Het ziet ernaar uit dat Rijkswaterstaat alle grote onderhoudswerkzaamheden die voor volgend jaar en 2028 in Noord-Nederland gepland staan, gaat schrappen. De projecten worden in ieder geval voorlopig niet aanbesteed omdat onvoldoende geld beschikbaar is.

"Wat het concreet betekent in Noord-Nederland is dat 92 kilometer aan asfalt niet wordt vervangen en 94 viaducten geen onderhoud krijgen", aldus een woordvoerder van Rijkswaterstaat bij RTV Noord. "Wij hebben de aanbestedingen in Noord-Nederland voor 2027 en 2028 on hold gezet", voegt hij daar bij Omrop Fryslân aan toe.

De bezuinigingen hebben ook gevolgen voor het onderhoud van vangrails, de wegmarkering (zoals de tekens op de wegen) en het onderhoud van bermen en taluds.

Het nieuws over Noord-Nederland komt nu naar buiten, zegt Van der Meer, maar ook elders in het land worden waarschijnlijk kortetermijnprojecten niet aanbesteed of geschrapt. Tot 2038 is een tekort van 34,5 miljard euro voor onderhoudsprojecten van Rijkswaterstaat.

Onaangename verrassing

De reacties in Noord-Nederland variëren van ongeloof tot woede. "Dit is een zeer onaangename verrassing", aldus de Groningse gedeputeerde Erik Jan Bennema (VVD). "De prioriteit zou volgens de minister liggen bij beheer en onderhoud. Dit nieuws staat daar haaks op. Het gaat wel over de bereikbaarheid en kansen en toekomst van Noord-Nederland."

"Extra wrang is dat noordelijke bedrijven juist innovatieve oplossingen aandragen, waarmee onderhoud slimmer, duurzamer en goedkoper kan", laat de gezamenlijke werkgevers- en ondernemersorganisatie VNO-NCW MKB Noord weten. "Als zelfs zulke oplossingen worden afgeblazen, dan is dit niet meer uit te leggen."

Budgettekort

Een jaar geleden waarschuwde de Algemene Rekenkamer al dat het budgettekort voor de instandhouding van het hoofdwegennet snel groter werd. Juist nu veel bruggen en viaducten aan het einde van hun levensduur zijn, is er steeds minder geld beschikbaar om er iets aan te doen.

In maart dit jaar luidden minister Karremans en staatssecretaris Bertram de noodklok. Zij waarschuwden dat Nederland niet alle onderhoudsprojecten voor wegen, bruggen en waterwerken tegelijkertijd kan uitvoeren, waardoor pijnlijke keuzes, uitstel en prioritering (het naar voren halen van werkzaamheden op plekken waar het onveilig dreigt te worden) onvermijdelijk zijn.

Karremans en Bertram zeiden toen al samen met de Tweede Kamer die "pijnlijke keuzes" te willen maken. Nog voor de zomer willen ze al het geplande onderhoud opnieuw beoordelen omdat er minder geld beschikbaar is. Om vervolgens dus samen te besluiten welke onderhoudsprojecten overal in Nederland wél en welke niet doorgaan.

Onvermijdelijk uitstel

De keuzes zijn nog niet gemaakt. Officieel is het groot onderhoud in Noord-Nederland dus nog niet van de baan. Maar het feit dat de projecten nu niet worden aanbesteed, betekent onvermijdelijk uitstel. Bij een aanbestedingsprocedure wordt een aannemer uitgezocht die het werk kan doen. Zo'n procedure duurt maanden, soms zelfs nog langer.

De aannemers in het noorden zijn vrijdag op de hoogte gebracht door Rijkswaterstaat.

Uitstel en mogelijk afstel kan vervelend uitpakken, stelt de woordvoerder van Rijkswaterstaat. "Als groot onderhoud niet wordt uitgevoerd, heeft het uiteraard gevolgen voor de veiligheid" zegt hij.

"De kans op storingen wordt ook vergroot", vervolgt de woordvoerder. "Het kan best zijn dat bijvoorbeeld een rijstrook afgesloten wordt bij schade. Afgelopen winter hadden we zeker in de provincie Groningen op veel plekken asfaltschade. Nog zo'n winter zou niet fijn zijn."

Acuut onveilig

Overigens benadrukt zowel Rijkswaterstaat als het ministerie dat alle wegen continu "gemonitord" worden en dat er altijd geld is om acuut onveilige situaties te verhelpen.

Een meerderheid van de vakbondsleden werkzaam bij ASML heeft ingestemd met het sociale plan voor de reorganisatie bij de chipmaker. Dat melden vakbonden FNV en De Unie.

Vorige maand werd er al een principeakkoord bereikt tussen ASML en alle betrokken vakbonden.

In het sociaal plan is onder meer afgesproken dat er tot 1 mei 2027 geen gedwongen ontslagen mogen vallen. ASML gaat eerst kijken of boventallige medewerkers ergens anders in het bedrijf kunnen werken.

Het uitstellen van een gedwongen ontslagronde kan volgens FNV honderden ontslagen schelen. "We verwachten dat het merendeel van de medewerkers van wie de baan zou verdwijnen op deze manier een nieuwe werkplek kan vinden binnen ASML", zegt FNV onderhandelaar Peter Reniers.

Succesvol jaar

Vorig jaar kondigde ASML aan 1700 banen te schrappen. Ongeveer 1400 daarvan zijn banen in Nederland.

De aankondiging was opvallend, want de chipfabrikant draaide vorig jaar het beste jaar tot nu toe. Toch is volgens het bedrijf een reorganisatie nodig, om verder te kunnen groeien.

Na de aankondiging gaven de vakbonden aan snel met het bedrijf te willen praten over een sociaal plan. Daarin staat wat een reorganisatie voor het personeel betekent en worden afspraken gemaakt over bijvoorbeeld ontslagvergoedingen en begeleiding naar nieuw werk.

Naast het uitstellen van gedwongen ontslagen zijn er ook afspraken gemaakt over transitievergoedingen en begeleiding naar ander werk.

Tegen drie mannen die sinaasappels, eieren, houtblokken, stenen en zelfs een verkeerbord van een viaduct af gooiden in Zuid-Limburg, zijn voorwaardelijke celstraffen geëist.

Het Openbaar Ministerie (OM) verdenkt ze van poging tot doodslag, meldt L1 Nieuws.

"Ze hebben de aanmerkelijke kans aanvaard dat iemand zo'n incident niet zou overleven", aldus het OM vanmiddag in de zaak tegen de drie. "Houtblokken en stenen werden bewust gegooid op het moment dat er een auto voorbij reed. Het had voor de bestuurders heel anders kunnen aflopen."

Psycholoog

Hoe vaak er tussen november 2023 en februari 2024 voorwerpen van het viaduct op de Euregioweg bij Landgraaf zijn afgegooid, is onduidelijk. Wel deden vijf automobilisten aangifte. Hun auto's werden geraakt door verschillende voorwerpen. Bij een van hen ging een steen dwars door de voorruit. Een van de gedupeerden was bij de rechtszaak aanwezig. Hij zei sinds het incident onder behandeling te zijn van een psycholoog.

"Het begon als kattenkwaad", zeiden de drie verdachten. Ziyed, Natalian en Johnny, nu tussen de 20 en 22 jaar oud en afkomstig uit Landgraaf en Eygelshoven, worden verantwoordelijk geacht voor de incidenten. Er staat ook nog een vierde jongen terecht, maar omdat hij minderjarig was toen de feiten plaatsvonden, wordt zijn zaak later achter gesloten deuren behandeld.

Verkeersbord

De drie bekenden met eieren naar auto's te hebben gegooid. Wie de zwaardere voorwerpen van het viaduct gooide, konden ze zich niet herinneren. Een van hen gaf wel toe een steen te hebben gegooid. Maar wie een verkeersbord van het viaduct smeet, konden ze niet zeggen. "U verklaart alle drie dat er een verkeersbord naar beneden is gegooid, maar u verklaart alle drie dat u het niet was. Dat is wel opmerkelijk", zei de rechter sceptisch.

Tijdens de rechtszaak werd het beeld geschetst van vier jongeren die telkens in dezelfde auto naar hetzelfde viaduct reden. Onderweg werd gelachen en werden filmpjes gemaakt. Het begon met eieren, die ze kochten bij een tankstation dat 24 uur per dag open is. Later namen ze ook stenen of sinaasappels mee.

Hetzelfde viaduct

Na een reeks meldingen besloot de politie het viaduct op de Euregioweg in de gaten te houden. Met succes, de mannen werden opgepakt. Door het vergelijken van telefoongegevens en pintransacties kon een verband met andere incidenten op hetzelfde viaduct worden gelegd.

Het motief voor hun daden bleef vaag. Een van hen gebruikte het woord "kattenkwaad". "Maar toen er ook een verkeersbord werd gegooid en met stenen, vond ik dat we te ver gingen. Het was een domme keuze", zei een ander.

Proeftijd

Het OM achtte poging tot doodslag bewezen, maar wees erop dat de drie hun leven hebben gebeterd nadat ze in voorarrest hadden gezeten. Daarom eiste het OM een celstraf van vijftien maanden voorwaardelijk, met een proeftijd van twee jaar. Met andere woorden: ze gaan alleen de gevangenis in als ze binnen twee jaar zoiets opnieuw doen.

De rechtbank doet over twee weken uitspraak.

"We zijn dicht bij een deal met Iran." Een bewering als deze heeft de Amerikaanse president Trump sinds het begin van de oorlog met Iran geregeld gedaan. De Amerikaanse nieuwszender CNN maakte een optelsom: sinds 23 maart heeft hij minstens 38 keer gezegd dat een deal ophanden was. Maar ondanks deze herhaalde claims lijkt een akkoord tussen Iran en de VS nog ver weg.

Vandaag zei Trump dat de Iraniërs "te lang hebben gedaan over het goedkeuren van een deal die goed voor ze zou zijn geweest", en dat het land daar nu voor zal boeten. Hij zei dat hij nieuwe aanvallen op elektriciteitscentrales in Iran overweegt.

Met dit soort dreigementen probeert de Amerikaanse president Iran onder druk te zetten om concessies te doen, maar experts zien dat dit soort uitspraken weinig indruk maken op het Iraanse regime.

Aanvallen 'met de rem erop'

Hoewel officieel een tijdelijk bestand tussen de landen geldt, vallen Iran en de VS elkaar nog geregeld aan. Wel gebeurt dit op minder grote schaal dan aan het begin van de oorlog. De partijen lijken "met de rem erop" te strijden, om te voorkomen dat onderhandelingen over een langdurig bestand klappen, zegt Clingendael-onderzoeker Youri Verschoor.

Van echte onderhandelingen over bijvoorbeeld de Iraanse nucleaire installaties is volgens Verschoor overigens nog geen sprake. Omdat diplomatieke gesprekken doorgaans achter gesloten deuren plaatsvinden, is het gissen hoe die ervoor staan.

"Het lijkt erop dat achter de schermen Iran en de VS via Pakistaanse bemiddelaars met elkaar praten. Deze gesprekken gaan vooral over de voorwaarden voor de onderhandelingen, dus waarover die zouden moeten gaan en welke tijdlijn daarbij hoort."

Fundamentele verschillen

Over die voorwaarden zijn de partijen het niet eens, zegt Verschoor. Zoals over de Amerikaanse blokkade van de Straat van Hormuz: "De VS wil daar niet mee stoppen, maar Iran vindt het beëindigen van de blokkade een voorwaarde om aan onderhandelingen te beginnen." Iran wil bijvoorbeeld dat zijn bevroren tegoeden worden vrijgegeven, maar de VS weigert dat zolang er geen afspraken zijn over de nucleaire installaties van Iran.

"Ze hebben dus fundamenteel andere posities ingenomen, nog voordat er überhaupt onderhandelingen plaatsvinden", zegt de Clingendael-expert.

André Gerrits, emeritus hoogleraar International Studies aan de Universiteit Leiden, stelt dat de VS zich heeft vergist in de oorlog. "Het Iraanse regime laat zien dat hoewel de leiding is weggebombardeerd, niets erop wijst dat ze een andere koers zijn gaan varen."

Dat Iran zowel economisch als militair zwak staat, betekent niet dat het bewind het niet volhoudt, zegt Gerrits. Hij verwijst naar de decennialange sancties tegen het land. "De Iraanse samenleving lijdt daaronder, maar het regime niet."

Het is volgens hem duidelijk dat de VS militair superieur is aan Iran. "Maar de VS weet die overmacht niet om te zetten in resultaten die de Amerikaanse president wil behalen, zoals dat Iran stopt met het verrijken van uranium. Trump dacht het regime met bombardementen op de knieën te krijgen, maar dat werkt niet."

Concessies

Onderzoeker Verschoor zegt dat het Iraanse regime niet bereid is in te stemmen met een deal die slecht is voor het land. Hij ziet net als Gerrits dat de Amerikaanse dreigementen niet leiden tot concessies. "Het Iraanse regime weet dat de VS een overweldigende militaire capaciteit heeft, maar is bereid om extreem ver te gaan om in het zadel te blijven."

Het regime heeft volgens hem bovendien nog opties achter de hand om de Amerikanen onder druk te zetten. "Het kan de Straat van Hormuz nog verder afknijpen of de Houthi's de strategisch gelegen zeestraat Bab el Mandeb laten afsluiten", zegt hij. Daarnaast kan Iran de As van Verzet inzetten om Amerikaanse doelen aan te vallen.

Volgens Gerrits heeft de VS naast militaire middelen ook andere mogelijkheden om Iran tot concessies te bewegen, zoals het vrijgeven van bevroren tegoeden of het opheffen van sancties. "Maar daar gelooft Trump niet in", zegt hij.

Gerrits denkt dat de enige uitweg voor de VS is om niet langer te bombarderen maar te onderhandelen over zaken die ook voor Amerika van belang zijn, in het bijzonder een deal over het Iraanse nucleaire programma. Dat heeft in het verleden gewerkt en dat zou volgens hem ook nu kunnen werken - zeker met reële dreiging van verdere oorlogvoering achter de hand.

Een andere optie is dat de onvrede onder de Iraanse bevolking een punt bereikt waarop er serieuze onenigheid binnen de leiding ontstaat, waardoor die wel richting de eisen van de VS moet gaan bewegen. "Maar tot die tijd zit Trump met een impopulaire oorlog waar hij voorlopig niet van af lijkt te komen."

De man die gisteren in de buurt van Moskou door een aanslag met een autobom om het leven werd gebracht, was een hooggeplaatste Russische militair. Volgens het onafhankelijke Russische onderzoeksplatform The Insider gaat het om de 57-jarige luitenant-generaal Damir Davidov, die verantwoordelijk was voor het leveren van raketten en artilleriemunitie aan de frontlinie in Oekraïne. The Insider meldt dat de Oekraïense veiligheidsdienst SBOe achter de aanslag zit.

De BMW van Davidov explodeerde gisteren in de vroege ochtend nadat hij was vertrokken van een parkeerplaats in Balasjicha, een voorstad van Moskou. Volgens ooggetuigen was Davidov direct na de explosie nog in leven, maar overleed hij enige tijd later, voordat de hulpdiensten arriveerden. Hij woonde vlak bij de plaats van de aanslag.

Volgens het onderzoeksplatform was Davidov al langer een doelwit van de Oekraïense autoriteiten vanwege zijn mogelijke betrokkenheid bij oorlogsmisdaden. Hij zou direct betrokken zijn geweest bij de planning en organisatie van de Russische militaire invasie in Oekraïne op 24 februari 2022.

Aanslagen in Rusland

De Oekraïense veiligheidsdienst SBOe zit sinds het begin van de oorlog in Oekraïne achter meer aanslagen op hooggeplaatste functionarissen in Rusland. Zo werd de 54-jarige luitenant-generaal Igor Kirillov in 2024 met een bomaanslag om het leven gebracht in een buitenwijk van Moskou. Hij gaf leiding aan de legereenheden die werken met chemische, biologische en nucleaire wapens. Kirillov was voor zover bekend de eerste hoge Russische militair die ver van het front werd geliquideerd.

In Balasjicha werd vorig jaar april ook de Russische luitenant-generaal Jaroslav Moskalik met een autobom omgebracht. De aanslag van gisteren gebeurde op 350 meter van de plek waar Moskalik werd geliquideerd, zegt The Insider.

Een journalist van Pointer is mishandeld tijdens undercoveropnames over drugshandel via Snapchat. Presentator Jos de Groot werd geslagen toen hij drugs en nepgeld wilde kopen van twee dealers. De Groot heeft aangifte gedaan.

Het onderzoeksprogramma van KRO-NCRV concludeert dat wapens, verdovende middelen en andere illegale spullen nog altijd makkelijker te kopen zijn via Snapchat, ondanks dat het socialemediaplatform beterschap heeft beloofd. Het team van journalisten vond online ruim honderd dealerprofielen. Door een van deze personen is De Groot mishandeld.

De presentator zegt tegen de NOS dat dit drie weken geleden is gebeurd. De Groot had toen al bij diverse dealers op het platform illegale middelen besteld en vervolgens op straat gekocht. Ditmaal zou de journalist het tripmiddel lean en nepgeld aanschaffen, "dat ook veel wordt verhandeld op Snapchat".

Harde vuistslag

De Groot overhandigde het geld aan twee personen. "Ik kreeg op dat moment een heel harde vuistslag in mijn gezicht. Toen zijn ze er snel met het geld vandoor gegaan." Hij denkt dat hij niet herkend was als journalist. Het kwam volgens hem in feite neer op een ripdeal. De berovers waren volgens hem twee jonge jongens, maar het is onduidelijk of het gaat om minderjarigen.

"Het was zeer heftig en het team is er ook van geschrokken", blikt de presentator terug. Hij was tijdens de beroving alleen, maar collega's waren wel dichtbij. De mishandeling is vastgelegd met een verborgen camera. Het is de eerste keer dat De Groot dit heeft meegemaakt.

'Wilde Westen'

"Met deze uitzending laten we zien dat Snapchat een soort Wilde Westen is geworden", zegt de journalist. Het programma wordt morgen om 16.00 uur gepubliceerd op YouTube.

Via emoji's of straattaal zijn aanbieders van drugs en wapens volgens de journalisten makkelijk te vinden. Er werd gesproken met vele tientallen jongeren, die aangeven dat er laagdrempelig toegang is tot verboden middelen. In sommige gevallen zouden dealers zelfs via het algoritme van Snapchat worden voorgesteld aan gebruikers.

Honderdduizenden accounts geblokkeerd

Het bedrijf zegt in een reactie tegen Pointer dat het hard optreedt tegen illegale activiteiten op het platform. Het in de VS gevestigde Snap Inc. heeft in 2025 naar eigen zeggen 2,2 miljoen drugsgerelateerde posts verwijderd en 538.000 accounts geblokkeerd. In de verklaring staat ook dat het bedrijf ervan op de hoogte is dat "criminelen hun tactieken voortdurend aanpassen".

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) begon in september vorig jaar een onderzoek naar Snapchat, vanwege de verkoop van illegale vapes. De Europese Commissie is onder meer op verzoek van de Nederlandse toezichthouder ook een onderzoek gestart naar het socialemediaplatform.

Het Mauritshuis hoeft 25 kunstwerken die de erfgenamen van kunsthistoricus en oud-museumdirecteur Abraham Bredius opeisten, niet terug te geven. Dat is het oordeel van de rechtbank in Den Haag. De erfgenamen wilden de topstukken terughebben omdat het museum de waardevolle schilderijen in hun ogen te weinig tentoonstelt.

Bredius (1855-1946) was van 1889 tot 1909 directeur van het Mauritshuis. Hij liet in zijn testament opnemen dat het kunstmuseum in Den Haag 25 van zijn zeventiende-eeuwse schilderijen na zijn dood mocht behouden, het museum had ze al in bruikleen. Bredius stelde wel twee voorwaarden: ze mochten niet uitgeleend worden en ze moesten permanent tentoongesteld worden.

Topstukken van Rembrandt

In de collectie zitten kopstukken als Saul en David en Twee Afrikaanse mannen van Rembrandt van Rijn, net als werken van Salomon van Ruysdael, Jan Steen en Jan van Goyen.

Het Mauritshuis bewaart de meeste kunstwerken echter in het depot van het museum. Momenteel hangen tien schilderijen 'op zaal', in het verleden waren dat er nog minder. De erfgenamen van Bredius vinden dat het museum de afspraken schendt en dat het daarom de werken kan opeisen. Het Mauritshuis is het daar niet mee eens.

Vertaling van één zinnetje

De zaak draait in feite om de vertaling van één zinnetje in het Franstalige testament van Bredius. Toen hij zijn testament opstelde, woonde hij in Monaco. Daar schreef hij dat de schilderijen "devront rester exposés exclusivement dans ledit Musée".

Volgens de nabestaanden staat hier dat de kunstwerken permanent tentoongesteld moeten worden. Het Mauritshuis vertaalt het echter anders. Volgens het museum staat er dat als ze tentoongesteld worden, dit in het Mauritshuis moet zijn. Ook de advocaten van de twee partijen konden het niet eens worden over hoe de woorden 'rester exposés' geïnterpreteerd moesten worden, hoewel ze beiden in Parijs hadden gestudeerd.

De rechtbank heeft hier nu duidelijkheid over gegeven. Het erkent dat er "enige ruimte is voor onzekerheid" over de vertaling van het testament van Bredius, maar stelt ook dat er geen "absolute tentoonstellingsplicht" was geëist door Bredius. Dus mag het museum de schilderijen houden.

'Zorgelijke uitspraak'

Eén van de erfgenamen, Otto Kronig, noemt de uitspraak zorgelijk. "De rechtbank is niet uitgegaan van wat Bredius heeft opgeschreven, maar van wat musea tegenwoordig praktisch vinden." De advocaat van de erfgenamen heeft aangekondigd in hoger beroep te gaan.

Bredius' erfgenamen zijn overigens geen directe familie. Zij zijn familie van Joseph Kronig (1887-1984), een huisgenoot en een belangrijke protégé van de kinderloze en ongehuwde Bredius. Hij was zijn enige erfgenaam.

Oud-politicus Geert Dales is vandaag door de Amsterdamse politierechter schuldig bevonden aan belediging van een taxichauffeur, smaad en doxing. Het gaat om een incident uit november 2024 op station Sloterdijk in Amsterdam. De 74-jarige oud-partijvoorzitter van 50Plus heeft van de rechter een taakstraf van 80 uur opgelegd gekregen, waarvan 40 uur voorwaardelijk.

De rechter acht het bewezen dat Dales op 25 november 2024 's avonds bij het station een taxichauffeur heeft uitgescholden voor "kut-Marokkaan" en "vuile moslim".

Na het incident plaatste Dales berichten erover op X. Daarin adviseerde hij niet in de betreffende taxi te stappen en plaatste hij een foto van het kenteken van de chauffeur. Dat bevestigt een woordvoerder van de rechtbank Amsterdam. Doxing is het verspreiden, verzamelen of openbaar maken van iemands persoonlijke gegevens zonder toestemming, met als doel angst aan te jagen of te intimideren.

'Grenzen van strafbare overgegaan'

De rechter sprak van "vervelende feiten, met vervelende berichten op sociale media met vervelende woorden" die gericht waren op "bang maken, intimideren en kleineren". "U bent de grenzen van het strafbare overgegaan", citeert persbureau ANP de rechter.

De chauffeur verklaarde dat Dales dronken bij hem instapte en niet wilde zeggen waar hij heen wilde. Ook zou de oud-politicus volgens de chauffeur hebben gezegd: "Jullie haten homo's, jullie weten niet wie ik ben." Getuigen verklaarden dat ze Dales zagen instappen en even later weer uitstappen.

Volgens Dales was dat "volstrekte onzin". "Dit is een waanzinsscenario, dit klopt niet, dit stinkt", citeert ANP de advocaat van Dales. Volgens de rechter is het mogelijk dat de taxichauffeur ook iets tegen Dales heeft gezegd, maar dit maakt de uitspraken van de oud-politicus niet minder strafbaar. "Ik moet het doen met wat in het dossier zit", aldus de rechter.

Politiek

Dales was sinds 1998 raadslid en later fractievoorzitter voor de VVD in de gemeenteraad van Amsterdam. In 2000 werd hij wethouder in de stad. Van 2004 tot 2007 was Dales burgemeester van Leeuwarden. Tot 2016 bleef de politicus lid van de VVD, maar verliet daarna de partij voor 50Plus, waar hij lijstduwer was bij de daaropvolgende gemeenteraadsverkiezingen.

Van 2018 tot 2020 was hij landelijk voorzitter van de partij, maar stapte op nadat partijprominenten het vertrouwen in hem hadden opgezegd. Senatoren en bijna de gehele Tweede Kamerfractie noemden de stijl van Dales "autocratisch en weinig democratisch" en hij zou met "grof taalgebruik" vooraanstaande leden hebben beledigd.

Het kabinet onderzoekt of pepperspray legaal kan worden voor mensen die gestalkt worden of die op een andere manier worden bedreigd. In Denemarken gebeurt dat al en minister Van Weel (Justitie en Veiligheid) gaat na of we dat hier ook kunnen invoeren.

In een debat over geweld tegen vrouwen vorig jaar, naar aanleiding van de moord op de 17-jarige Lisa, zei Van Weel al dat hij bereid was om te kijken of pepperspray voor iedereen legaal kan worden zodat vooral vrouwen en meisjes zich beter kunnen verdedigen. Daarna heeft zijn ministerie onderzocht hoe de rest van Europa met pepperspray omgaat. Dat blijkt heel verschillend te zijn, maar de minister lijkt het Deense model het best om te verkennen.

In Denemarken kunnen mensen met "een bijzondere beschermingsbehoefte" een vergunning krijgen van de politie om pepperspray bij zich te hebben. Dat gaat bijvoorbeeld om vrouwen die last hebben van stalking, ruzie hebben met een ex of vrezen voor eergerelateerd geweld.

Risico's

Van Weel onderzoekt dus of hij het voor die groep kan regelen. De VVD'er lijkt er huiverig voor om pepperspray voor iedereen te legaliseren. Uit het eerste onderzoek van zijn ministerie blijkt namelijk dat er "significante risico's" kleven aan het legaal maken van pepperspray. "Deze risico's omvatten onder meer dat de agressor de pepperspray kan afpakken en juist tegen vrouwen kan gebruiken en dat door onervarenheid of weersomstandigheden de pepperspray de vrouw zelf kan treffen en weerloos kan maken", schrijft de minister aan de Tweede Kamer.

Bovendien kan legalisering er volgens de minister toe leiden "dat burgers het middel tegen de politie en elkaar inzetten en de makkelijke verkrijgbaarheid van het middel zal er mogelijk toe leiden dat ook criminelen pepperspray vaker als geweldsmiddel gebruiken". Van Weel wil rekening houden met die risico's, maar ook iets doen voor mensen die veel risico lopen en daarom bekijkt hij deze beperkte vorm van legalisering. Als het zo ver komt dat Nederland het Deense model invoert, dan is er ook voorlichting nodig over de risico's van pepperspray, stelt de bewindspersoon.

'Pak juist bron van probleem aan'

Je veiliger voelen is niet hetzelfde als veiliger zijn, zegt Slachtofferhulp Nederland in een reactie. De hulpinstantie roept het kabinet op te onderzoeken welke maatregelen het meest effectief zijn om bedreiging en stalking tegen te gaan. Essentieel daarbij is dat de verantwoordelijkheid voor veiligheid "nooit bij slachtoffers mag worden neergelegd."

De feministische actiegroep Dolle Mina's sluit zich hierbij aan. Het is beter om de bron van het probleem aan te pakken dan pepperspray in te voeren, zegt Lidewij Baart. "Ik heb vriendinnen die weleens zeggen dat ze zich er veiliger mee voelen en ik snap dat gevoel. Maar ik denk dat je geweld niet moet bestrijden met geweld."

Ze roept de politiek daarom op meer maatregelen te nemen tegen de zogenoemde manosphere. Deze invloedsfeer omvat vrouwonvriendelijke sites, blogs en socialemedia-accounts van mannen die machogedrag en seksistische opvattingen promoten. Er is volgens Baart een cultuuromslag nodig om geweld tegen vrouwen te beperken.

Verontrustend

Het kabinet erkent dat er veel meer nodig is dan wel of niet pepperspray toestaan. Van Weel: "Hoewel ik het van groot belang vind dat vrouwen zichzelf kunnen verdedigen tegen agressie en geweld, vind ik het tegelijkertijd een verontrustende en onacceptabele ontwikkeling dat vrouwen verantwoordelijk worden gemaakt voor hun veiligheid en daarvoor maatregelen zouden moeten nemen."

De minister wil bijvoorbeeld meer aandacht voor genderongelijkheid en vrouwenhaat maar ook voor "culturele verschillen in geweld tegen vrouwen, zoals bij eergerelateerd geweld". Daarnaast zou omstanders duidelijker gemaakt moeten worden dat zij een rol kunnen spelen.

Of je er niets mee hebt, of dat je niet kunt wachten tot het begint, vanaf morgen zal het er bij de koffieautomaat veel over gaan: het WK voetbal in de VS, Mexico en Canada.

Luisteren?

Deze aflevering kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Sportjournalist en schrijver Edwin Schoon praat ons in deze podcast bij over alles wat we moeten weten: van Timber tot Messi en van Trump en Infantino tot ICE, Iran en dynamic pricing.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Redactie: Judith van de Hulsbeek

Eindredactie: Rosanne Sies

Marius Borg Høiby, de 29-jarige zoon van de Noorse kroonprinses Mette-Marit, komt toch niet vrij. Een Noors gerechtshof heeft zijn verzoek om te worden vrijgelaten om bij zijn zieke moeder te kunnen zijn, afgewezen.

De rechtbank oordeelde maandag nog dat Høiby, die vervolgd wordt voor mishandeling en zware zedenmisdrijven, zijn cel wel mocht verlaten. Het Noorse Openbaar Ministerie ging daarna in beroep en het hof oordeelt nu dat het risico te groot is dat Høiby, als hij wordt vrijgelaten, nieuwe strafbare feiten pleegt.

De advocaten van Høiby zijn "heel, heel erg teleurgesteld". Een van hen, Ellen Holager Andenæs, zegt tegen de Noorse omroep NRK dat ze de beslissing bijna onbegrijpelijk vindt. Høiby overweegt volgens haar nu om de uitspraak aan te vechten bij het Noorse Hooggerechtshof.

Gezondheid verslechterd

De zoon van de prinses zit ruim vier maanden in voorarrest. Hij werd begin februari opgepakt, vlak voor een groot proces tegen hem van start ging. Hij werd toen opnieuw aangeklaagd voor nieuwe strafbare feiten tegen een ex-vriendin. Eerdere pogingen om tijdelijk vrij te komen mislukten ook.

Zijn moeder lijdt aan de chronische, ongeneeslijke ziekte longfibrose en wacht op een longtransplantatie. Vorige week werd Mette-Marit op de wachtlijst geplaatst. Volgens Noorse media is een voorwaarde hiervoor dat een patiënt maximaal nog een jaar te leven heeft zonder een nieuwe long. De vrouw van kroonprins Haakon gebruikt nu dagelijks een zuurstofconcentrator.

Omdat haar gezondheid recentelijk is verslechterd, keerde hun dochter prinses Ingrid Alexandra terug naar huis vanuit Australië, waar ze studeert. Haakon onderbrak een reis naar Japan om bij zijn zieke vrouw te zijn.

Uitspraak op handen

De uitspraak in het proces tegen Høiby volgt waarschijnlijk volgende week maandag al. De oudste zoon van de kroonprinses wordt beschuldigd van 40 misdrijven, waaronder mishandeling en het verkrachten van vier vrouwen terwijl ze sliepen.

Het Openbaar Ministerie heeft een gevangenisstraf geëist van zeven jaar en zeven maanden. Het proces tegen hem, evenals het schandaal rond Mette-Marits vriendschap met zedendelinquent Jeffrey Epstein, waren de afgelopen maanden een last voor de kroonprinses, bovenop haar ziekte.

De rechtbank vond het begin deze week "buitenproportioneel ingrijpend" om Høiby vast te blijven houden en oordeelde dat de kans op recidive klein is. Mette Marits zoon verklaarde daar zelf over dat hij op dit moment geen moeilijkheden wil veroorzaken: "Het gezin bevindt zich in zo'n situatie dat ik nooit iets zou doen om die te verergeren. Dat is voor mij volstrekt ondenkbaar", zei hij.

Bij een grootschalige Oekraïense drone- en raketaanval zijn vannacht verspreid over Rusland militaire infrastructuur en olie-installaties onder vuur genomen. Daarnaast werd op het bezette schiereiland de Krim een museum getroffen, de Russen beweren dat daarbij een historisch schilderij is vernield. Het Russische ministerie van Defensie meldt dat meer dan 300 drones uit de lucht zijn geschoten.

Bij een aanval op Tsjeboksary, 600 kilometer ten oosten van Moskou, werden Flamingo-kruisraketten gebruikt, zei president Zelensky. Dat zijn door Oekraïne geproduceerde middellangeafstandsraketten die vorig jaar augustus voor het eerst werden ingezet in de oorlog tegen Rusland. Volgens Zelensky was een wapenfabriek het doelwit. De Russische autoriteiten zeggen dat bij de aanval drie mensen gewond zijn geraakt.

Op sociale media staan beelden van de Oekraïense aanval op Tsjeboksary en op een olieraffinaderij in Samara:

In de regio Vladimir, ten oosten van Moskou, raakten twee olie-installaties beschadigd. Ook de raffinaderij in Samara, ten zuidoosten van de hoofdstad, werd aangevallen. Ook daar zouden drie gewonden zijn gevallen. In de Siberische stad Omsk, op 2800 kilometer van Kyiv, ging het drone-alarm af, maar over een aanval is niets bekendgemaakt. In de stad bevindt zich de grootste olieraffinaderij van Rusland.

In de haven van de door Rusland bezette stad Marioepol werden onder meer energievoorzieningen en schepen onder vuur genomen met drones. Daarmee is de capaciteit van de haven, een cruciaal knooppunt voor de militaire logistiek van Rusland, volgens Oekraïne "aanzienlijk beperkt".

De haven werd volgens het Oekraïense leger ook gebruikt voor de "illegale export van Oekraïens graan, kolen en metaal naar Rusland". Marioepol ligt in de Oost-Oekraïense regio Donetsk, die door Rusland grotendeels wordt bezet.

'Panoramaschilderij vernietigd'

In de havenstad Sevastopol op de Krim trof een drone een historisch museum, waarop het dak in brand vloog. Het museum toont werken over de Krimoorlog (1853-1856) tussen het Russische Rijk en een coalitie waaronder het Ottomaanse Rijk. In die oorlog werd Rusland verslagen.

Het topstuk van het museum is het panorama De Verdediging van Sebastopol (1854-1855) van de Russische kunstschilder Franz Roubaud. De door Rusland aangestelde bestuurder van Sevastopol sprak schande van de Oekraïense aanval, en zei dat het panoramawerk "feitelijk is vernietigd", zonder daarbij bewijs te leveren.

De Krim kampt met een brandstoftekort na recente aanvallen van Oekraïne. Het schiereiland werd in 2014 door Rusland geannexeerd.

Aanvallen diep landinwaarts

Oekraïne valt de Russische militaire logistiek de laatste tijd ver achter de frontlinie aan, als onderdeel van een nieuwe militaire strategie. Volgens experts heeft dat er mede toe geleid dat de opmars van de Russen een halt toe is geroepen. "We zullen doorgaan met het toepassen van sancties op lange afstand tegen Russische militaire doelen en de olie-industrie", aldus Zelensky.

Rusland voerde vannacht ook luchtaanvallen uit op Oekraïne. Het Oekraïense leger zegt 181 van in totaal 207 Russische drones uit de lucht te hebben geschoten. Bij een aanval met 26 drones op Charkiv in Oost-Oekraïne zouden vijf mensen gewond zijn geraakt. In de regio Zaporizja in het zuidoosten zouden bij Russische luchtaanvallen tien mensen gewond zijn geraakt. Bij een droneaanval op de zuidelijke havenstad Odesa zouden twee kinderen van 8 en 10 gewond zijn geraakt.

De overheid begint 15 juni een campagne in een nieuwe poging om wangedrag op fatbikes aan te pakken. Verantwoordelijk minister Karremans van Infrastructuur wil dat ouders de technische staat van de fatbike van hun kinderen controleren en ze aanspreken op slecht gedrag op de fatbike.

Volgens hem is een nieuwe campagne nodig omdat uit onderzoek is gebleken dat jongeren de verkeersregels best kennen, maar massaal aan hun laars lappen. Dit zou komen door groepsdruk, zelfoverschatting of uit weerstand tegen het negatieve beeld over de fatbike.

Andere weggebruikers zouden zich volgens het onderzoek vooral ergeren aan fatbikegebruikers die te snel optrekken, andere verkeersdeelnemers intimideren en te snel rijden. Ook is een ergernis dat vaak twee, drie of zelfs vier personen op één fatbike zitten.

De minister wijst erop dat hersenletsel onder jongeren op de elektrische fiets sinds 2020 is verzesvoudigd. Karremans: "Het zou helpen als ouders bijvoorbeeld het gesprek aangaan met hun kinderen."

Om de campagne alvast af te trappen is Karremans woensdagochtend aanwezig bij een fatbikecontrole in Barendrecht, net als Edwin van de Graaf van de verkeerspolitie. De ochtend begint rustig, maar op het moment dat de scholen bijna opengaan, wordt het steeds drukker. Rond half negen fietsen twee jonge meiden samen op één fatbike de politiefuik in.

Volgens de meiden is hun fatbike niet opgevoerd. Of de controles stom zijn? "Nee, eigenlijk niet", zegt één van hen tegen de NOS. Ze begrijpen de actie wel.

De politieagent constateert echter al snel dat de technische staat van hun fatbike verre van in orde is: een remhendel ontbreekt. De fiets remt niet, zegt de agent. "Hij remt wel, maar dat doet hij slow!", reageert één van de meiden snel. "De rem is net afgebroken, ik heb hem in mijn tas." Druk maken de meiden zich er niet om: de fatbike functioneert prima met één rem, vinden zij.

Op de rollerbank blijkt dat de fiets niet is opgevoerd. Ondanks de slechte technische staat van het vervoersmiddel ("Een kapotte rem is geen goed teken.") neemt de politie de fiets niet in beslag. Ook volgt er geen boete. Aan andere fatbike-bestuurders zijn deze ochtend al wel bekeuringen uitgedeeld. De hoogte daarvan wordt later bepaald door de officier van justitie en kan al snel oplopen tot enkele honderden euro's.

Helmplicht en boetes

Van de Graaf schat in dat de helft van de fatbikes op de openbare weg niet aan de technische eisen voldoet. Volgens hem zijn de meest voorkomende overtredingen remmen die niet werken, remmen die ontbreken of opgevoerde fatbikes die harder kunnen dan 25 kilometer per uur.

Pogingen om de overlast rondom het vervoersmiddel te beteugelen, stuiten al langere tijd op juridische problemen. De kern van het probleem is de definitie: wat is een fatbike en wat wordt gezien als een 'gewone' elektrische fiets?

Zo blijkt dat fabrikanten hun ontwerp snel kunnen aanpassen om juridische omschrijvingen van de fatbike te omzeilen, bijvoorbeeld door er dunnere banden onder te zetten. Ook is er nog geen helmplicht voor jongeren op een fatbike, daar wordt wel sinds 2024 over gesproken.

Eind april kondigde minister Karremans aan dat hij werkt aan een minimumleeftijd voor bestuurders van fatbikes en dat hij "een wettelijke basis" wil maken voor fatbikevrije zones. Het doel is dat deze, net als de helmplicht, in september 2027 ingaan.

In Enschede en in Amsterdam hebben ze daar niet op gewacht, daar zijn al gebiedsverboden voor fatbikes. In het Vondelpark zijn tussen 25 mei en 8 juni 39 boetes en 31 waarschuwingen uitgedeeld, maakte de gemeente Amsterdam vandaag bekend.

De kledingbank in Eindhoven stopt per direct met het aannemen van kleding. Zo'n 75 procent van de gedoneerde kleding voldoet niet aan de eisen. Vrijwilligers kunnen het uitzoekwerk niet meer aan.

De innamestop duurt zeker tot na de zomer. Omdat Kledingbank Eindhoven een grote voorraad heeft, is het aanbod dit seizoen nog voldoende, schrijft Omroep Brabant..

Vieze en onbruikbare kleding komt dagelijks met zakken vol binnen in Eindhoven:

Kledingbank Eindhoven is in 2009 opgericht om tweedehands kleding gratis weg te geven aan Eindhovenaren die door financiële problemen zelf geen (nieuwe) kleding kunnen betalen. Alles wat door donaties binnenkomt, wordt door vrijwilligers gesorteerd op categorie, maat en seizoen.

In totaal werken er ongeveer honderd vrijwilligers. Daphne Hobbelen is een van de vrijwilligers die vele zakken kleding door haar handen ziet gaan. "We proberen de mensen wel duidelijk te maken welke kleding ze wel en niet kunnen brengen, maar dat is heel lastig. Meteen bij de deur controleren gaat ook niet omdat er vaak een rij staat om kleding in te leveren", zegt Daphne. Toch is dit wel iets waar de kledingbank naartoe wil werken.

Niet geschikt

De kleding die niet in aanmerking komt, gaat door naar het Leger des Heils of de daklozenopvang. Als het daar ook niet geschikt voor is, gaat de kleding naar het buitenland waar de stof van de kleding hergebruikt wordt.

De kledingbank is niet de enige organisatie die met dit probleem kampt. Eerder al namen Dress for success en Stichting Awesome maatregelen om de instroom van gebruikte kleding te beperken.

De gemeenteraad debatteert vanmiddag over het vorige week gepresenteerde coalitieakkoord van PRO en D66. AT5 zendt het hele debat live uit op televisie en internet. Kijk hier mee en volg de belangrijkste ontwikkelingen in dit liveblog. 

Het debat is geschorst voor het avondeten. Om 19.30 uur gaat het debat verder. Vanavond zal er gestemd worden over het coalitieakkoord, ook worden de nieuwe wethouders geïnstalleerd - als de gemeenteraad akkoord gaat.

Bij een ongeluk tussen twee auto's op de Verlengde Stellingweg in Noord is vanmiddag een inzittende gewond geraakt. De bestuurder van een van de auto's is aangehouden voor rijden onder invloed. Of het om alcohol of drugs ging, is niet bekend.

Het ongeluk gebeurde rond 15.45 uur bij de oprit naar de A10. 

Het slachtoffer is naar het ziekenhuis gebracht. Hoe ernstig de verwondingen zijn is onduidelijk, maar hij was bij kennis, zegt een politiewoordvoerder. 

Hoe het ongeluk kon gebeuren, wordt nog onderzocht.

Op bedrijventerrein De Heining in Westpoort is ruim 3000 kilo illegale fruittabak gevonden. Dat gebeurde tijdens een grootschalige controle van samenwerkende instanties, waaronder de politie, FIOD en Douane. 

De actie was vorige week dinsdag en werd uitgevoerd door de zogenoemde Ondermijningsbrigade, een samenwerkingsverband tussen verschillende overheidsinstanties in de strijd tegen ondermijnende criminaliteit en 'illegale bedrijvigheid'. Ook de politie, de FIOD, de douane, de Arbeidsinspectie, het UWV, de Belastingdienst en de gemeente waren betrokken bij het onderzoek.

Aanleiding voor de actie waren 'schimmige situaties' rondom bedrijven op De Heining, ook laat in de avond en 's nachts, aldus de politie. Agenten vermoedden dat er mogelijk criminele activiteiten aan de gang waren. Hierom is een grote actie op touw gezet en zijn tien panden tegelijk gecontroleerd. "Om het zicht op het gebied te vergroten en misstanden hard aan te pakken."

Tijdens die controles werden in een van de bedrijfspanden meer dan honderd kratten aangetroffen met ruim 3000 kilo aan illegale fruittabak. Ook waren er illegale slaapplaatsen en stelde de Arbeidsinspectie overtredingen vast op de Wet arbeid vreemdelingen, de Wet minimumloon en de Arbeidstijdenwet.

Naast de gebouwen zijn er 130 voertuigen en 45 personen gecontroleerd. Twee van hen, die zich niet konden identificeren, zijn aangehouden. 

Bij de aanhouding van een man op het Stationsplein bij Centraal Station vannacht heeft de politie gebruikgemaakt van flitsgranaten en klapkogels. Die eerste zijn bedoeld om te desoriënteren, en klapkogels zijn patronen die pijn doen, maar niet het lichaam binnengaan. De man was in verwarde toestand op het dak van een restaurant geklommen. 

De man klom iets na 4.00 uur op het dak. Een deel van het plein was daardoor lange tijd afgezet. Een arrestatieteam van de politie werd ingezet om de man van het dak af te halen. Rond 6.00 uur vanochtend gingen een aantal leden van het arrestatieteam met een brandweerladder omhoog. Zij konden de man uitschakelen en veilig naar beneden krijgen. 

Meerdere omwonenden hadden de knallen gehoord. "Ik werd wakker door meerdere knallen", vertelt een buurtbewoner aan AT5. "Het was vrij absurd." 

Het komt steeds vaker voor dat de politie moet uitrukken voor mensen met verward of onbegrepen gedrag. Vorig jaar maakten we een uitgebreide reportage over deze toename.

Op een deel van de Schoorlstraat en Werengouw in Noord geldt een kookadvies voor drinkwater. Volgens Waternet is het water niet veilig om te drinken. Bij een controle is de bacterie enterokokken aangetroffen, ook wel bekend als de poepbacterie. 

Aan de Schoorlstraat gaat het om de huisnummers 1 tot en met 111 en aan de Werengouw om de huisnummers 318 tot en met 453. Hoe het water is vervuild, is nog niet bekend. Waternet doet onderzoek naar de oorzaak. Ze raden bewoners aan om kraanwater minstens drie minuten te koken voor gebruik.

Het kookadvies geldt in ieder geval tot 12 juni.  

Wie regelmatig gebruikmaakt van de metro op station Zuid, zal het al hebben gemerkt. De roltrappen zijn al geruime tijd buiten gebruik. En daar komt voorlopig ook geen verandering. "Helaas is het herstel van deze roltrap niet mogelijk', staat te lezen op borden in het station. De roltrappen worden niet meer gemaakt vanwege de grote verbouwing die gaande is op station Zuid. In november is de nieuwe Brittenpasage klaar, inclusief nieuwe roltrappen en liften.

Dagelijks zijn op het station reizigers te zien die zich haastig de trappen op en af bewegen om hun metro te halen. Voor velen levert dat hooguit wat extra inspanning op, al wordt het ontbreken van de roltrappen door sommigen wel als onhandig ervaren.

"Het gevoel om te lopen op een roltrap die het niet doet, ik word er bijna misselijk van. Het klinkt heel debiel, maar het is echt niet chill", vertelt een reiziger. "Mensen zeggen: Zuid een rijke buurt, maar ze kunnen niet eens een roltrap maken", vertelt een ander. 

Voor reizigers die slecht ter been zijn of bijvoorbeeld met zware bagage reizen, kan de situatie een stuk lastiger zijn. Zij zijn aangewezen op de twee liften, die daardoor een belangrijkere rol spelen in de bereikbaarheid van de metroperrons.

Brittenpassage

Volgens een woordvoerder van het GVB is het buiten gebruik zijn van de roltrap vervelend, vooral voor reizigers die daarvan afhankelijk zijn. Herstel blijkt echter niet meer mogelijk. Dat hangt samen met de grootschalige verbouwing van station Zuid, waarbij de huidige Minervapassage wordt vervangen.

Het GVB heeft, mede naar aanleiding van signalen van reizigers via de klantenservice en de Vervoerregio Amsterdam, extra informatie op het station geplaatst om reizigers beter te informeren. Reizigers die afhankelijk zijn van een roltrap kunnen gebruikmaken van de lift naar het metroperron.

Met de opening van de nieuwe Brittenpassage op 1 november krijgen reizigers op station Zuid weer de beschikking over roltrappen. Tot die tijd blijft de huidige situatie ongewijzigd. Het GVB laat weten de situatie te blijven monitoren en te bekijken waar reizigers zo goed mogelijk kunnen worden ondersteund.

Pro en D66 verdedigen hun plannen voor de komende vier jaar in de gemeenteraad, en de kapotte roltrappen op station Zuid zullen voorlopig niet worden gerepareerd. Dat en meer in het AT5 Nieuws van woensdag 10 juni, gepresenteerd door Quirien Euwe. 

De gemeente heeft in twee weken tijd 39 boetes en 31 waarschuwingen uitgedeeld aan fatbikers in het Vondelpark. Sinds 11 mei mag je niet meer met een fatbike door het Vondelpark fietsen. De eerste twee weken werden er nog waarschuwingen afgegeven, maar sinds 25 mei worden er bekeuringen uitgeschreven.

De fatbikers die worden betrapt, krijgen een boete van 115 euro. Kinderen jonger dan zestien jaar betalen de helft. De 39 boetes zijn uitgedeeld tussen 25 mei en 8 juni. In de periode tussen 11 en 25 mei werden er 63 officiële waarschuwingen afgegeven.

Als de gemeente het fatbikeverbod succesvol vindt, wordt het verbod mogelijk uitgebreid naar andere parken. Stadsdeelbestuurder Ester Fabriek van stadsdeel West gaf eind vorige maand nog aan open te staan voor een verbod in het Westerpark. 

Vorige week presenteerden PRO Amsterdam en D66 het nieuwe coalitieakkoord met daarin de plannen voor de komende vier jaar, en stelden zij ook de nieuwe wethouders voor. Vandaag debatteert de gemeenteraad over die plannen en is er een hoorzitting waarin de nieuwe wethouders aan de tand worden gevoeld door de raad.

Kijk hier live mee:

De uitzending begon met de Stemming op de Stopera, waarin we met raadsleden vooruitkijken op het debat, en waarin we ook afscheid nemen van de wethouders Hester van Buren (PRO Amsterdam) en Touria Meliani (PRO Amsterdam).

Vanaf 13.00 uur volgen we live de raadsvergadering, waarin alle fractievoorzitters zich voor het eerst zullen uitspreken over alle plannen van PRO Amsterdam en D66 voor de komende vier jaar. Ook zullen de beoogd wethouders zich in een hoorzitting presenteren aan de gemeenteraad. Als de raad akkoord gaat met hun benoeming zullen de nieuwe wethouders ook worden beëdigd.

Door blikseminslag rijden er geen treinen tussen Centraal Station en Utrecht. De NS verwacht dat het ongeveer tot 19.00 uur zal duren.

De NS liet rond 11.00 uur weten dat er sprake is van een storing. De bliksem sloeg ergens tussen Breukelen en Utrecht Centraal in, maar daardoor zijn ook de treinritten vanaf Centraal Station stilgelegd. 

Tussen 10.00 en 18.00 uur heeft het KNMI in Utrecht code geel uitgegeven vanwege onweersbuien. In Noord-Holland geldt de weerswaarschuwing niet. 

Op de site van de NS is de actuele situatie op het spoor te volgen. 

Hoewel veel ogen zijn gericht op het WK voetbal, staat de start van Ajax ook alweer voor de deur. Op maandag 22 juni moeten de Ajacieden die niet op het WK spelen zich melden op de club. Ook zijn de speeldata van de competitie bekend: Ajax begint op 9 augustus met een uitwedstrijd bij PEC Zwolle. De eerste topper speelt Ajax thuis tegen PSV, op 5 september.

Ajax zal het 22 juni nog moeten zonder de Japanner Ko Itakura. Takehiro Tomiyasu - die ook met Japan mee is naar het WK - werd afgelopen seizoen gehuurd en keert niet meer terug in Amsterdam. Ook Josip Sutalo en Wout Weghorst zijn nog in de VS, Mexico en Canada voor het WK. 

IJsland en Schotland

Van 6 tot 11 juli reizen de Ajacieden af naar Garderen in Gelderland om een trainingsweek af te werken. Op 23 juli staat namelijk de eerste voorronde voor de Conference League voor de deur. De return vindt een week later plaats, op 30 juli. Volgende week woensdag wordt al bekend tegen wie Ajax het mag opnemen. Dat kunnen wel eens unieke potjes worden: zo behoren onder meer Valur uit IJsland en het Schotse Motherwell tot de potentiële tegenstanders.

Als Ajax doorgaat, spelen ze op 6 en 13 augustus de laatste voorronde voor plaatsing in de Conference League. Diezelfde week begint ook de competitie met een uitwedstrijd in Zwolle. Op 5 september is de eerste topwedstrijd al in Amsterdam: Ajax neemt het dan op tegen PSV. 

De eerste Klassieker staat gepland op zondag 29 november, in De Kuip. Ajax mag het op 28 februari tegen de Rotterdammers opnemen in de Arena. De laatste wedstrijd van het seizoen speelt Ajax in Leeuwarden tegen Cambuur. 

De KNVB publiceerde vandaag het volledige concept-competitieprogramma. 

Jarenlange hoofd- of buikpijn zonder medische oorzaak, of zwaar overgewicht dat onoplosbaar lijkt. Steeds meer huisartsen hebben een gespecialiseerde praktijkondersteuner nodig. Die helpt patiënten met klachten die medisch onverklaarbaar zijn, om zich beter te voelen door hun leven op orde te krijgen. Acht jaar geleden begonnen vier Amsterdamse huisartsen met zo'n praktijkondersteuner Krachtige Basiszorg, zoals dat heet. Dat is uitgebreid naar 43 huisartsenpraktijken. Maar 40 procent wacht nog op zo'n ondersteuner.

Met veel stress en een reeks aan lichamelijke klachten klopte Sidney aan bij huisarts Sarah Floris in haar praktijk De Noorderlingen in Buikslotermeer. Sidney is niet zijn echte naam, hij wil anoniem blijven om privacyredenen. Omdat er geen enkele lichamelijke oorzaak te vinden was voor zijn klachten, verwees huisarts Sarah Floris hem door haar praktijkondersteuner. De oorzaak bleek te liggen in zijn dakloosheid. 

Sidney: "Ik kwam hier met allerlei lichamelijke problemen en had heel veel stress, omdat ik geen woonruimte heb. Ik ben digitaal niet vaardig en vind het lastig om zelf dingen te ondernemen en weet niet weke wegen ik moet bewandelen. Ik was al naar een buurthuis geweest, maar daar moest ik iedere keer aan een andere medewerker mijn verhaal vertellen. Dat werkte niet."

Grote gezondheidsverschillen

Rianne van Poelgeest ondersteunt sinds 3 jaar huisarts Sarah Floris in haar praktijk in Buikslotermeer. In dit deel van de wijk gaat het met de gezondheid van veel bewoners stukken minder dan elders in de stad. Van Poelgeest verwees Sidney naar de juiste instanties om zijn leven weer op de rit te krijgen en daarmee verminderden zijn gezondheidsklachten. 

"Samen met de praktijkondersteuner heb ik me nu kunnen aanmelden bij een woonproject", vertelt Sidney. "Ook heeft ze me geholpen met mijn financiën en ze heeft een postadres voor me geregeld. Het geeft me iets meer rust."

Armoede 

Rianne van Poelgeest is gediplomeerd praktijkondersteuner Krachtige Basiszorg. Ze deed hiervoor een post-hbo-opleiding aan de Hogeschool InHolland in Amsterdam. "Het zijn vooral de kwetsbare patiënten, die geen stabiel steunsysteem hebben, lijden onder hun armoede. Vaak gaat het ook om slachtoffers van de Toeslagenaffaire, ze kunnen de weg niet vinden naar hulp, er is veel schaamte. Vaak weten ze niet wat er aan de hand is bij zichzelf." 

 43 huisartsenpraktijken in Amsterdamse achterstandswijken, hebben in de afgelopen acht jaar zo'n  praktijkondersteuner gekregen. Het Zilveren Kruis financiert dit omdat het ook zorgkosten bespaart. Maar nog steeds wacht 40 procent van de huisartsenpraktijken in de stad op zo'n ondersteuner. Terwijl het hoognodig is, zegt huisarts Sarah Floris.

Werkdruk

"De werkdruk in achterstandswijken neemt enorm toe, omdat de gezondheidsvraag groot is. Mensen komen steeds weer terug naar de huisarts, en snappen niet wat er met ze aan de hand is. Ze hebben veel problemen, er zit heel veel achter de vraag en als je daar niets aan doet, dan werkt dat niet. Met de komst van een praktijkondersteuner worden zo heel veel zorgkosten bespaard. Problemen worden niet groter en er zijn minder verwijzingen naar tweedelijnszorg zoals naar een ziekenhuis."

Crisisopnames en aangiftes

Rianne van Poelgeest praat en adviseert niet alleen haar patiënten, ze gaat ook met ze mee. "Ik heb een kwetsbare patiënt die iets heel naars heeft meegemaakt en met haar ging ik mee om aangifte te doen. Ik ben ook mee gegaan met een intake bij een crisisopname en met Sidney ben ik samen naar het woonproject gegaan voor de aanmelding."

Vaak lukt het patiënten niet om met maatschappelijke problemen naar een buurtteam te stappen, zegt Van Poelgeest. "Ze vinden het spannend en ze treffen daar weer een nieuw iemand die hun verhaal niet kent. Als ik meega of ik nodig het buurtteam uit, dan hebben ze meteen een ingang. je kunt echt het verschil voor ze maken."

In een woning aan de Leksmondhof in Zuidoost is vanavond brand uitgebroken. Op foto's is te zien dat de muren van een woning op de eerste etage zwartgeblakerd zijn. De brandweer heeft het vuur inmiddels geblust, hoe het heeft kunnen ontstaan is nog niet duidelijk. Een iemand is door ambulancepersoneel gecontroleerd op het inademen van rook. 

Rond 21.45 uur gingen de hulpdiensten af op een melding van een middenbrand. Bij de brand is veel rook vrijgekomen, die volgens een woordvoerder van de brandweer ook op afstand te zien was. Hoe de brand precies heeft kunnen ontstaan is nog niet duidelijk, mogelijk is deze ontstaan op het balkon. 

Inmiddels is de brandweer bezig met het nablussen van de brand, en het controleren van de bovenliggende woning. Eén iemand moest naar afloop gecontroleerd worden door de ambulance op het inademen van rook. Onbekend is of dit de bewoner van het pand is. 

Een nieuw gezicht uit Amersfoort, een oudgediende uit Den Haag en ook een aantal vertrouwde namen: D66 en Pro Amsterdam hebben de definitieve lijst met stadsdeelbestuurders bekendgemaakt. De voordracht is officieel, maar hun benoeming lijkt nog slechts een formaliteit.

De posten voor de zeven stadsdelen en Weesp worden onderverdeeld tussen coalitiepartijen Pro en D66. Die eerste mag de meeste stadsdeelbestuurders leveren. Tussen de namen zitten een aantal nieuwe, maar ook een hoop bekenden. Lang niet iedereen blijft echter op dezelfde plek als de afgelopen bestuursperiode. 

Sowieso krijgt een aantal stadsdelen minder bestuurders dan de afgelopen periode. De nieuwe coalitie wil namelijk, mede op advies van burgemeester Halsema, terug van drie naar twee bestuurders. Leden van Pro Amsterdam namen een motie aan om deze beslissing terug te draaien, maar deze werd niet overgenomen omdat dat zou betekenen dat het coalitieakkoord opengebroken moet worden. 

In het centrum blijft min of meer hetzelfde, behalve dat het stadsdeel het met een bestuurder minder moet doen. Nienke van Renssen (Pro) blijft aan als bestuurder, en Amélie Strens (D66) blijft op haar post als stadsdeelvoorzitter. Lotte Terwel, die de afgelopen bestuursperiode namens PvdA onderdeel uitmaakte van het dagelijks bestuur, verhuist haar werkzaamheden naar Nieuw-West. Ze is daarmee niet de enige bestuurder die straks over een ander stadsdeel gaat dan de afgelopen jaren. 

Amersfoortse wethouder naar Zuidoost

Een van de meest opvallende keuzes is Tyas Bijholt, die nu nog wethouder is in Amersfoort. Daarvoor was hij ook al acht jaar raadslid in de stad, waarvan de helft van de tijd als fractievoorzitter. Nu is Bijholt door D66 voorgedragen als stadsdeelbestuurder in Zuidoost. Daar gaat hij samenwerken met Vincent de Kom, die er de afgelopen jaren al zat en nu voorzitter wordt. De Kom is de achterkleinzoon van Anton en woont momenteel nog in Haarlem, maar schijnt plannen te hebben om naar Amsterdam te verhuizen.  Ook Rosamunde Dors, een nieuw gezicht in de lokale politiek, moet aan de slag gaan in Zuidoost. 

Ook in Zuid vindt een aantal veranderingen plaats. Daar gaat Thomas Hermans, die eerst namens D66 stadsdeelbestuurder was in West, aan de slag. Ditmaal moet hij voorzitter worden van het stadsdeel. Namens Pro komt Jelmer Peter naar Zuid. Deze ambtenaar was de afgelopen jaren betrokken bij de Aanpak Binnenstad van de gemeente. 

De bestuurderspost van Hermans wordt in West ingevuld door Daniëlle de Jager, van D66. Zij zal daar gaan samenwerken met Carolien de Heer (Pro), die al langere tijd verschillende rollen vervulde in het stadsdeel. De Heer werd voor één bestuursperiode stadsdeelvoorzitter in Oost, maar zal die rol nu op zich nemen in West. 

Nieuwe namen in Noord, bekende namen in Oost

In Noord blijft alleen Yasmine El Ksaihi (D66) achter. Zij zal daar stadsdeelvoorzitter worden. Namens Pro komen Ester Fabriek, die voorheen bestuurder was in West, en Talitha Koek. Koek was al werkzaam bij de Amsterdamse fractie van GroenLinks, maar zal nu gaan besturen in Noord, het stadsdeel waar ze ook woont. 

Oost mag een bekende naam in de politiek gaan verwelkomen. Emre Ünver (Pro) was de afgelopen twee bestuursperiodes stadsdeelvoorzitter in Nieuw-West. Daarvoor zat hij drie periodes in de gemeenteraad en was zelfs kort Tweede Kamerlid voor de PvdA. Hij moet het in Oost samen gaan doen met Zeeger Ernsting, die daar de afgelopen jaren ook al werkzaam was. 

In Nieuw-West blijft Nazmi Türkkol (D66) op zijn vertrouwde plek, maar gaat hij samenwerken met Brahim Abid (Pro) die eerder stadsdeelvoorzitter was in Noord. Ook Lotte Terwel (Pro) zal, zoals eerder benoemd, in Nieuw-West aan de slag gaan. 

In Weesp blijft het – relatief nieuwe – stadsbestuur ongewijzigd. Met Esther Overweter (Pro) als voorzitter en Katinka Hilders-van de Wetering (CDA, dat in Weesp wél deel uitmaakt van de lokale bestuursmeerderheid, red.) en Gerben Hiemstra (D66) als stadsdeelbestuurders.

Vertrekkende bestuurders

Naast een hoop nieuwe namen en een stoelendans van bekende gezichten, is er ook een aantal bestuurders dat niet meer op de nieuwe lijst van stadsdeelbestuurders is terug te vinden. Het is vooral Pro die afscheid neemt van haar vorige bestuurders. De namen van Esther Lagendijk (Noord), Rocco Piers (Zuid), Flora Breemer (Zuid), Tanja Jadnanansing (Zuidoost), Fenna Ulichki (West) en Sandra Doevendans (Nieuw-West) zijn niet meer terug te vinden op de voordracht. 

D66 neemt afscheid van Jan-Bert Vroege (Oost) en ook Vayhishta Miskin van Bij1 moet afscheid nemen van Zuidoost. Miskin was de afgelopen bestuursperiode actief in het stadsdeel vanwege een uitzonderingsregeling - bedacht door voormalig wethouder Marjolein Moorman - waarbij de grootste oppositiepartij ook een plek aan tafel krijgt in het stadsdeel. Deze regeling wordt aankomende bestuursperiode niet doorgezet.