvrager er altijd op moest uitkomen dat er geen zorg werd ingezet en dat de beschikking stopgezet zou worden. 'Sloop het er maar uit' werd er standaard gezegd."

Vakbekwaamheid

Afgelopen januari kwamen documenten naar buiten waarin een aantal wethouders in Lelystad de ambtenaren gebrek aan vakbekwaamheid verweet. De ambtenaren zouden de uitvoering van beleid tegenwerken, waardoor met name de jeugdzorg vertraging opliep.

Ambtenaren op hun beurt klaagden over grensoverschrijdend en intimiderend gedrag van de wethouders Dennis Grimbergen (VVD) en Annemiek Messelink-Dijkstra (InwonersPartij). Zij stapten op tijdens de raadsvergadering van 27 januari.

Gemeentesecretaris

Een paar weken later, vanaf 23 februari, had JEL plotseling geen toegang meer tot de eigen computers en nam de gemeente de aanvragen voor jeugdzorg (weer) over. Tot woede van wethouder Van Dijk, die afgelopen maandag zei dat de computers van de JEL "zonder enige vorm van overleg met mij" waren geblokkeerd door de gemeentesecretaris.

In feite herhaalde hij dat verwijt vanavond toen hij opstapte. De gemeenteraad wil dat er een raadsenquête komt waarin duidelijk wordt wat er precies is gebeurd.

De opknapbeurt van de Poldertoren in Emmeloord is bijna klaar. De oude, achthoekige watertoren stond de laatste jaren leeg en was in verval geraakt. Nu komt er onder meer een hotel waarbij je vanuit badkamer en toilet uitzicht hebt op de hele Noordoostpolder.

"Vroeger waren mensen al snel negatief. De toren zou veel geld kosten, en zo lek zijn als een mandje", zegt Evert de Graaff uit Emmeloord bij Omroep Flevoland. "Nu zijn mensen juist blij. Het is een deel van onze identiteit geworden. Groningers hebben d' Olle Grieze (de Martinitoren, red.), Zwolle heeft de Peperbus. Wij hebben de Poldertoren."

De Poldertoren was van begin af aan een bijzondere verschijning op een van de vlakste stukjes Nederland. Met z'n 65,3 meter lengte was hij bij de bouw in de jaren 50 het hoogste gebouw van de Noordoostpolder. En dat was ook precies de bedoeling. De Poldertoren is gebouwd als watertoren, maar ook als herkenningspunt. De toren kreeg een carillon met 48 klokken, een groot uurwerk én een windvaan. Bovendien zit er op grote hoogte een uitkijkplatform.

Overwinning op water

"Een markant, van grote afstand te herkennen 'baken' aan een groot plein, dat kan worden beschouwd als het hart van Emmeloord en de Noordoostpolder", schreef de VVV. "Dit symbool van de eenheid van de polder en de overwinning op het water."

Zoals bij alle andere watertorens, werd ook de Poldertoren op een gegeven moment overbodig voor de watervoorziening. In 2005 kocht de gemeente de toren en vestigde daar onder andere de VVV. Opvallendste huurder was een tijdlang restaurant Sonoy, dat pal achter het uurwerk zat. Het restaurant voerde een Michelinster.

Te duur

Maar in 2013 kwam de klad erin. De gemeente zag dat er sprake was van achterstallig onderhoud, maar vond het te duur om dat te herstellen. De Poldertoren kwam leeg te staan. Daar veranderde de benoeming tot Rijksmonument in 2014 niets aan.

Het gebouw raakte in verval en kampte met grote scheuren aan de buitenkant en lekkages binnen. Bij een van de stormen in februari 2022 viel het cijfer 3 van een van de klokken naar beneden.

150 tot 200 meter scheuren

Het duurde tot 2024 voordat de gemeenteraad besloot dat de Poldertoren voor toekomstige generaties bewaard moest worden en in april 2025 begon de renovatie. Die kostte 4 miljoen euro. Dat was een stuk duurder dan gepland, vooral omdat zo'n 150 tot 200 meter aan scheuren moest worden gedicht.

"Maar het is al het geld waard geweest", zegt De Graaff, die 25 jaar geleden een website opzette over de toren. "Anders ben je zo'n gebouw heel snel kwijt. En daar kan ik me echt niks bij voorstellen."

De steigers zijn inmiddels weggehaald, in april wordt de toren heropend. Achter het uurwerk komt een aantal luxe hotelsuites met uitzicht. Voor de verdiepingen daaronder wordt nog een huurder gezocht.

Binnen de BBB is groot verzet ontstaan tegen de koers van de partij en het besluit om Mona Keijzer als partijleider af te wijzen. Een groep van zestig prominente BBB'ers heeft een brief aan het partijbestuur geschreven waarin de terugkomst van Keijzer wordt gevraagd en allerlei maatregelen worden voorgesteld om de partij te reorganiseren.

De brief is opgesteld door onder anderen Provinciale Statenleden, Eerste Kamerleden, gedeputeerden en medewerkers van de Tweede Kamerfractie. Onder de ondertekenaars zijn ook voormalige Kamerleden en bewindslieden, zoals Gijs Tuinman, Nicki Pouw-Verweij, Gouke Moes en Eddie van Marum.

De brief bevat een opsomming met stevige kritiek: "democratische processen" hebben geen "borging", er is geen professionele organisatie en bestuur, de koers wordt te veel bepaald door de korte termijn en de actualiteit en er is geen ruimte voor interne tegenspraak. Verder constateren de opstellers dat "individuele posities" prevaleren boven het "bredere partijbelang".

Opvolger

Er is grote ontevredenheid over het vertrek van Keijzer, eind vorige maand. De voormalige minister en vicepremier van de BBB in het kabinet-Schoof besloot als zelfstandig Kamerlid verder te gaan. Ze deed dat een paar dagen nadat bekend was geworden dat Kamerlid Henk Vermeer was aangewezen als opvolger van partijleider Caroline van der Plas.

"Een dieptepunt", vinden de BBB-prominenten het vertrek. "Niet vanwege een inhoudelijke koerswijziging, de koers behoort immers aan de leden - maar vanwege het proces dat heeft geleid tot de keuzes rond het partijleiderschap."

In de brief wordt gevraagd om Keijzer terug te halen door middel van onafhankelijke mediation. Ook moet er een onafhankelijke evaluatie van de gang van zaken komen.

'Kamp-BBB'

De ondertekenaars zeggen in de brief dat ze niet kiezen voor "persoonsgerichte framing of interne tegenstellingen". "Dit is geen kwestie van kampen of individuen. Wij zijn het kamp-BBB."

Het is niet de eerste keer dat prominente BBB'ers het partijbestuur een brief sturen met stevige kritiek. Dat gebeurde vorige maand ook nadat de partij in een persbericht had bekendgemaakt dat Vermeer het leiderschap overnam van Van der Plas.

Het bestuur maakte de keuze voor Vermeer naar verluidt omdat Van der Plas erop vertrouwde dat hij haar lijn zou voortzetten. Gehoopt werd dat de partij met Vermeer aan de leiding geen PVV-light zou worden, valt binnen de partij te horen.

De opstellers hebben naar eigen zeggen gehoord dat ze een gesprek krijgen met het partijbestuur. Het bestuur is nog niet bereikbaar voor commentaar.

Vegaburgers hoeven geen nieuwe naam te krijgen. Maar verwijzingen naar dieren of onderdelen van dieren mogen straks niet meer gebruikt worden voor vegetarische producten. Vegakip of vegaspek moet straks dus onder een andere naam in de winkelschappen liggen.

In oktober pleitte een meerderheid van het Europees Parlement nog voor het verbieden van de term vegaburger. Zulke termen zijn volgens veel Europarlementariërs en de vleesindustrie verwarrend voor consumenten.

Na onderhandelingen tussen de EU-landen en het parlement is het verbod iets afgezwakt en mogen enkele termen, zoals vegaburger en vegaworst, toch blijven. Wel komt er een lijst met 31 woorden die straks alleen voor echt vlees gebruikt mogen worden.

'Zwarte lijst'

Volgens BBB-Europarlementariër Jessika van Leeuwen is dit akkoord heel belangrijk voor boeren, omdat het hun "betere bescherming" biedt. Wel had ze liever gezien dat ook de burger en de worst op de lijst van verboden termen waren gekomen.

Voor de Nederlandse producent de Vegetarische Slager heeft de beslissing gevolgen. De Vegetarische Kipstuckjes die het bedrijf maakt, zullen van naam moeten veranderen. Volgens algemeen directeur Rutger Rozendaal zullen nieuwe namen voor vegaproducten minder begrijpelijk zijn en verwarring veroorzaken. Bovendien zal het 'vleesterm'-verbod volgens hem leiden tot "onnodige kosten voor producenten die juist inzetten op verduurzaming".

Europarlementariër Anna Strolenberg (Volt) is opgelucht dat vegaburger nog mag. "Helaas is er een aantal woorden die wel op de zwarte lijst belanden. Zonde, Europa zou innovatieve ondernemers juist moeten steunen in plaats van blokkades opwerpen."

Kweekvlees

Het akkoord van vandaag heeft niet alleen gevolgen voor vegetarische producten, maar ook voor kweekvlees. Dat wordt in een laboratorium gemaakt van dierlijke cellen. Ook dat zal een naamswijziging moeten ondergaan, wanneer het een van de 'dierlijke' woorden gebruikt.

"Symboolpolitiek", vindt VVD-Europarlementariër Jeannette Baljeu. Ze benadrukt dat Nederland vooroploopt in deze voedseltechnologie. "Een fantastisch voorbeeld van voedselinnovatie, dat we juist moeten stimuleren in plaats van de nek omdraaien."

Vega-verpakkingen met vleestermen hoeven niet direct te worden aangepast. De regels gaan over drie jaar in.

Wat mag er wel en niet?

Namen die verwijzen naar dieren of onderdelen van dieren mogen niet meer, zoals:

- Rundvlees

- Kalfsvlees

- Varkensvlees

- Kip

- Drumstick

- Steak

- Vleugel

- Lever

- Borst

- Ribeye

- Bacon/spek

Algemene benamingen mogen nog wel, zoals:

- Burger

- Schnitzel

- Worst

Het blijft de komende dagen extreem zacht lenteweer, maar het blijft niet zo strakblauw als vandaag. Er komen meer sluierwolken onze kant op en ook een flinke bult Saharastof.

Het Saharastof is opgewaaid rond een flink lagedrukgebied dat enkele dagen geleden boven Marokko lag. De depressie heeft koers gezet naar Spanje en Zuid-Frankrijk en aan de oostflank ervan heeft een zuidelijke wind dit stof noordwaarts getransporteerd.

Vandaag lag het al boven Noord-Frankrijk, de komende 24 uur trekt het ons land binnen. Het stof is overigens niet aan de grond meetbaar, maar bevindt zich op enkele kilometers hoogte. Het zorgt voor een bruinachtige waas en voor flink verkleurde zonsop- en ondergangen.

Aan de grond merk je het verder vooral als er een beetje regen bij komt kijken. Die regen spoelt de lucht schoon en zet stof af op bijvoorbeeld je auto. Maar daarvan is de komende dagen geen sprake, want het blijft droog.

Wat meer sluierwolken en Saharastof zorgen voor een veel minder blauwe lucht. De zon schijnt er nog wel doorheen, zeker op vrijdag en op zondag. Verder blijft het heel rustig met de wind en blijft het ook extreem zacht.

In het binnenland wordt het vrijdag en in het weekeinde 15 tot 19 graden. Alleen vlak bij zee, als de wind over kouder water komt aanwaaien, pakt het kwik enkele graden lager uit. Verder zijn de nachten nog wel vrij fris, met minima tussen 2 en 5 graden.

Al met al leven we wat temperaturen betreft ver boven onze stand. Gemiddeld koelt het in deze tijd van het jaar in de nachten af tot 2 of 3 graden, terwijl het overdag 9 of 10 graden wordt. Vooral overdag zitten we daar dus fors boven en niet voor een enkele dag, maar mogelijk een dikke week.

De Amerikaanse minister van Binnenlandse Veiligheid, Kristi Noem, vertrekt. President Trump vervangt haar door Markwayne Mullin, die nu nog in de Senaat zit. Hij zal aan het eind van deze maand aan de slag gaan.

Al weken klinkt er kritiek op haar, maar op zijn Truth Social-platform noemt Trump geen reden voor zijn keuze om Noem te vervangen. Hij zegt dat hij blij is met het werk dat Noem heeft gedaan. Ze heeft volgens hem "spectaculaire resultaten" behaald, "vooral aan de grens".

Noem hield zich als minister onder meer bezig met het immigratiebeleid van de regering-Trump.

Correspondent Verenigde Staten Rudy Bouma:

"Noem ligt al onder een vergrootglas sinds agenten twee burgers in Minneapolis ombrachten. Die slachtoffers noemde ze toen onmiddellijk "binnenlandse terroristen". Dat was al een misser.

De man die de operatie van de immigratiepolitie ICE toen leidde, werd ook op last van Trump vervangen door Tom Homan. Dat was iemand die niet bepaald een goede relatie met haar zou hebben. Dat werd als een teken aan de wand gezien.

Trump zou ook niet blij geweest zijn met een dure advertentiecampagne waarin ze zichzelf stevig neerzet. Daarvan zei ze dat Trump op de hoogte was. Dat bleek achteraf niet zo te zijn. Een bedrijf zonder adres of website dat net was opgericht kreeg 143 miljoen dollar voor de campagne. Een groot deel van het werk werd doorgesluisd naar een bondgenoot van Noem. De opdracht was niet aanbesteed.

Verder werd ze afgelopen week hard aangepakt, onder meer over haar adviseur Corey Lewandowski. Dat is een man die meerdere keren moest vertrekken in functies rond Trump, zo was hij zijn campagnemanager en werd in 2016 ontslagen. Noem zou ook nog eens een relatie met hem hebben. Daarover werd ze bevraagd in het Congres, maar ze wilde er niet op ingaan.

Dat alles heeft er waarschijnlijk toe geleid dat ze nu door Trump is afgezet."

Noem lag de afgelopen tijd onder meer onder vuur vanwege het harde ingrijpen van federale agenten in Minnesota. Zo zei ze ook, vlak nadat Alex Pretti werd doodgeschoten, dat hij met een wapen zou hebben gezwaaid. Op beelden werd duidelijk dat hij alleen een telefoon vasthield.

Tijdens een hoorzitting voor een senaatscommissie afgelopen dinsdag kreeg ze ook hier pittige vragen over.

Noem zal aan de slag gaan als speciaal gezant voor 'The Shield of the Americas'. Dat is een nieuw veiligheidsinitiatief, schrijft Trump in zijn bericht, dat hij zaterdag officieel zal aankondigen.

Noem bedankt Trump op X voor haar nieuwe functie:

"De machtigste mensen van het land" noemt president Trump ze: de topmensen van Google, Oracle, Meta, Microsoft, OpenAI en Amazon. Hij ontving hen gisteren in het Witte Huis om een convenant te ondertekenen. Dat moet de ongewenste neveneffecten van hun nieuwe datacentra een halt toeroepen, zoals de stijging van stroomprijzen. "Ze hebben wat hulp bij hun PR nodig", aldus Trump.

In een land waar burgers tot op het bot verdeeld zijn, verenigen links en rechts zich in het verzet tegen de explosieve groei van datacenters. Die krijgen onder president Trump ruim baan: kunstmatige intelligentie is het belangrijkste speerpunt van zijn economisch beleid. Maar de vraag naar elektriciteit zal het komende decennium verdrievoudigen, met alle gevolgen van dien.

Ook aanhangers morren

Door het hele land klinkt gemor. Zelfs in Oklahoma, een van de meest Republikeinse staten van de VS, gaan zijn stemmers en partijgenoten tegen de president in.

In de tuin van Marjorie Curless wappert fier een Trump-vlag. Vlak bij haar woning in Sand Springs, bij Tulsa, moet een reusachtig datacenter verrijzen, ingeklemd tussen boerenbedrijven. "Zet ze niet tussen paarden, koeien, kippen en zwijnen", waarschuwt Curless, die op dit punt teleurgesteld is in haar president.

"Het lijkt wel een virus", vindt Rick Plummer. "Overal waar je kijkt, schieten ze uit de grond." Plummer is paardenfokker en traint zijn dieren voor rodeo's, waar hij met een lasso kalveren of stieren vangt. Zijn ranch grenst aan het toekomstige datacenter. Hij vreest dat het gezoem van koelinstallaties en transformatoren de voortplantingscyclus van zijn merries verstoort.

Zijn buurman Brian Ingram maakt zich zorgen dat de elektraprijzen zullen stijgen door de grote vraag. De gemiddelde prijs per kilowattuur voor inwoners van Oklahoma is afgelopen jaar al met 7 procent gestegen; landelijk was dat 6,3 procent. Ingram is ook niet blij met de dieselgeneratoren die als back-up worden gebruikt. Zijn erf is bezaaid met protestborden tegen het datacentrum.

Het complex wordt bijna honderd voetbalvelden groot. "Daarbij vergeleken is de Boeing-fabriek in Seattle een speeltje", zegt Kyle Schmidt. Hij leidt een actiegroep tegen de gebouwen, die servers moeten huisvesten voor Google.

Moederbedrijf Alphabet en andere techgiganten investeren alleen al dit jaar 500 miljard dollar in de bouw van zulke complexen. "Ze lijden aan goudkoorts", zegt Schmidt. "Bedrijven bouwen zo snel mogelijk, voordat er regels komen."

Als het aan president Trump ligt, wordt techgiganten zo min mogelijk in de weg gelegd. Hij probeerde wettelijk vast te leggen dat staten geen eigen regels over kunstmatige intelligentie mogen opleggen aan techbedrijven. De Senaat stak daar een stokje voor, maar Trump zette delen van zijn plan alsnog per decreet door.

Ook versnelde Trump de vergunningsprocedures voor de bouw van datacenters en versoepelde hij milieuregels. Hij stelt federale grond beschikbaar voor techbedrijven. Maar staten zijn niet altijd even scheutig. Een Republikeinse senator in Oklahoma stelt een driejarige bouwstop voor om de impact van datacenters te onderzoeken.

In Sand Springs probeert Google de zorgen weg te nemen tijdens een drukbezochte hoorzitting in de lokale high school. Vertegenwoordigers van het bedrijf voorspellen dat de bouw honderden miljoenen aan economische voordelen zal opleveren voor midden- en kleinbedrijven, hotels, restaurants en tankstations.

Ook belooft het bedrijf het lokale onderwijs met royale giften te steunen. Dat leidt tot schampere reacties uit de zaal, waar honderden inwoners zich met protestborden hebben verzameld.

Burgemeester Jim Spoon looft de "genereuze" opstelling van Google en hoopt dat het datacenter banen oplevert. De gemeenteraad stemt unaniem in met de bouw, waarna een politiecordon zich voor hen opstelt om verontwaardigde burgers op afstand te houden.

"Hun houding is: we doen wat we willen, en als je het oneens bent, sleep je ons maar voor de rechter", zegt Kyle Schmidt. "Dat is precies wat we gaan doen." Volgens Schmidt overtreedt de gemeente met het akkoord haar eigen regels. Hij heeft bovendien contact met andere actiegroepen, onder meer in Pennsylvania, Minnesota en Missouri.

President Trump lijkt gevoelig voor de protesten. Hij zette techbedrijven onder druk om zelf elektriciteit op te wekken voor hun datacenters. Volgens Trump dachten ze eerst dat hij een grapje maakte. Experts betwijfelen of de beloften de stijgende elektraprijzen zullen afremmen: de afspraken zijn vrijwillig en niet afdwingbaar.

Lena Moffitt van milieuorganisatie Evergreen Action is cynisch: "Nu de elektraprijzen stijgen door Trumps 'vervuiler-eerst-beleid', probeert hij dit onder het tapijt te vegen met een fotomoment."

De techbazen prijzen hem in het Witte Huis met lovende woorden. Dan breekt Trump de bijeenkomst af: "Ik moet me nu weer met de oorlog bezighouden."

Nederland gaat met Oostenrijk, Griekenland, Duitsland en Denemarken het voortouw nemen bij het terugsturen van uitgeprocedeerde asielzoekers naar zogenoemde terugkeerhubs. Dat zei minister Van den Brink van Asiel en Migratie na zijn eerste overleg met zijn collega-ministers van de EU in Brussel.

Ze gaan samen nu de 'verkennende fase' in om te bepalen met welke landen buiten de Europese Unie ze afspraken zouden kunnen maken. De landen zijn ambitieus, zei Van den Brink. Door samen te werken willen ze veel meer mensen terugsturen dan nu het geval is. "Verschillende landen hebben verschillende contacten of relaties uit het verleden met landen in Afrika", aldus de minister.

Hij wilde niet zeggen met welke 'ontvangende' landen op dit moment gesprekken over de terugkeerhubs lopen. Griekse media schrijven dat het onder meer Kenia betreft.

Uganda-plan van de baan

De samenwerking van Nederland met gelijkgestemde landen is een trendbreuk met het vorige kabinet. Dat wilde nog op eigen houtje afspraken maken met Uganda, om daar afgewezen asielzoekers naartoe te sturen. PVV-minister Klever van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking kwam in oktober 2024 met dat idee tijdens een bezoek aan het land.

Hoewel Uganda aanvankelijk ontkende dat er een samenwerking met Nederland op stapel stond, bleef het kabinet-Schoof doorwerken aan dat plan. In september vorig jaar tekende toenmalig minister Van Weel een intentieovereenkomst met Uganda. De twee landen zouden gaan samenwerken om afgewezen asielzoekers via Uganda te laten terugkeren naar hun land van herkomst.

Vanuit vluchtelingenorganisaties klonk harde kritiek op die plannen. Mensenrechtenorganisatie Amnesty International noemde het "een ontzettend slecht plan". Eerder beperkte Nederland de samenwerking met het land nog vanwege de strenge anti-lhbti-wetgeving.

Het nieuwe kabinet zet de Uganda-plannen niet door. Volgens Van den Brink is de belangrijkste randvoorwaarde voor de terugkeerhubs dat de mensenrechten van de migranten zijn gewaarborgd.

EU-terugkeerbeleid

Tot nu toe zijn de terugkeerhubs wettelijk nog niet toegestaan. Maar daar komt binnenkort verandering in. Maandag wordt in het Europees Parlement gestemd over het mogelijk maken van de terugkeercentra. De Europese Raad van ministers stemde eerder al in met voorstellen van de Europese Commissie.

Nieuw is vooral dat asielzoekers geen band hoeven te hebben met het land waarnaar ze worden teruggestuurd. Enkel alleenstaande minderjarige kinderen en gezinnen met minderjarige kinderen zouden niet mogen worden uitgezet naar dergelijke landen.

Automobilisten, schippers en piloten zagen afgelopen dagen de prijs voor hun brandstof flink oplopen. Diesel aan de pomp nadert zelfs een recordprijs.

De oorzaak ligt in de Straat van Hormuz. De scheepvaart in die smalle zeepassage viel afgelopen dagen stil door aanvallen van Iran op schepen. Ook in de rest van de Perzische Golf is het transport niet veilig; afgelopen nacht werd een olietanker voor de kust van Koeweit aangevallen.

De zeestraat is daarmee praktisch geblokkeerd. Vloeibaar gas uit Qatar, ruwe olie uit Saudi-Arabië, diesel uit Koeweit of kerosine uit de Verenigde Arabische Emiraten kunnen voorlopig niet de wereld over. En met name van die laatste twee brandstoffen haalt Europa normaal gesproken veel uit dat gebied.

De geblokkeerde Straat van Hormuz uitgelegd:

Benzine raffineert Nederland vooral zelf. Diesel importeert het juist veel. Tot 2023 kwam veel uit Rusland, maar als gevolg van sancties tegen dat land werd er meer uit het Midden-Oosten gehaald. Vorig jaar kwamen er voor het eerst meer dan een half miljoen vaten diesel per dag vanuit die regio naar Europa.

Op land, op water en in de lucht

Zo komen de problemen in de Perzische Golf terecht bij de Nederlandse pomp. De adviesprijs voor diesel is inmiddels 2,33 euro per liter, slechts 4 cent minder dan de recordprijs in 2022.

"Ik heb het gezien", zegt ondernemer Jazz Dijk op het parkeerterrein van een groothandel. "Dus ik rijd deze zo leeg mogelijk en dan hopen dat die iets zakt."

Ondernemer Erik Ižarik heeft daar weinig vertrouwen in. "Ik denk dat het nog een stuk slechter gaat worden." Aannemers op de parkeerplaats zeggen dat ze de gestegen dieselprijs aan klanten moeten doorberekenen.

Ook op de Nederlandse binnenwateren worden de prijsstijgingen gevoeld, blijkt uit een rondgang onder bunkerstations - tankstations voor binnenvaartschippers. De schippers tanken daar gasolie, een soort scheepsdiesel. De bunkeraars hebben het over "hamsteren" en prijzen "waar niemand blij mee is".

Ondernemers Jazz Dijk en Erik Ižarik op de parkeerplaats van een groothandel:

"Vrijdag kostte een kuub gasolie nog 604 euro, nu al 799 euro. Dat is 32 procent meer", zegt Ruud Smit, financieel directeur bij binnenvaartrederij De Jong. Die hogere kosten doen de rederij niet direct pijn. Net als de meeste rederijen heeft De Jong contractueel vastgelegd dat hogere brandstofprijzen doorberekend worden aan de klant. Smit: "Bij de verladers doet het pijn, en als die het doorberekenen doet het alle consumenten pijn, ons allemaal dus."

De prijs van kerosine schoot ook de lucht in afgelopen dagen. In Noordwest-Europa steeg de kerosineprijs deze week met ruim 70 procent, naar zo'n 1400 dollar per ton, de hoogste prijs in vier jaar.

Veel vliegtuigmaatschappijen hebben hun inkoopprijzen voor langere tijd vastgezet. "Daardoor hebben prijsbewegingen in kerosine op de korte termijn slechts beperkt effect op onze kosten", laat Corendon weten. "Als de hogere kerosineprijzen langer aanhouden, kan dat op termijn wel invloed hebben. Voor de komende maanden staan onze brandstofprijzen echter al vast."

Reserves

Wanneer een aanzienlijk deel van de wereldhandel in fossiele brandstoffen wegvalt, gaan landen nadenken of ze wel voldoende brandstoffen ter beschikking hebben.

Zeker in Azië is dat voelbaar. Dat deel van de wereld haalt meer dan Europa zijn brandstof uit de Perzische Golf. China besloot vandaag de export van diesel te staken en Myanmar gaat fossiele brandstof rantsoeneren.

In Europa zijn zulke maatregelen niet aan de orde. Maar er wordt wel nagedacht over het aanspreken van de strategische reserves. "Dat gebeurt in internationaal verband", zegt Gert Jan ten Broeke, directeur van de stichting die over de Nederlandse olievoorraden gaat. "Er is nog geen beslissing genomen. De analyses vinden daar nu plaats."

Nederland heeft genoeg diesel in de strategische reserves om het zo'n tachtig dagen uit te houden. Daarnaast hebben bedrijven in Nederland reserves voor nog zo'n negentig dagen.

De 53-jarige verdachte van een mislukte overval op een juwelier in Lisse wil de rest van zijn leven achter de tralies doorbrengen. De man, die nog een reeks straffen moet uitzitten, zei dat vandaag voor de rechtbank in Den Haag,

"Ik voel meer vrijheid in de gevangenis dan daarbuiten", zei de man volgens Omroep West. "Daarom wil ik de rest van mijn leven in de gevangenis blijven."

Verdachte Juri H. komt oorspronkelijk uit Estland, maar woonde geruime tijd in Sassenheim.

Halloween-masker

Vandaag moest hij voor de rechtbank verschijnen voor een relatief oude zaak. Volgens het Openbaar Ministerie liep hij op 17 mei 2008 een juwelierszaak in Lisse binnen met een halloweenmasker op zijn gezicht. Hij schoot met een vuurwapen in het plafond en de vitrine.

Een medewerker dook onder de toonbank en drukte de alarmknop in. H. zag tegelijkertijd dat zijn vuurwapen het niet meer deed en vluchtte de winkel uit.

Liquidatie

De politie wist hem niet te achterhalen. Totdat hij zelf in 2023 ineens bekende. Hij deed dat in de gevangenis, waar hij een straf uitzat voor een ander misdrijf: de geruchtmakende liquidatie van kickbokser Coen de Nijs in Alkmaar.

Die liquidatie was op 22 juni 2001, op klaarlichte dag in het centrum van Alkmaar. Ook toen ontsnapte H., en ook toen meldde hij zich uiteindelijk zelf terwijl hij vastzat (voor vuurwapenbezit). In 2019 gaf de Est toe de kickbokser te hebben doodgeschoten. Een motief is nooit bekend geworden. H. werd veroordeeld tot zestien jaar.

Celstraf aan het sprokkelen

In de tijdlijn komt de mislukte overval op de juwelier dus na de liquidatie in Alkmaar en ver vóór de veroordeling voor die liquidatie. Dat bracht de Haagse rechtbank vandaag aan het twijfelen of H. wel daadwerkelijk in Lisse was op 17 mei 2008. "U bent hier toch niet nog wat extra jaartjes celstraf aan het sprokkelen?", vroeg de rechter zich hardop af.

Voor het OM is er geen twijfel. "Zijn bekentenis is betrouwbaar en authentiek", aldus de officier van justitie, die twaalf maanden cel eiste.

Tenminste 26 jaar

De vraag is nu wat de rechtbank nu gaat doen. De Est heeft eerder al een overval in Duitsland bekend, waarvoor hij acht jaar cel heeft gekregen. In Estland hangt hem dezelfde straf boven het hoofd, ook voor een overval. Omdat er bovendien de 'reststraf' is voor de liquidatie heeft de 53-jarige man nog ten minste 26 jaar in de cel te gaan.

Of daar twaalf maanden voor de mislukte overval in Lisse bij komen, beslist de Haagse rechtbank over twee weken. Wat de verdachte betreft, kan de straf niet lang genoeg zijn. "In de gevangenis ben ik filosofie gaan studeren. Ik moest concluderen dat ik geen goed leven had geleid", zei hij.

In de gemeente Midden-Groningen is fel protest tegen de aanleg van twee zonneparken. Sinds 2019 zijn er al zeven aangelegd. De inwoners vinden dat wel genoeg en willen dat de lokale politiek ingrijpt.

Omdat op beide plekken nog een omgevingsvergunning moeten worden afgegeven, hopen de inwoners nog invloed te kunnen uitoefenen op de komst van de parken.

In Siddeburen en het nabijgelegen Steendam, midden in het aardbevingsgebied, is de actiegroep Zonnepark Siddeburen Nee in actie gekomen. Op de hoek van de Provincialeweg N33 en de Geerlandweg waar het park gepland staat, kijken we uit op een groot windmolenpark, een hoogspanningsnetwerk en een drukke weg. Verderop staat nog een oude gaswinningslocatie.

In 2023 gingen de actievoerders langs de deuren om te vragen wat de inwoners van het geplande zonnepark vinden. Volgens de activisten bleek 92 procent tegenstander.

Spil in energiewinning

Midden-Groningen, een gemeente met ruim 60.000 inwoners, is al lang een spil in de energiewinning in ons land. Een van de dorpen in de gemeente is Slochteren, waar in de vorige eeuw de Groninger gasbel werd gevonden. In de gemeente kwamen er veel gaswinningslocaties, met aardbevingsschade tot gevolg.

Nu die gaswinning is gestopt, heeft de gemeente een grote opgave voor duurzame energiewinning door zon en wind. Bij de verdeling van de regionale energiestrategie heeft Midden-Groningen aangegeven ruimte te hebben voor 600 hectare aan zonneparken. Daarnaast staat er langs de N33 een windpark met 35 windturbines, verspreid over drie locaties.

Dit is hoe de windturbines en zonneparken verspreid staan over de gemeente:

"Sinds het besluit over de zonneparken is er veel veranderd en de vraag is nu wat er nodig is. Het zou mooi zijn als de stroom die hier wordt opgewekt voor de dorpen zou zijn, maar het gaat naar de datacenters", zegt Derk Smedes van de actiegroep. Zijn mede-actievoerder Patries van der Kamp vult aan: "Eerder werd hier turf gewonnen, toen gas en nu duurzame energie, we voelen ons een beetje een wingewest."

Met de enquête in 2023 wilden de inwoners laten zien dat er geen draagvlak is voor de komst van dit park. Dat was in dat jaar nog een zwaarwegend argument om geen omgevingsvergunning af te geven. Maar in 2024 ging de nieuwe wet in werking en daarin is die voorwaarde vervallen.

Weten wat er te kiezen valt

Toch is de actiegroep doorgegaan. Er zijn volgens de actievoerders nog mogelijkheden om de komst van het park tegen te houden en ze grijpen de gemeenteraadsverkiezingen aan om aan de politieke partijen te vragen om zich uit te spreken. "We willen weten wat er te kiezen valt", legt Smedes uit.

Niet alle partijen hebben die vragenlijst al beantwoord. Want de kwestie blijkt ook voor de lokale politiek een worsteling.

Toch denkt de actiegroep bij de gemeente aan het goede adres te zijn. Want die moet de omgevingsvergunning afgeven. Daarbij moet de gemeente wel rekening houden met allerlei wettelijke en juridische eisen en het geldende landelijke en provinciale beleid. De raad heeft bindend adviesrecht.

Zeer uitgesproken is de lokale partij Gemeentebelangen, de grootste partij in Midden-Groningen. Lijstrekker Jan Velthuis zegt ronduit 'nee' tegen de aanleg van nog meer zonneparken in de gemeente. "Wij zijn niet tegen de energietransitie, maar vinden dat het op deze plek wel genoeg is geweest. Wij zijn koploper in de regio, de gemeenten om ons heen doen veel minder."

Hij vindt een opponent in lijsttrekker Roshano Dewnarain van GroenLinks-PvdA, de op een na grootste partij. "Het is heel ingewikkeld om dit proces nog tegen te houden. Wat we kunnen is de druk verhogen om de voorwaarden voor de komst van dit park zo gunstig mogelijk te maken."

Ook andere partijen vrezen voor juridische gevolgen als de gemeente de hakken in het zand zet. Beide lijsttrekkers zien wel dat het onderwerp de inwoners hoog zit. "We zitten midden in het aardbevingsgebied, de gaswinning heeft diepe sporen achtergelaten bij ons Groningers", benadrukt Dewnarain.

'Ongelijke strijd'

Op meer plaatsen in het land verzetten inwoners zich tegen de komst van zonne- en windparken. De NLVOW, de Belangenvereniging voor omwonenden van windturbines met 500 leden, probeert hen bij te staan. Zij krijgen ook regelmatig hulpverzoeken van actiegroepen tegen zonneparken. De bezwaren variëren van zorgen over de impact op de leefomgeving en over 'horizonvervuiling', tot het verlies van landbouwgrond.

Bestuurslid Jan-Jaap Tiemersma begrijpt de bezwaren, maar ziet veel pogingen om invloed uit te oefenen stranden. "De overheden hebben veel meer budget en kunnen adviesbureaus inhuren, terwijl inwoners al die stukken en rapporten in hun vrije tijd moeten doorspitten. Het is een ongelijke strijd."

De politie in Limburg heeft een teamchef op non-actief gesteld na meldingen over seksueel grensoverschrijdend gedrag en racisme. Er loopt een onderzoek en tot die tijd mag de teamchef niet aan het werk zijn.

Volgens de politie zijn er aanwijzingen dat er sprake is van opmerkingen "van seksueel grensoverschrijdende en racistische aard". Ook zijn er aanwijzingen dat de medewerker misbruik heeft gemaakt van de politiesystemen "waarbij werk en privé onvoldoende zijn gescheiden".

Verdere details zijn niet bekendgemaakt. "Een dergelijke maatregel heeft grote impact op de medewerker en op het team. Hiertoe wordt dan ook enkel overgegaan bij voldoende aanleiding. Uit het onderzoek moet blijken of en in welke mate hier sprake van is geweest en of er een sanctie zal volgen", schrijft de politie in Limburg.

Op dag 6 van de oorlog in het Midden-Oosten zijn de VS en Israël doorgegaan met aanvallen op Iran en slaat Israël in Libanon harder toe in de hoofdstad Beiroet, waar honderdduizenden mensen moeten vertrekken.

Terwijl de scheepvaart in de Straat van Hormuz praktisch stilligt, groeien de zorgen over de wereldwijde energieprijzen.

En Iran laat zien dat het nog hard kan terugslaan, met raketvuur op Koerden in het noordelijke grensgebied en een verrassingsaanval met explosieven in de Perzische Golf.

Waarschuwing aan Europa

De dag begon met het nieuws dat het dodental in Iran bijna gelijkstaat aan dat van het 12-daagse Amerikaanse en Israëlische offensief afgelopen zomer. Toen kwamen naar schatting 1190 Iraniërs om. De Amerikaanse mensenrechtenorganisatie Human Rights Activist News Agency zegt dat er tijdens de huidige oorlog in Iran inmiddels 1114 doden zijn geteld, inclusief 183 kinderen.

Iran waarschuwt Europa om niet stilzwijgend akkoord te gaan met deze "schending van het internationaal recht", zoals het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken het Israëlisch-Amerikaanse offensief noemt. In gesprek met de Spaanse zender TVE zei een woordvoerder van het ministerie dat lidstaten van de EU "vroeg of laat de prijs zullen betalen als ze zich er niet tegen uitspreken".

Luchtaanval op Koerden

Na berichten van gisteravond dat Koerdische milities Iran zijn binnengevallen, sloeg Iran hard terug. Het vuurde raketten af op Koerden aan de Iraakse kant van de grens en op een hoofdkwartier van de Koerdische milities in de buurt van Erbil, de grootste Koerdische stad in Irak.

Gisteren meldden Amerikaanse en Israëlische media dat duizenden Koerdische strijders een grondoffensief waren begonnen in het noordwesten van Iran. Koerdische milities zouden de afgelopen dagen met de VS hebben overlegd over aanvallen op het Iraanse leger in het westen van het land.

Volgens Amerikaanse media heeft de inlichtingendienst CIA de Koerdische strijders in Irak al voor de huidige oorlog bewapend met het oog op het destabiliseren van Iran.

Intensivering van de zeeslag

Iran waarschuwde de VS vanochtend vroeg dat het wraak zal nemen voor de torpedo-aanval bij Sri Lanka waarmee de Amerikanen een Iraans fregat tot zinken brachten. "De VS zal bitter spijt krijgen van het precedent dat zij hebben geschapen", schreef de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Araghchi op X. Al snel voegden de Iraniërs de daad bij het woord.

Volgens de eerste, summiere berichten vond er een explosie plaats bij een tanker die voor anker lag voor de kust van Koeweit. Een maritieme organisatie meldde dat er olie in het water lekte. Koeweit zei dat de explosie buiten de territoriale wateren was.

Later werd de situatie duidelijker. De Iraanse Islamitische Revolutionaire Garde zei een aanval te hebben uitgevoerd op een Amerikaanse olietanker in het noordelijke deel van de Perzische Golf. De Iraakse havenbeveiliging zegt dat het ging om de olietanker Sonangol Namibe. Die werd beschadigd door een op afstand bestuurd Iraans vaartuig met explosieven aan boord. De tanker maakt water, maar lijkt niet te zinken.

Een journalist van het Duitse blad Bild zette deze beelden van het incident op zijn X-account:

Het Israëlische leger beval alle burgers in Dhahiyeh, de zuidelijke voorstad van Beiroet, om te evacueren. In dat gebied wonen 400.000 mensen, voornamelijk sjiieten. Het staat bekend als een bolwerk van de militante Hezbollah-beweging.

Het autoverkeer op de uitvalswegen van Dhahiyeh staat inmiddels volledig vast. Twee dagen geleden gaf Israël Libanese burgers bevelen om uit zuidelijk Libanon te vertrekken. Vanochtend stond het aantal ontheemden in Libanon op 83.000, maar dat zullen inmiddels al veel meer zijn.

Correspondent Midden-Oosten Daisy Mohr:

"Hier in Beiroet is een ware volksverhuizing gaande. De paniek is op dit moment nog veel groter dan de afgelopen dagen. Mensen verlaten massaal de wijken van Beiroet waarvoor een evacuatiebevel is afgegeven. Grote families zitten opeengepakt in hun auto's. Het staat vast in de binnenstad, mensen zitten wanhopig in hun auto's of hangen rond op de stoep. Anderen rijden naar noordelijker gebieden in de hoop dat het daar wel veilig blijft.

Er is een groot gebrek aan opvangplekken en voorzieningen. Er is nauwelijks hulp. Ook wordt gevreesd voor interne spanningen in dit zwaar verdeelde land. Zodra loyale Hezbollah-aanhangers zich mengen onder tegenstanders van Hezbollah lopen hier de spanningen op sommige plekken op.

De weinige vluchten van en naar Libanon zijn geannuleerd en iedereen is in afwachting van wat er nu komen gaat. Drones zoemen boven de stad, mensen weten soms niet waar ze naartoe moeten en rijden als gekken rond. Er is angst, er is woede, er is verdriet: een mengsel aan emoties. Het is een collectief trauma dat hier nu naar boven komt. Iedereen vreest dat dit een heel zware nacht gaat worden."

De Libanese regering is ondertussen begonnen op te treden tegen de aanwezigheid van leden van de Iraanse Revolutionaire Garde in het land. Een minister zei vandaag dat zij zullen worden gearresteerd en het land uit gezet.

De Revolutionaire Garde is al tientallen jaren actief in Libanon, waar de organisatie steun verleent aan Hezbollah, een nauwe bondgenoot van het regime in Teheran.

Azerbeidzjan heeft een deel van het luchtruim in het zuiden van het land gesloten, nadat vier Iraanse drones de grens waren overgevlogen. Het luchtruim bij de grens met Iran blijft twaalf uur lang gesloten.

Eerder op de dag werd het vliegveld van Nachitsjevan, op 10 kilometer van de Iraanse grens, geraakt door drones uit Iran. Dat meldden bronnen dicht bij de Azerbeidzjaanse regering aan persbureau Reuters. Op beelden is te zien hoe een Iraanse drone daar insloeg.

Voor zover bekend is het de eerste keer dat een doel in Azerbeidzjan door Iran wordt aangevallen. Volgens Azerbeidzjan raakten vier mensen gewond. Iran spreekt tegen dat het achter de drone-aanval zit. De Azerbeidzjaanse autoriteiten zeggen te onderzoeken welke soorten drones bij de aanval zijn gebruikt.

In het centrum van Dokkum is een beeld, een buste, onthuld van Fedde Sonnema. Het staat op de plek waar herbergier Sonnema in 1860 uit een nog immer geheim mengsel van brandewijn, jenever en zo'n dertig kruiden de eerste berenburg bereidde.

De buste is gemaakt door de Friese kunstenaar Hans Nouta, meldt Omrop Fryslân. Hij beeldde Sonnema al proostend af, een nauwverholen uitnodiging aan bezoekers hetzelfde te doen.

Eén van de eersten die na de onthulling het glas hieven, was wethouder Hanneke Jouta. Zij ziet het beeld als bekroning van een langdurige opknapbeurt van het centrum.

"We hebben het karakteristieke van de oude binnenstad weer opnieuw opgehaald", aldus de wethouder bij de lokale omroep RTV NOF. "Dan past het beeld er op deze plek heel goed bij."

Uit Amsterdam

Ook al vond Sonnema 'de' berenburg uit, hij baseerde zich daarbij op kruiden- en specerijenmengsels die de Amsterdamse apotheker en koopman Hendrik Beerenburg al in de zeventiende eeuw te koop aanbood.

Friese schippers vonden die mengsels zo bijzonder dat ze de kruiden meenamen. Ook naar Dokkum, waar herbergier Sonnema zijn gasten in de gelagkamer de eerste zelf gefabriceerde Beerenburg (toen nog met twee e's) voorzette.

Het gerucht ging dat het zijn bedoeling was om een heilzaam likeurtje te serveren, maar Sonnema zei helemaal niets. Wel legde hij de geheime samenstelling van zijn brouwsel officieel vast toen bleek dat iedereen die zijn drankje proefde fluitend en zingend de herberg verliet.

Samenstelling niet veranderd

De samenstelling is sinds 1860 niet veranderd, zeggen zijn nazaten. Ook al vindt de productie tegenwoordig in Bolsward plaats.

Er zijn ook concurrenten bijgekomen, waarvan de Weduwe Joustra Beerenburg (met twee e's) uit Sneek wellicht de bekendste is.

Maar voor de populariteit van de kruidenlikeur maakt dat niets uit. Friezen zien het als Fries cultuurgoed en spreken over "ús nasjonale slokje".

In Tussen Kunst en Kies gaan Amsterdamse lijsttrekkers in het STRAAT Museum in Noord politieke streetart maken. Hoe vertalen ze hun politieke idealen en ideeën voor de stad naar het doek, en wat vertelt het kunstwerk over de lijsttrekker? In deze aflevering zijn Tofik Dibi (Bij1) en Johan Dessing (FvD) te gast. Al besluit Tofik Dibi de uitzending vroegtijdig te verlaten, omdat Dessing weigert afstand te nemen van de nummer 7 op zijn lijst Reginald Eeckhout, medeoprichter van de extreemrechtse organisatie Erkenbrand.

Een 14-jarige jongen die verdacht wordt van het plaatsen van een explosief bij een pand van de Pizzabakkers heeft de verdenkingen bekend. De jongen werd in september vorig jaar op heterdaad aangehouden, nadat hij een tas met het explosief aan de deur van de keten had gehangen. Het Openbaar Ministerie wil een celstraf van de tijd die hij al vastzat en een gedragsmaatregel.

De strafzaak van de jongen werd vandaag vanwege zijn leeftijd achter gesloten deuren behandeld. Het Openbaar Ministerie schrijft dat de jongen bij zijn aanhouding een telefoon en aansteker bij zich had. Daarnaast heeft de verdachte gezegd schuldig te zijn. Hij heeft verklaard via Snapchat de opdracht te hebben gekregen van een onbekende. 

Aanhouding

De 14-jarige jongen werd vorig jaar in de nacht van 2 op 3 september aangehouden voor het plaatsen van een explosief in de Plantage Kerklaan. Het explosief ging niet af. De jongen liep tegen de lamp door het destijds ingestelde cameratoezicht na explosies bij panden van de Pizzabakkers. 

De officier van justitie benadrukte vanmiddag de ernst van de feiten: "Amsterdam kent veel incidenten met explosieve voorwerpen. Dat is zorgelijk, want de gevaarzetting voor ondernemers, omwonenden, voorbijgangers én hulpverleners ter plaatse is vanzelfsprekend groot. Explosieven horen niet thuis in de openbare ruimte - waar volop gewerkt en geleefd wordt - en zorgen voor levensgevaarlijke situaties, zowel voor omwonenden als voor ondernemers."

Het Openbaar Ministerie eist naast de jeugddetentie een gedragsbeïnvloedende maatregel, bedoeld voor jongeren tussen de 12 en 23 jaar die strafbare feiten hebben gepleegd en intensieve begeleiding nodig hebben om hun gedrag te veranderen. 

Nog drie andere verdachten zijn aangehouden in het onderzoek. Zij moeten zich later verantwoorden bij de rechter. 

De twee grote middelbare scholen-koepels in de stad zijn teleurgesteld in de acties van Extinction Rebellion. Dat zeggen ze in een gezamenlijk statement. De actievoerders blokkeerden vannacht de ingangen van zo'n veertig scholen in de stad. De politie laat weten dat er met zeker twintig scholen contact is geweest na de acties.

"Aandacht vragen voor dit belangrijke onderwerp kan niet over de ruggen van leerlingen gaan." Dat zeggen de OSVO, dat is de vereniging van schoolbesturen in het Amsterdams voortgezet onderwijs, en het Samenwerkingsverband voortgezet onderwijs in een gezamenlijk statement. "Beter was geweest om eerst met ons in gesprek te gaan. Daarom nodigen we Extinction Rebellion uit om te praten over hoe we dit onderwerp gezamenlijk nog meer aandacht kunnen geven op school."

Lijm en satéprikkers

Een van de scholen, het IVKO in De Pijp, bleef uit voorzorg de eerste drie lesuren dicht. "Om half acht kwam onze receptionist naar school en toen kon ze de deuren niet openmaken, omdat de sloten waren dichtgespoten met lijm en verder verzegeld met een satéprikker", zegt Kim Wannet, directeur van de school. Wannet kan wel begrip opbrengen voor de actie. "Het heeft zeker ook iets positiefs. Ik vind het helemaal niet erg dat de Gen Z'ers en de kids ons een beetje rekenschap geven over hoe wij rentmeester zijn over de aarde. Dus ik vind er ook wel iets leuks aan zitten."

Burgemeester Halsema reageerde eerder op de dag een stuk feller en kritischer. "Dit heeft niets meer met demonstratievrijheid te maken. Het is belachelijk, onbegrijpelijk en strijdig met alles waar XR voor zegt te staan: het verzekeren van een betere toekomst." 

Aangifte van vernieling

Extinction Rebellion wil vandaag op camera niets zeggen; wel reageert een woordvoerder schriftelijk op de uitspraken van Halsema. "Een vreedzaam en krachtig protest om het schrijnende gebrek aan klimaatbeleid aan de kaak te stellen is precies in lijn met alles waar XR voor staat. Burgemeester Halsema zou er goed aan doen zich druk te maken over de honderden miljoenen kinderen die jaarlijks onderwijs missen door de klimaat- en ecologische crisis."

Een woordvoerder van de politie laat aan AT5 weten dat er met zeker twintig scholen contact is geweest na de acties. Hoeveel scholen daadwerkelijk aangifte hebben gedaan van vernieling, is tussen de scholen en de politie, zegt de woordvoerder. 

De bestuurder van de vuilniswagen die afgelopen oktober de 69-jarige Amerikaanse Cindy Charles aanreed, is veroordeeld tot 100 uur taakstraf. Ze kwam bij het ongeluk om het leven. Volgens de rechtbank was het ongeval de schuld van de chauffeur: hij reed tegen de richting in over de Passeerdersgracht in de Jordaan en had beter moeten opletten of de gracht vrij was van voetgangers. 

De chauffeur reed op de Prinsengracht en sloeg rechtsaf richting het Raamplein via de Passeerdersgracht. Cindy Charles liep op een smal stuk van de gracht waar weinig ruimte is voor weggebruikers en stak op dat moment de straat over.

Vuilniswagenchauffeurs hebben bij afzettingen soms ontheffing om tegen de richting in te rijden. Desondanks was het de verantwoordelijkheid van de bestuurder om de voetganger te hebben gezien, zegt de rechtbank. Het OM had 240 uur taakstraf geëist, maar vanwege de persoonlijke omstandigheden van de chauffeur, die volgens de rechtbank 'de rest van zijn leven' zal moeten omgaan met het ongeluk, wordt die straf 100 uur taakstraf.

Het slachtoffer was in Amsterdam om te spreken op een evenement van dancefestival ADE. Zij was een grote naam in de muziekwereld.

Weduwnaar

De weduwnaar sprak tijdens de inhoudelijke behandeling van de zaak twee weken geleden. "Mijn diepe hoop is dat uit het vreselijke verlies iets goeds kan ontstaan", zei hij toen. Hij zei te hopen dat er meer regels komen voor vrachtwagenchauffeurs in de stad. Zo wil hij onder meer een bijrijder naast de chauffeur in de cabine die goed op de weg kan letten en geluidssignalen op het voertuig als dat tegen de richting in rijdt. 

"Ik kan de chauffeur vergeven", benadrukt hij  op het einde van zijn verklaring. "Maar uiteindelijk moet hij zichzelf vergeven. Ik hoop dat hij de plek en ruimte vindt om dat te doen."

Gevaarlijke situaties

Een collega van de bestuurder deed kort na het ongeval anoniem zijn verhaal bij AT5. Hij pleitte toen ook voor een bijrijder in de cabine om de dode hoek te kunnen zien, maar daar zouden de mensen 'op kantoor' niet in mee gaan. "Geef mij een bodycam, die kan aantonen bij mensen hogerop hoeveel gevaarlijke situaties je in Amsterdam tegenkomt", zei hij. "De stad is in vijftien jaar ontploft qua mensen en verkeer."

De lucht in de stad wordt steeds schoner. Dat blijkt uit cijfers die de gemeente heeft gepresenteerd. De hoeveelheid vervuilende stoffen als stikstofdioxide en fijnstof in de lucht is sinds 2010 gehalveerd. Minder automobilisten en schonere voertuigen dragen bij aan een gezonde leefomgeving in de stad. Toch vindt de gemeente de lucht nog niet schoon genoeg.

De gemeente is al zo'n 20 jaar bezig met het verbeteren van de luchtkwaliteit. Momenteel voldoet Amsterdam aan de door de Europese Unie gestelde grenswaarden voor uitstoot, maar vanaf 2030 worden deze regels strenger. Ook aan die regels moet de stad voldoen. 

Op onderstaande afbeeldingen is zichtbaar hoeveel schoner de lucht is geworden in de periode 2011 tot en met 2024. De cijfers van 2025 komen begin volgend jaar, dan wordt ook zichtbaar wat het effect is van uitstootvrije zones op de luchtkwaliteit. Die zones zijn er sinds 1 januari 2025.

4 sigaretten per dag

Ondanks een stijgende lijn in de schoner wordende lucht is de luchtkwaliteit op dit moment nog vergelijkbaar met het meeroken van 4 sigaretten per dag, waar dat er in 2017 nog 6.2 sigaretten waren en in 2011 zelfs 7.8 sigaretten. De gemeente benadrukt dan ook dat de Amsterdamse lucht nog schoner moet. 

Door de vervuilde lucht hebben inwoners van de stad een grotere kans op hart- en vaatziekten. Ook krijgen Amsterdamse kinderen vaker te maken met astma. Hiervan wordt bijna 18 procent door luchtvervuiling veroorzaakt. Bij 50-plussers in de stad die lijden aan longkanker komt 12 procent van de gevallen door vieze lucht. De levensverwachting voor Amsterdammers ligt door vervuilde lucht 11 maanden lager dan wanneer de lucht schoon zou zijn. 

Stap voor stap

De belangrijkste bron van luchtvervuiling in de stad is het verkeer. De gemeente is daarom flink bezig met de overstap naar uitstootvrij vervoer. Dat betekent dat er geen schadelijke stoffen meer uit de uitlaat komen. Dit gebeurt stap voor stap. Zo zijn er al milieuzones ingericht voor de meest vervuilende personenauto's, zoals taxi's, bestelauto's, vrachtauto's op diesel. Ook zijn er uitstootvrije zones die bij moeten dragen aan de reductie van stikstofdioxide en fijnstof.

De gemeente gaat de komende tijd ook inzetten op het verminderen van houtstook, de uitstoot van mobiele werktuigen en het plaatsen van laadpunten voor het groeiende aantal elektrische auto's. Op dit moment staan er al 5000 laadpalen in Amsterdam en Weesp. 

De gemeente heeft de ambitie om vanaf 2030 alle mobiliteit in heel Amsterdam uitstootvrij te hebben.

Actiegroep Exctincion Rebellion spuit lijm in deursloten van tientallen middelbare scholen en eerlingen islamitische basisschool nodigen ouderen uit de buurt uit voor iftar. Dat en meer in het AT5 Nieuws van donderdag 5 maart, gepresenteerd door Fabiënne Mucuk.

Leerlingen van de islamitische basisschool Elif in Zuid hebben ouderen uit de buurt uitgenodigd voor de iftar, de maaltijd waarmee direct na zonsondergang het vasten wordt verbroken tijdens de ramadan. 

In het klaslokaal staan drie lange tafels opgesteld. Op het menu staan broodjes, salade en soep. De 84-jarige Rudolph is ook aangeschoven. Hij is door de leerlingen uitgenodigd om vanavond mee te eten. "Het is gewoon verbroedering. Een feest om hier te zijn eigenlijk. Omdat er zoveel ellende in de wereld is, is dit toch ook een klein sprankje hoop dat het tussen mensen ook goed kan gaan."

Het is de tweede keer dat leerlingen van Elif ouderen uit de buurt uitnodigen voor de iftar. Juf Tisam. "We zijn er vorig jaar mee gestart als een soort burgerschapsopdracht. Zodat de kinderen een steentje bijdragen tijdens de ramadan. Ze hebben in werkgroepen gewerkt en alles tot in de puntjes zelf georganiseerd."

De 10-jarige Henief had de rol van promotor. "Dat betekent dat ik mensen ging uitnodigen. We gingen met posters rondlopen en mensen aanspreken op straat."

Uiteindelijk zijn er vanavond zo'n tien ouderen aangeschoven. Het gaat vanavond niet alleen om het eten, zegt Rudolph. "De iftar gaat, zo heb ik begrepen, ook om verbroedering, om mensen met elkaar in contact te brengen. Dat vind ik gewoon mooi."

Dat vindt de 11-jarige Fatima ook. "Ik vind het heel gezellig, want je leert ook nieuwe mensen kennen. Ik vind het ook heel leuk omdat je een stukje van jezelf laat zien, dat ik ook een stuk van mijn geloof aan anderen kan laten zien."

Klasgenoot Romaysa: "Superleuk dat we dit mee mogen maken en dat we de ouderen ook blij mogen maken. Het is ook een superleuke herinnering voor hen."

Een groep ondernemers op de Wallen doet een oproep aan het stadsbestuur om de plannen voor het zogeheten ingezetenencriterium (i-criterium) links te laten liggen. Halsema wil coffeeshops in de stad alleen nog toegankelijk maken voor Nederlandse inwoners. 

De brief die vandaag aan de gemeenteraad en de burgemeester is verstuurd, is geschreven door ondertekend door de deelnemende ondernemers Veiligheidsoverleg Wallen en de Blaauwlakenblok Bewonersvereniging. De oproep komt van Joachim Helms, van coffeeshop Green House en bestuurder van Bond van Cannabis Detaillisten. 

Toename van straatdealers

De ondernemers zijn bang dat door het i-criterium de handel naar de straat wordt verplaatst en dat dit voor meer overlast zal zorgen. "Gereguleerde verkoop wordt dan vervangen door ongecontroleerde handel, met directe gevolgen voor veiligheid, leefbaarheid en ondernemerschap", is te lezen in de brief. 

Volgens hen was tijdens de coronaperiode goed te zien hoe de straathandel binnen een dag 'explosief toenam'. Daarom doen ze een oproep: "Wij verzoeken u dringend geen besluit te nemen dat de bereikte stabiliteit aantast en de veiligheid in het gebied opnieuw onder druk zet."

Of het i-criterium daadwerkelijk wordt ingevoerd, zal liggen aan de nieuwe raad. Een meerderheid was eerder tegen de maatregel, maar de PvdA heeft een half jaar geleden verklaard tóch voorstander te zijn. Op 18 maart zijn de gemeenteraadsverkiezingen.

Dit is het AT5 Weer van donderdag 5 maart, gepresenteerd door Jan vanaf het Mosplein.

Extinction Rebellion (XR) claimt vannacht de deuren van zo'n 35 middelbare scholen in de stad te hebben dichtgelijmd. Ook gebruikten ze kettingen om schoolhekken af te sluiten. Bij elke school liet de milieubeweging een boodschap achter: "Nederland, kom in opstand! Geef onze tieners een reden om naar school te gaan!" Op het IVKO aan de Rustenburgerstraat zijn in ieder geval tot de middag lessen uitgevallen. 

Welke middelbare scholen precies zijn getroffen, is nog niet bekend. De politie laat weten van zeker twintig scholen melding te hebben gehad. Volgens een woordvoerder vindt er overleg plaats tussen de scholen en de politie over mogelijke aangifte.

Lesuitval

Een verslaggever van AT5 is bij Het 4e Gymnasium in West, dat ook getroffen is. Leerlingen staan daar voor een dichte deur. XR kwam vanochtend met een statement naar buiten, waarin het scholieren en docenten oproept om in opstand te komen voor een beter klimaat. 

"Extinction Rebellion ziet geen andere keus dan de strijd te intensiveren en roept iedereen op in opstand te komen met demonstraties, blokkades, stakingen en bezettingen", valt te lezen in het statement van XR. 

"Ja chill, dan hoef ik niet naar school", vertelt een leerling aan AT5. Toch hebben ze bij Het 4de Gymnasium een oplossing gevonden: daar kunnen scholieren via de fietsenstalling de school betreden. Of andere scholen kampen met lesuitval is nog niet bekend. Het 4e Gymnasium gaat aangifte doen van de actie, bevestigt een woordvoerder van de school aan AT5.

Een verslaggever bij het IVKO aan de Rustenburgerstraat in De Pijp laat weten dat ook die school getroffen is. Volgens meerdere leerlingen vallen de eerste drie lesuren uit. Ook die school doet aangifte.

Halsema: belachelijk

Burgemeester Halsema heeft aangegeven zich niet te kunnen vinden in de actie: "Dit heeft niets meer met demonstratievrijheid te maken", zegt ze in een verklaring. "Het is belachelijk, onbegrijpelijk en strijdig met alles waar XR voor zegt te staan: het verzekeren van een betere toekomst."

Ook onderwijswethouder Mbarki (PvdA) is kritisch: "Geen betere voorbereiding op de toekomst van de aarde dan naar school gaan. Kinderen kunnen ons helpen de klimaatcrisis op te lossen; zij zijn de toekomst. Aandacht vragen voor het klimaat is nodig, maar de toegang tot onderwijs blokkeren is de minst intelligente route."

Een woordvoerder van de politie zegt met het Openbaar Ministerie te overleggen over mogelijk vervolgonderzoek. Ze laat weten dat de politie ter plaatse 'de eerste dingen' in beslag heeft genomen. 

Een appartementencomplex op het Witte de Withplein in De Baarsjes is vannacht getroffen door een flinke explosie. De knal richtte flinke schade aan aan de deur en de ingang van het complex. Er is niemand gewond geraakt. 

De explosie vond rond 3.45 uur vannacht plaats. Op foto's is te zien dat naast de deur ook alle ruiten rondom de brievenbussen zijn gesneuveld. 

De politie laat weten nog niemand te hebben aangehouden voor de explosie. Of het gaat om één of meerdere verdachten is nog niet bekend. Er is een onderzoek gestart en de recherche komt graag in contact met getuigen of mensen met bruikbare beelden. 

Het klasje van oud-spelers van Ajax waar Siem de Jong, Daniel de Ridder, Ricardo van Rhijn en Kelly Zeeman onderdeel van zijn, is 'afgestudeerd'. Alle vier krijgen ze nu een functie binnen de club die bij hen past. Jordi Cruijff krijgt vanaf nu ondersteuning van De Jong en De Ridder, die een technische rol krijgen. 

De vier Ajacieden worden sinds 2023 klaargestoomd voor een functie binnen de club. Ajax wil met de opleiding oud-spelers meer betrekken bij de organisatie. Afgelopen tweeënhalf jaar heeft deze eerste lichting de tijd gehad om een functie te vinden die bij hen past.

Kelly Zeeman zal voor Ajax videocontent gaan creëren voor de verschillende mediakanalen van de club. Ricardo van Rhijn zal zich vooral richten op de commerciële kant van de club. "Wij zijn ervan overtuigd dat juist de praktijkervaring én de topsportmentaliteit extra waarde biedt voor de club", stelt algemeen directeur Menno Geelen. 

Ondersteuning van Cruijff

De twee meest opzienbarende rollen zijn voor De Jong en De Ridder: zij worden aangesteld als technisch managers. Volgens de club zullen zij beiden fungeren als 'klankbord voor Cruijff, de staf en de spelers'. Siem de Jong zal intern technische ondersteuning aan Cruijff gaan bieden. Ook gaat hij voorlopig de scouting voor betaald voetbal aansturen. 

Daniel de Ridder krijgt een rol in de voorbereiding en uitvoering van transfers. "Siem en Daniel kennen de voetbalwereld van binnenuit en hebben sinds hun komst ook de organisatorische kant van Ajax leren kennen", vertelt technisch directeur Jordi Cruijff. 

Hij is blij met de nieuwe hulp:  "Ik ben blij dat ik met hen kan samenwerken en van hun kennis gebruik kan maken in de stappen die we met Ajax gaan zetten."

Of je nu door Centrum, Noord of West loopt: het is je de afgelopen tijd misschien opgevallen dat er steeds meer musea en 'experiences' bij komen in de stad. "Het is zorgelijk dat deze plekken zich een museum noemen."

Afgelopen jaar openden het Art Zoo Museum, het Museum of Illusions Amsterdam, Barbie: The Dream Experience, het Suriname Museum, Museum Villa, Amsterdam in Motion en Highlights of Holland de deuren. In elk geval vier van de zeven zijn op fotogenieke scènes en 'immersieve ervaringen' gericht.

Ervaringsmusea

Dat valt kunsthistoricus Joke de Wolf ook op: "Ik zie meer musea en vooral een soort van ervaringsmusea, dus plekken waar je niet per se naartoe gaat voor een collectie of belangrijke kunstwerken, maar om foto's te maken voor sociale media, en daar een experience te hebben."

Tomi Hindrinks is manager van het Museum of Illusions Amsterdam, dat sinds juli 2025 in een oud kerkgebouw aan de Keizersgracht huist. Bezoekers kunnen er naar zo'n tachtig optische illusies kijken én er zelf mee aan de slag. Zo is er onder andere een 'vortex-tunnel' en een 'infinity portal'.

Volgens Hindrinks kunnen we dit zeker een museum noemen: "Het grote verschil tussen een museum en experience zijn unieke stukken, en die hebben wij ook in ons museum", vertelt hij terwijl hij aan een glazen kunstwerk met verschillende kleuren draait. "Belangrijk is dat het kunstwerk naar de gracht gericht staat, zodat de omgeving ook deel wordt van het kunstwerk."

De Wolf: "Aan de ene kant is het heel goed dat er mensen, en vooral toeristen, niet alleen maar wafels en patat eten, maar dat ze ook iets kunnen gaan doen in de stad en misschien iets meer te weten komen over de plek waar ze zijn of de kunstgeschiedenis of culturen, maar aan de andere kant is het ook een beetje zorgelijk dat deze plekken zich allemaal museum noemen.

De term museum is in Nederland geen beschermde titel. Het staat elke organisatie dus vrij om die te dragen, maar over het algemeen wordt aangenomen dat een museum een publieke instelling is die kunstwerken verzamelt, conserveert en er onderzoek naar doet. Ook is er vaak een educatieve functie.

Tomi Hindriks ziet dat terug in zijn museum: "Het gaat hier over een leuke manier van leren, over optische illusies, over hoe je hersenen werken, hoe je ogen werken, en over perspectief."

Commerciële instellingen

Uit cijfers van het CBS blijkt dat in 2025 de regio Groot-Amsterdam 100 musea telde, tegenover 75 in 2020. De meeste experience-musea vallen buiten deze telling, omdat het CBS musea definieert als instellingen zonder winstoogmerk. Toeristenmusea en experiences zijn over het algemeen commerciële instellingen. 

Daar schuilt volgens De Wolf een gevaar in: "Het grootste voorbeeld is natuurlijk het Moco, dat zichzelf ook een museum noemt en ook een hele sterke reclamecampagne voert, midden op het Museumplein, waardoor veel toeristen denken dat dat hét museum voor moderne kunst is, maar het is gewoon een galerie en commerciële instelling. 

De vraag is of dergelijke experiences mensen die niet vaak naar een museum gaan toch die richting op kunnen trekken. De Wolf begrijpt dat bezoekers niet altijd zitten te wachten op ellenlange en ingewikkelde uitlegbordjes bij kunstwerken, maar ziet ook een verschuiving: "Klassieke musea zetten er steeds vaker op in om kunst toegankelijker te maken."

Op verzoek van gemeenteraadsleden is de tekst van de wijziging van de Algemene Plaatselijke Verordening die het mogelijk moet maken om fatbikes te weren aangepast. Zo zijn de woorden 'intimidatie' en 'achtervolgingen' weggehaald. 

Het verbod lag politiek gevoelig bij onder meer GroenLinks. Raadslid Elisabeth IJmker had tijdens een eerdere vergadering al gezegd dat ze er ongemak bij voelde dat er 'een bepaalde groep jongeren, die gebruikmaakt van de fatbike, wordt weggezet'. Denk-raadslid Suleyman Koyuncu zei later tegen AT5 dat hij het met IJmker eens was en dat het plan van wethouder Melanie van der Horst (Verkeer, D66) vol 'JA21-taal' stond. 

De tekst in de Algemene Plaatselijke Verordening zou eerst zo worden:

IJmker, Koyuncu en PvdA-raadslid Farley Asruf dienden een voorstel in om de tekst te veranderen. Dat is daadwerkelijk gebeurd, de tekst is op hun verzoek zo geworden:

Van der Horst zei tijdens de gemeenteraadsvergadering dat de aanpassing 'voorbeelden van de meldingen wat generieker' maakt. Ze had laten controleren of een verbod zo niet juridisch zwakker zou worden, maar dat zou niet zo zijn. Met tegenstemmen van alleen de VVD, JA21 en Forum voor Democratie is het voorstel van de aanpassing aangenomen. 

Meer aanpassingen

Er zijn meer aanpassingen gedaan. Zo staat er nu ook nadrukkelijker in het voorstel dat het weren van fatbikes in een bepaald gebied 'proportioneel' moet zijn, 'in de afweging van het belang, de omvang van het gebied en de duur van de aanwijzing'. Verder stond er aanvankelijk in het plan van Van der Horst dat mensen niet met een fatbike aan de hand door een verbodsgebied mogen lopen. Dat mag na kritiek van raadsleden nu toch wel.

Het is nog niet bekend of er daadwerkelijk fatbikes uit bepaalde gebieden geweerd gaan worden. De mogelijk om dat te doen via de Algemene Plaatselijke Verordening is er nu wel, want een meerderheid van de gemeenteraad ging ondanks de kritiek akkoord met het plan van de wethouder. Alleen de Partij voor de Dieren, Denk, De Vonk en Partij voor Morgen stemden tegen.

Later zal er mogelijk over concrete gebieden gesproken worden, zoals het Vondelpark.