De beroemde basiliek Sagrada Família in Barcelona heeft zijn hoogste punt bereikt. Vandaag is het kruis op de centrale Jezus Christus-toren voltooid. Daarmee steekt de toren van de kathedraal 172,5 meter boven de stad uit.

Een kraan takelde de laatste onderdelen van het kruis naar boven. Architect Antoni Gaudí van het bouwwerk wilde dat de toren niet hoger werd dan de 177 meter hoge heuvel Montjuïc, in de buurt van de kerk. Volgens hem mocht het werk van de mens Gods creatie niet overtreffen.

Het witte keramische kruis is 17 meter hoog, ruim 13 meter breed en weegt bijna 100 ton. Gaudí koos voor een vierarmig kruis, zodat het religieuze teken vanuit elke richting te herkennen is.

De binnenkant van de toren moet nog worden afgewerkt. Op 10 juni, op de sterfdag van Gaudí, vindt de inhuldiging plaats. Naar verwachting kan het publiek vanaf 2028 de bovenste verdieping van de toren bezoeken om vanuit het kruis over de Catalaanse stad uit te kijken.

De eerste steen van de Sagrada Família werd in 1882 gelegd. Sindsdien wordt bijna onafgebroken gebouwd aan het levenswerk van Gaudí. Alleen tijdens de Spaanse Burgeroorlog, eind jaren 30 van de vorige eeuw, lag de bouw een aantal jaren stil. Naar verwachting is de bouw over tien jaar klaar.

Het leven van de Spaanse architect Gaudí:

Antoni Gaudí (1852-1926) was de zoon van een Catalaanse kopersmid. Al op jonge leeftijd ging hij bouwkunde studeren; Barcelona was toen, rond de eeuwwisseling, volop in ontwikkeling. Het gemeentebestuur zag niets in zijn werk. Vooral zakenlui gaven de talentvolle Gaudí opdrachten en steunden hem financieel.

De architect werkte tot zijn dood aan de basiliek, werd steeds religieuzer en woonde de laatste jaren van zijn leven zelfs op het bouwterrein.

Gaudí overleed in 1926, nadat hij in Barcelona door een tram was aangereden. De gewonde, armoedig geklede architect werd door niemand herkend en overgebracht naar een ziekenhuis voor zwervers. In zijn zakken vonden verplegers alleen een bijbel, een rozenkrans en een sleuteltje van zijn schrijftafel.

Na zijn dood werd Gaudí overgebracht naar de Sagrada Família, met duizenden inwoners van de Catalaanse hoofdstad langs de route. Hij werd gebalsemd begraven in een grafnis van zijn eigen basiliek.

De Amerikaanse president Trump is niet van plan te stoppen met importheffingen voor andere landen. Hij wil wereldwijd een nieuwe heffing van 10 procent opleggen, liet hij weten op een persconferentie. Die nieuwe heffing komt in plaats van de heffingen die het Amerikaanse Hooggerechtshof vandaag ongeldig heeft verklaard.

Tijdens een persbijeenkomst in het Witte Huis reageerde Trump teleurgesteld en verontwaardigd op de beslissing van het Hooggerechtshof. Hij noemde die beslissing "verschrikkelijk" en "een schande voor de natie". De zes rechters die voor de beslissing waren, zijn volgens de president "gekken en schoothondjes van de radicaal linkse Democraten".

Volgens de Amerikaanse president heeft hij sinds vorig jaar de inkomsten uit de importheffingen ingezet voor het beëindigen van oorlogen en de strijd tegen de drug fentanyl.

'We hebben alternatieven'

Trump waarschuwde dat de beslissing van de rechters hem in de richting drijft van een nog krachtiger heffingenbeleid. Hij wil daarvoor gebruik maken van een andere wet dan de IEEPA-noodwet uit 1977 die hij tot nu toe gebruikte en wat volgens het Hooggerechtshof dus geen goede grond is.

Er zijn volgens Trump nog andere wetten die voldoende mogelijkheden bieden om nieuwe heffingen op te leggen aan andere landen. "We hebben alternatieven", zei de president. "Geweldige alternatieven."

Voor de wereldwijde 10-procentheffing wil Trump nu al terugvallen op een handelswet uit 1974, sectie 122. Met die wet kan Trump alsnog snel importheffingen opleggen, maar slechts voor 150 dagen. Over verlenging daarna zou het Congres dan moeten beslissen.

Daarnaast is er nog een handelswet uit 1962 die Trump ook mogelijkheden biedt als de nationale veiligheid in het geding is.

'Onmiddellijk van kracht'

Ook wil hij "verschillende nieuwe heffingen" opleggen op basis van sectie 301 van de wet uit 1974. Die gaat over oneerlijke handelspraktijken. Die heffingen zullen onmiddellijk van kracht worden, zei Trump op de persconferentie.

"Om ons land te beschermen, kan een president in feite meer invoerrechten heffen dan ik in het afgelopen jaar heb gedaan", aldus de president.

Afgezien van de 150 dagen-heffing volgens sectie 122 kan Trump de wetten uit 1974 en 1962 niet zomaar inzetten. Sommige van de artikelen uit die handelswetten staan de president inderdaad toe extra heffingen op te leggen, maar dat kan alleen na een onderzoek door de Amerikaanse handelsvertegenwoordiging (een agentschap van de regering) en het ministerie van Handel.

Die zouden dan bijvoorbeeld moeten nagaan of er inderdaad sprake is van oneerlijke handelspraktijken of een bedreiging voor de nationale veiligheid.

Terugbetalingen

In het vragenrondje na de persconferentie gaf Trump aan dat het nog niet duidelijk is of er terugbetalingen aan andere landen zullen plaatsvinden, nu het Amerikaanse Hooggerechtshof een streep heeft gehaald door zijn huidige invoerheffingen.

Er is al voor tientallen miljarden aan heffingen geïnd sinds vorig jaar. De Universiteit van Pennsylvania schat dat totaalbedrag op 175 miljard dollar. "Het kan jaren duren om die kwestie juridisch uit te vechten", aldus Trump.

Er is sprake van een richtingenstrijd binnen de Boer Burger Beweging (BBB). Het partijbestuur wil terug naar de agrarische oorsprong en passeert daarom de populaire Mona Keijzer als nieuwe partijleider.

Keijzer, de nummer twee op de lijst, tot aanstaande maandag vicepremier en bij de laatste verkiezingen goed voor meer dan 100.000 voorkeursstemmen, wordt niet de opvolger van Caroline van der Plas die een stapje terugdoet. Dat is Tweede Kamerlid en partijoprichter Henk Vermeer.

Bronnen binnen de partij zeggen dat Keijzer zelf ook graag het stokje wilde overnemen. Ze was de afgelopen tijd demissionair minister voor Asiel en Migratie en deed stevige uitspraken over dat onderwerp.

Vanmiddag kwam er onverwachts een persbericht van de BBB, dat Van der Plas het partijleiderschap overdraagt aan Vermeer. Van der Plas, die in 2021 als eenmansfractie in de Tweede Kamer kwam, vindt het "tijd voor een volgende stap voor de BBB".

Het besluit om terug te treden nam ze afgelopen zomer al. Ze blijft wel Tweede Kamerlid en gaat zich storten op het landbouw- en visserijdossier.

Kwam als verrassing

Ook voor veel BBB'ers kwam de mededeling vanmiddag als een verrassing. Komende dinsdag is er een vergadering van de vier fractieleden, waar de voordracht van Vermeer moet worden goedgekeurd.

Onduidelijk is nog wat Keijzer dan gaat doen. Vooralsnog lijkt het drie tegen één. Naast Van der Plas zou ook demissionair minister Femke Wiersma van Landbouw Vermeer steunen.

Met Keijzer (ex-CDA) als premierskandidaat zette de partij bij de verkiezingen in op asiel en migratie als belangrijk speerpunt. Dat pakte niet goed uit, want het aantal zetels halveerde.

Terug naar de oorsprong

Vermeer en Van der Plas vinden dat BBB weer terug moet naar de oorsprong en vooral een partij van de boeren en de regio moet worden. "We willen niet de PVV-light worden", zeggen bronnen binnen de partij.

De 59-jarige Vermeer richtte in 2019 samen met Van der Plas en een zakenpartner de Boer Burger Beweging op. Mona Keijzer heeft nog niet gereageerd op de voorgenomen leiderschapswissel.

Een gulle, anonieme donateur heeft 21 kilo aan goudstaven geschonken aan de Japanse stad Osaka. Dat heeft burgemeester Hideyuki Yokoyama bekendgemaakt. De staven hebben een waarde van zo'n 560 miljoen Japanse yen, ruim 3 miljoen euro.

De gever wil dat het geld gebruikt wordt voor de reparatie van verouderde waterleidingen en de riolering in Osaka. In november vorig jaar hoorde het waterbeheer van de stad dat de goudstaven alleen voor dat doel mogen worden gebruikt.

Osaka is de op twee na grootste stad van Japan, na de hoofdstad Tokio en havenstad Yokohama. De meeste ondergrondse waterleidingen dateren van net na de Tweede Wereldoorlog en hebben hun maximale levensduur van 40 jaar ruimschoots overschreden.

De stad had het afgelopen jaar te maken met tientallen lekken in het waterleidingnetwerk.

Dankbaar

Behalve de 21 kilo aan goudstaven doneerde de gulle gever ook 500.000 yen in contanten. Burgemeester Yokoyama noemde het bedrag duizelingwekkend. Hij is met stomheid geslagen door de gift: "Maatregelen om de verouderde waterleidingen aan te pakken zijn een grote kostenpost voor de stad, dus ik ben ontzettend dankbaar."

Toch is de gift maar een druppel op de gloeiende plaat. Volgens een functionaris van het waterbedrijf in Osaka is met 500 miljoen yen iets meer dan een kilometer aan leidingen te vernieuwen, terwijl er 260 kilometer aan leidingen onder de grond ligt.

Vier van de vijf verdachten in een groot proces dat draait om een groep vermeende soevereinen, mogen de inhoudelijke behandeling van de strafzaak in vrijheid afwachten. Dat heeft de rechtbank in Leeuwarden aan het einde van de derde inleidende zitting laten weten.

Justitie verdenkt de mannen ervan deel uit te maken van een groep die anti-institutioneel gedachtegoed aanhangt en vanuit die overtuiging aanslagen wilde plegen. De verdachten ontkennen tot nu toe.

De verdachten die volgende week op vrije voeten komen, zijn de Friese oud-advocaat Arno van K. (62) en medeverdachten Ritske B. (66) en John van K. (61). Ook het voorarrest van wapenhandelaar Jan B. (75) uit Hulten in Noord-Brabant wordt geschorst.

Enkelband

Chris van V. (55) uit Den Bosch blijft wel vastzitten, schrijft Omroep Brabant. Zijn voorarrest in deze zaak was al geschorst, maar hij werd nogmaals opgepakt, op basis van een nieuwe verdenking. Het OM verdenkt B. en Van V. van het leveren van wapens aan het netwerk.

Wat zijn soevereinen?

Soevereinen of autonomen geloven dat de overheid geen wettelijke macht over hen heeft. Sommigen vinden dat ze zelf mogen bepalen of ze bijvoorbeeld belastingen, boetes of de premie voor een ziektekostenverzekering moeten betalen.

Naar schatting zijn er enkele tienduizenden soevereinen in Nederland. Zelf noemen zij zich niet altijd zo. De meesten van hen zijn niet gewelddadig en willen zo onafhankelijk mogelijk leven. Een klein deel zou geweld niet schuwen in hun verzet tegen de instituties, zoals de overheid, de belastingdienst en verzekeringsmaatschappijen.

De verdachten krijgen volgende week allemaal een enkelband en moeten zich aan een reeks voorwaarden houden. Zo mogen ze geen contact hebben met elkaar en ook niet met getuigen.

De drie verdachten die in Friesland wonen, mogen het land niet uit en moeten daarom hun identiteitsbewijs en paspoort inleveren.

De verdachten werden in juni tijdens een politieactie aangehouden. Bij huiszoekingen in Friesland en Brabant werden wapens, munitie, verdovende middelen, mogelijke explosieven en gevaarlijke stoffen in beslag genomen.

Het is nog niet bekend wanneer de strafzaak inhoudelijk wordt behandeld.

Een netbeheerder kan niet verantwoordelijk worden gehouden voor het lange wachten op een stroomaansluiting. Dat heeft de rechter geoordeeld in een kort geding tussen netbeheerder Liander en een huiseigenaar zonder stroomaansluiting.

De huiseigenaar in Hillegom moet daardoor waarschijnlijk nog tot 2027 wachten voordat zijn huis wordt aangesloten. In dat jaar wil Liander het hoofdnet uitbreiden. Dan kan ook de aansluiting voor het gezin in Hillegom worden geregeld.

De huiseigenaar wilde dat er al eerder een aansluiting zou komen, maar de rechter zet daar een streep door.

Ook wilde de huiseigenaar dat Liander zou betalen voor de kosten van een dieselaggregaat, waarmee het huis nu van stroom wordt voorzien. Ook in die tussenoplossing gaat de rechter niet mee. De kosten van het aggregaat blijven voor rekening van de huiseigenaar.

Niet doorslaggevend

In het coalitieakkoord hebben D66, VVD en CDA afgesproken dat de nieuwe regering het volle stroomnet de "hoogste prioriteit" geeft. Het is de bedoeling dat het elektriciteitsnet sneller wordt uitgebreid en dat er een crisiswet komt rondom netcongestie.

Op 1 januari is de Energiewet vernieuwd; netbeheerders zijn niet langer verplicht om direct een aansluiting te regelen als er geen plek is op het stroomnet. De huiseigenaar betoogde dat de discussie met Liander al vóór de wetswijziging speelde. Onder de oude wet gold er wel een leveringsplicht.

De rechter zegt dat de wetswijziging "niet van doorslaggevend belang" is, oftewel de huiseigenaar heeft onder beide wetten geen gelijk. Hij kan nog wel in hoger beroep. Zijn advocaat laat weten dat ze daar nog over nadenken.

Zorgvuldig communiceren

Liander vindt dat de zaak "pijnlijk" laat zien wat de gevolgen zijn van de problemen op het stroomnet. "Juist in een periode van grote krapte is het extra belangrijk dat we duidelijk en zorgvuldig communiceren over wat er wel en niet kan. Die verantwoordelijkheid voelen wij en daar werken we hard aan", laat de netbeheerder weten.

De politie in Londen zegt dat ze contact opneemt met voormalige en huidige beveiligers van Andrew Mountbatten-Windsor. De politie wil weten of ze tijdens hun werk iets hebben gezien dat voor het onderzoek naar de ex-prins van belang kan zijn en of ze dat met de politie willen delen.

De beveiligers van het Britse koninklijk huis zijn agenten van een speciale afdeling van de Londense politie. Een Londens radiostation hoorde deze week van een voormalige beveiliger dat sommige collega's "te close" waren met leden van de koninklijke familie.

Ze zouden mogelijk informatie hebben achtergehouden over wat er op het privé-eiland van de Amerikaanse zedendelinquent Jeffrey Epstein gebeurde. Een groot aantal vrouwen zegt dat ze als tiener op dat eiland door Epstein zijn misbruikt.

'Terug naar uniformdienst'

Volgens deze bron reisden beveiligers van Andrew zeker twee keer met hem in het privévliegtuig van Epstein naar dat eiland. "De grote vraag is wat zij op Epsteins eiland hebben gezien", aldus de bron.

Mogelijk hebben ze uit angst hun mond gehouden. Beveiligers die in het verleden hun meerderen over gedragingen van leden van de koninklijke familie hadden gerapporteerd, zijn naar de uniformdienst teruggestuurd, aldus de bron.

Het onderzoek onder de beveiligers staat volgens de Londense politie los van een onderzoek in de zaak-Epstein naar de vraag of Londense vliegvelden zijn gebruikt voor mensensmokkel en seksuele uitbuiting. In e-mails van Epstein die in de VS zijn vrijgegeven, wordt die suggestie gewekt, aldus de politie.

Huizen doorzocht

Andrew werd gisteren opgepakt en verhoord, omdat hij in de tijd dat hij Brits handelsgezant was mogelijk vertrouwelijke informatie aan Epstein heeft doorgespeeld. Die zou betrekking hebben gehad op handelsbezoeken in 2010 aan Hongkong, Vietnam en Singapore. Ook zou hij Epstein op investeringsmogelijkheden in de Afghaanse provincie Helmand hebben gewezen.

Meteen na zijn arrestatie doorzocht de politie zijn nieuwe woning in het graafschap Norfolk. Aan het eind van de dag kon hij daarheen terugkeren. De politie begon ook met het doorzoeken van zijn voormalige woning met dertig kamers op het koninklijke landgoed Windsor. Dat gaat nog tot maandag duren, hoorde de politie.

Andrew spreekt alle beschuldigingen tegen die in verband met de e-mails van Epstein zijn opgekomen. Uiteindelijk beslist de Crown Prosecution Service of Andrew voor de rechter moet verschijnen.

Andrew is de achtste in de rij van troonopvolging in Groot-Brittannië. In het Britse parlement gaan stemmen op om hem uit de lijst voor de troonopvolging te schrappen.

De spanningen tussen de Verenigde Staten en Iran blijven oplopen. Ondanks onderhandelingen over het nucleaire programma van Iran slaan beide landen dreigende taal uit en verhogen ze hun militaire druk.

De VS stuurde vorige week een tweede vliegdekschip met duizenden strijdkrachten naar het Midden-Oosten en ook de Iraniërs houden legeroefeningen. De Amerikaanse president Trump waarschuwde vannacht dat er "slechte dingen gaan gebeuren als Iran geen deal sluit". Ook de hoogste leider van Iran, ayatollah Khamenei, waarschuwde dat Iran "een harde klap zal uitdelen" aan iedereen die Iran aanvalt.

Trump heeft al meermaals gedreigd dat te doen en stelde gisteren dat het komend weekend kan gebeuren. Is dat waarschijnlijk? Vijf vragen over de spanningen tussen de Verenigde Staten en Iran.

Wat zijn de Amerikaanse eisen?

De Amerikanen willen dat Iran stopt met zijn nucleaire programma waarmee het land een kernbom kan maken. Volgens oud-commandant Landstrijdkrachten Mart de Kruif en Clingendael-veiligheidsexpert Koen Aartsma wil de VS ook dat Iran de productie van ballistische raketten aan banden legt en dat het gewapende groepen in de regio, zoals de Houthi's in Jemen, niet meer steunt.

Waarom stuurt de VS militair materieel richting Iran?

De verhoogde militaire aanwezigheid van de Amerikanen is vooral bedoeld is om druk op Iran te zetten, zeggen Aartsma en De Kruif "Het kan een stok achter de deur zijn om de onderhandelingen met Iran zo stevig mogelijk in te gaan", legt de Clingendael-expert uit.

"De Amerikanen noemen het 'gunboat diplomacy'", zegt De Kruif. "Dat is een methode om met militaire middelen diplomatieke gesprekken af te dwingen, maar dan in een nieuw jasje."

Hoe staat Iran in de onderhandelingen?

De eisen van de VS lijken gericht op de militaire slagkracht van Iran. Aartsma denkt dat de eis om te stoppen met het ballistische raketprogramma wel degelijk impact heeft op de Iraanse militaire capaciteiten. "Het is dan ook niet gek dat het land in de onderhandelingen stevig terugduwde op dit onderwerp."

Volgens De Kruif zijn ballistische raketten slechts een klein onderdeel van Irans verdedigings- en aanvalskracht. "Als Teheran toegeeft aan deze eis, dan gaan ze wel andere wapens bouwen", stelt hij.

Door te stoppen met het nucleaire- en ballistische programma kan Iran wellicht op korte termijn een militaire aanval afwenden, maar op langere termijn kan het de dreiging vanuit Israël of de VS juist vergroten, zegt Aartsma. Iran zou dan immers minder capaciteiten hebben om terug te slaan.

Iran wil in ruil voor dit soort toezeggingen wel dat economische sancties tegen het land worden opgeheven. Door de westerse sancties verkeert Iran economisch in zwaar weer. Een sanctieverlichting zou de financiële situatie van het land kunnen verbeteren.

De enorme inflatie was de afgelopen maanden aanleiding voor massale protesten tegen het Iraanse regime die hard werden neergeslagen.

Hoe onderhandelt Iran onder deze grote druk?

"Iran geeft hier en daar wat toe toe en beweegt een beetje mee met de Amerikanen, maar is vooral tijd aan het rekken." Beide experts denken dat Iran zou kunnen toezeggen om weer samen te werken met het internationale atoomagentschap IAEA, waar het vorig jaar de samenwerking mee opschortte.

In de VS zijn in november tussentijdse verkiezingen. Trump zou geslaagde onderhandelingen met Iran of het vernietigen van nucleaire locaties in Iran als succes kunnen claimen om zijn populariteit op te krikken. "Iran speelt de tijdkaart, maar Trump heeft haast", zegt De Kruif.

Wat gebeurt er als de VS Iran aanvalt?

Het is de vraag wat het effect van een aanval door de VS is, zeggen beide experts. Mocht het tot een militair conflict komen, dan is de Verenigde Staten volgens De Kruif sterker, maar een aanval zou leiden tot instabiliteit in de regio.

"Als dat gebeurt, dan slaat Iran terug: in Israël, op Amerikaanse bases in de regio en de Straat van Hormuz, waar 20 procent van de olieroutes doorheen lopen." Dat zou de handel beïnvloeden en daardoor ook de wereldeconomie.

"De vraag blijft dan: wat is het blijvende effect van een aanval? Als je echt wil dat Iran stopt met kernwapens, dan moet je in China zijn, het land dat Iran in alles (indirect) ondersteunt", zegt de Kruif. "Als China zegt dat Iran moet stoppen, dan doet het dat."

De CPB-doorrekening van de plannen van het nieuwe minderheidskabinet bewijzen volgens de meeste oppositiepartijen dat D66, VVD en CDA de rekening voor allerlei hervormingen bij de verkeerde mensen neerleggen. De koopkracht van de lage en middeninkomens blijft achter en dat is niet eerlijk, vinden ze.

Ze willen dat de plannen veranderd worden, en daarin konden ze wel eens hun zin krijgen: het aanstaande kabinet-Jetten steunt maar op 66 zetels in de Tweede Kamer en zal dus moeten aankloppen bij de oppositie. Volgende week, bij het debat over de regeringsverklaring, zullen de onderhandelingen daarover waarschijnlijk beginnen.

De rekenmeesters van het Centraal Planbureau en het Planbureau voor de Leefomgeving namen de plannen uit het coalitieakkoord onder de loep. Als ze onverkort uitgevoerd worden -en die kans is klein met een minderheidskabinet- dan gaan de mensen met een laag inkomen er niet of nauwelijks op vooruit.

De gemiddelde koopkracht stijgt wel, maar dat wordt bij deze groepen grotendeels tenietgedaan door maatregelen als de verhoging van het eigen risico in de zorg. Dat stijgt van 385 naar meer dan 500 euro per jaar in 2030.

Meer 'zoet' nodig

JA21 is een van de oppositiepartijen waar het nieuwe kabinet naar kijkt voor steun. Kamerlid Hoogeveen van die partij heeft wel begrip voor sommige hervormingen, zoals fors extra geld voor defensie en het beteugelen van de zorgkosten. "Maar als je daar geen lastenverlichting tegenover zet, dan gaat de koopkracht door het putje."

De balans tussen "zuur en zoet" moet volgens JA21 beter. "En dat is meer dan een jaartje langer minder dure benzine", zegt Hoogeveen, wijzend op de accijnsmaatregel die wel in de plannen zit.

De linkse oppositiepartijen stellen zich harder op. "Gewone mensen gaan honderden euro's meer betalen, terwijl de allerrijksten niets extra's gevraagd wordt. Dat is niet eerlijk en brengt Nederland niet vooruit", zegt fractievoorzitter Klaver van GroenLinks-PvdA. Ook hij wil dat de kabinetsplannen aangepast worden. "Dit moet anders."

Boze emoji

PVV-leider Wilders wijst op X op de verdere verhoging van het eigen risico en plaatst daar een boze emoji bij. In het huidige kabinet wilde zijn partij het eigen risico halveren, maar dat lukte PVV-minister Agema niet. Dat de nieuwe coalitie wel miljarden investeert in windparken, noemt Wilders "knettergek".

Defensie en onderwijs krijgen er vooral geld bij en ook op het gebied van klimaat en stikstof worden er stappen gezet. Toch waarschuwt het Planbureau voor de Leefomgeving dat die plannen niet genoeg zijn om de klimaat- en stikstofdoelen te halen.

De Partij voor de Dieren en Volt vinden dat ook die plannen "verspijkerd" moeten worden. Niet alleen de "rijken", maar ook de "grootste vervuilers" worden in de huidige plannen gespaard, vindt fractieleider Ouwehand van de Partij voor de Dieren.

De coalitiepartijen benadrukken dat de doorrekeningen laten zien dat de gemiddelde koopkracht toch nog een beetje stijgt, en dat de hervormingen noodzakelijk zijn om de zorg en de sociale zekerheid ook voor de toekomst betaalbaar te houden.

Jetten krijgt graag 'input'

Aanstaand premier Jetten, die vandaag de laatste twee beoogde bewindspersonen uit zijn kabinet ontving, stelt zich ondertussen constructief op tegenover de oppositie. Hij erkent dat de koopkracht "nog wat ongelijk verdeeld" is.

"Maar we hebben gelukkig de komende maanden de tijd om dat te verbeteren", zegt hij. Pas komende zomer moeten de definitieve begrotingen voor volgend jaar klaar zijn. Jetten krijgt daarbij graag "input" van de oppositiepartijen.

Experts van de Verenigde Naties hebben Iran opgeroepen om transparant te zijn over wat er is gebeurd met de mensen die tijdens de recente massale demonstraties zijn opgepakt of verdwenen. Volgens de experts zijn er berichten dat demonstranten de doodstraf of andere zware straffen hebben gekregen.

De VN roept Iran ook op om te stoppen met het opleggen van doodvonnissen en het uitvoeren van executies. Amnesty International onderschrijft die oproep. Volgens de mensenrechtenorganisatie zijn acht mensen deze maand ter dood veroordeeld. 22 anderen lopen het risico om de doodstraf te krijgen.

De demonstraties begonnen op 28 december in de hoofdstad Teheran en hielden dagenlang aan. Iraniërs gingen de straat op uit onvrede over de verslechterde economische situatie. Later liepen de protesten uit op demonstraties tegen het regime.

De protesten werden door de autoriteiten met veel geweld neergeslagen en duizenden mensen zijn opgepakt. Vorige maand meldde het Iraanse regime dat 3117 mensen zijn gedood en zo'n 3000 mensen gearresteerd.

Eerlijk

VN-experts denken echter dat het om tienduizenden gaat. "De werkelijke omvang van het gewelddadige optreden tegen Iraanse demonstranten is op dit moment onmogelijk vast te stellen", staat in een verklaring.

De Iraans-Amerikaanse mensenrechtenorganisatie HRANA meldde deze maand dat het dodental is opgelopen naar 7000. Dat is meer dan wat de Iraanse autoriteiten zeggen en minder dan de VN-deskundigen denken.

De VN wil dat Iran eerlijk is over de daadwerkelijke aantallen. "Iraniërs hebben het recht om te weten wat er in hun eigen land gebeurt. Zonder antwoorden vrezen we het ergste."

Deze video laat zien hoe het Iraanse regime ingreep en hoe moeilijk het is om een beeld van de situatie te krijgen:

In Delft heeft de politie een bijzonder hardleerse automobilist van de weg gehaald: de man werd voor de 32ste keer aangehouden voor het rijden zonder rijbewijs. Ook was hij onder invloed, daarvoor was hij al vijftien keer eerder aangehouden.

De politie zag hem in de nacht van woensdag op donderdag in Delft achter het stuur zitten. De auto werd aan de kant gezet en de bestuurder moest een speekseltest doen, schrijft Omroep West. Volgens de politie testte de bestuurder positief "op alle direct testbare stoffen".

Vastlopende systemen

Uit het administratie van de politie werd al snel duidelijk dat ze met een veelpleger te maken hadden. "De bestuurder had bovendien zoveel registraties dat de politiesystemen op straat vastliepen", schrijft de politie.

De man werd aangehouden en meegenomen naar het bureau. Daar bleek dat het rijbewijs van de man door het CBR en het OM ongeldig was verklaard. Hij weigerde mee te werken aan een bloedonderzoek.

In beslag genomen

De auto van de man is in beslag genomen en zal 'verbeurd' verklaard worden. Dat betekent dat de man de wagen niet meer terugkrijgt.

Daarnaast moet hij voor de rechter komen. Die zal bepalen of hij nog een verdere straf krijgt opgelegd.

Bij een grootschalige politiecontrole in Zoetermeer en Rijswijk zijn rijinstructeurs en hun leerlingen betrapt op rijden onder invloed. Twee instructeurs en twee leerlingen testten positief op drugs, omdat zij onder meer cannabis of speed hadden gebruikt.

De twee rijinstructeurs hebben een rijverbod gekregen. Het Openbaar Ministerie bepaalt verder wat de consequenties voor hen zijn. Mogelijk raken ze hun bevoegdheid om rijles te geven kwijt, of worden ze ontslagen. Ook is een proces-verbaal opgesteld voor de leerlingen die reden onder invloed.

Bellen achter het stuur

In totaal zijn er bij de controles 350 drugstesten afgenomen. Daarvoor waren ook twee politieartsen aanwezig. Wanneer een eerste blaas- of speekseltest aangaf dat bestuurders onder invloed waren, werd er direct een uitgebreidere ademanalysetest gedaan of werd bloed afgenomen.

Tijdens de controles konden drie instructeurs geen rijbewijs laten zien. Ook voor hen is een proces-verbaal opgesteld. Een andere instructeur was aan het bellen tijdens het rijden. Een leerling had een verlopen identiteitsbewijs.

Het Amerikaanse Hooggerechtshof heeft een streep gehaald door de importheffingen die president Trump heeft opgelegd aan tientallen landen. Ook de Europese Unie wordt erdoor getroffen.

De beslissing van het Hooggerechtshof draait om heffingen die zijn opgelegd op grond van een noodwet uit 1977.

Het Hooggerechtshof nam de beslissing met een ruime meerderheid van zes tegen drie rechters. Zij bekrachtigden de beslissing van een lagere rechtbank, die al had bepaald dat Trump zijn bevoegdheid te buiten was gegaan door de noodwet in te zetten als onderbouwing voor de heffingen.

Het is het eerste belangrijke onderdeel van Trumps beleid dat rechtstreeks door het hoogste gerechtshof van het land is beoordeeld. De regering-Trump ziet de heffingen als cruciaal voor zijn economische agenda.

Het Witte Huis heeft nog niet gereageerd. Democraten en verschillende brancheorganisaties hebben de uitspraak al toegejuicht.

'Economische noodtoestand'

Het gaat om de International Emergency Economic Powers Act (IEEPA). Die gaf Trump naar eigen zeggen de bevoegdheid om andere landen importheffingen op te leggen. De president redeneerde dat de heffingen nodig waren vanwege het handelstekort dat de VS met veel landen heeft.

Dat leidt tot een economische noodtoestand, zei Trump. Die riep hij kort na zijn aantreden uit en vervolgens haalde hij de oude noodwet uit de kast om de heffingen te kunnen invoeren. De president hoopt dat daardoor ook meer bedrijven en fabrieken hun productie naar de VS verplaatsen.

Volgens het Hooggerechtshof geeft de economische noodtoestand de president niet het recht om importheffingen op te leggen. Zijn methode om de IEEPA in te zetten is daarmee niet toelaatbaar.

Andere wet

Wat dat betekent voor de deals die de VS al met een aantal landen heeft gesloten, met de heffingen als stok achter de deur, is niet duidelijk. Ook heeft het Hooggerechtshof zich niet uitgesproken over wat er moet gebeuren met de ruim 130 miljard dollar aan heffingen die al zijn geïnd.

Het is ook lang niet zeker dat de heffingen nu van tafel zijn. Er zijn nog andere manieren om hogere importtarieven voor specifieke landen in te voeren. Trump heeft al gezegd dat hij een plan B achter de hand heeft.

Mogelijk doelt hij op een andere wet uit de jaren 70: de Trade Act uit 1974 (sectie 122). Die geeft het Witte Huis de mogelijkheid om landen 150 dagen lang een heffing van maximaal 15 procent op te leggen om handelstekorten tegen te gaan. Voor verlenging is de goedkeuring van het Congres nodig.

Correspondent VS Ryan Hermelijn:

"Het moet even slikken zijn voor president Trump, die nu door een paar rechters die hij zelf heeft benoemd flink op zijn vingers is getikt. Hij noemt de uitspraak dan ook 'schandalig'.

Keer op keer ging het in meerderheid conservatieve hof mee met de regering-Trump, bijvoorbeeld bij zijn immigratiebeleid. Maar dit chaotische en ad-hoc beleid om importheffingen op te leggen, is kennelijk een stap te ver.

Trump probeert nu terug te grijpen op andere wetten om heffingen te blijven opleggen, maar zijn bevoegdheden zijn drastisch ingeperkt. De uitspraak bevestigt dat de bevoegdheid vooral bij het Congres ligt.

De gevolgen zijn groot voor Trumps agenda. Politiek gezien is het een afgang in binnen- en buitenland, zeker omdat hij de dreiging van importheffingen te pas en te onpas inzet om handelspartners zijn wil op te leggen. En economisch gezien staat de deur nu wagenwijd open voor consumenten, bedrijven en zelfs landen om hun geld terug te vragen.

Rechter Kavanaugh, die het eens was met de president, voorziet een 'puinhoop' als die miljarden moeten worden terugbetaald. Een puinhoop die Trump zelf heeft veroorzaakt, en nu is hij verantwoordelijk voor het opruimen ervan."

De Friese taal moet een prominentere rol krijgen in het onderwijs in de provincie Friesland, hebben de Provinciale Staten daar gisteren unaniem besloten. Het was voor scholen in de provincie al verplicht om het vak Fries te geven, maar nu moeten ze het Fries ook actief gaan gebruiken in andere lessen.

"Je kunt bij het vak geschiedenis bijvoorbeeld over de Friese cultuur en historie lesgeven", zegt BBB-gedeputeerde Eke Folkerts. Ze heeft het Friese taalonderwijs in haar portefeuille als provinciebestuurder.

De Provinciale Staten stelden gisteren nieuwe kerndoelen voor het onderwijs in de Friese taal vast. Het is uniek dat een provincie dat voor een schoolvak doet: normaal gesproken beslist het Rijk welke kerndoelen voor vakken gelden. Voor Friesland is een uitzondering gemaakt.

Volgens de nieuwe kerndoelen moeten scholen er vanaf 1 augustus onder meer voor zorgen dat leerlingen de taal gebruiken en stimuleren dat ze zich ontwikkelen tot "bewuste deelnemers aan de Friese cultuur".

"Het is voor scholen in Friesland dus al langer verplicht om het vak te geven, maar niet alle scholen deden daar genoeg mee", zegt Alex de Jager. Hij is directeur van de Friese taalinstelling Afûk. Folkerts vult aan: "We zien er inmiddels al langer streng op toe dat het vak wél echt gegeven wordt."

Inwoners van Leeuwarden reageren wisselend op het plan, maar zijn vooral positief:

Volgens De Jager zijn de nieuwe kerndoelen goed nieuws. "Kleine talen hebben gewoon dit soort aandacht nodig. Het is nog niet zo ver dat het Fries uitsterft, maar het vergt wel extra aandacht om de jongere generatie de waarde van het Fries te laten snappen."

Hij is blij dat de taal op sociale media bijvoorbeeld wel steeds meer gesproken wordt. "We zien dat het daar wat toeneemt. Maar in de breedte neemt het Fries onder jongeren wel af, dat tij willen we graag keren. We hopen ook dat ouders zien dat een meertalige opvoeding een goede optie is."

In de hele provincie wordt de taal nog veel gesproken. "De helft van de mensen spreekt het nog altijd dagelijks", zegt De Jager. Ook gedeputeerde Folkerts ziet dat. "Er wordt ook Friestalige muziek gemaakt en op dorpsfeesten wordt het veel gesproken."

Fatsoenlijke kansen

Het is niet te zeggen of het Fries zonder ingrijpen zou uitsterven. "We zien wel dat minderheidstalen in het buitenland soms weggedrukt worden, in Nederland is ook lang een sentiment geweest dat een lokale taal iets voor alleen boeren was. Het idee was dat je voor fatsoenlijke kansen in het leven de dominantere Nederlandse taal moest spreken."

Als dat lang genoeg doorzet, kan een taal uitsterven, zegt Folkerts. "Gelukkig gebeurt dat in Friesland niet." Ze hoopt dan ook dat het nieuwe onderwijs jongeren het gevoel geeft dat hun taal er mag zijn. "Door ze te bekwamen in hun taal, aard je mensen ook in de provincie."

Verschillende thuistalen

Volgens Folkerts is het ook voor inwoners die Fries niet als moedertaal hebben, goed om wel met de taal in aanraking te komen. "Ik sprak laatst met een jongen die later monteur wil worden en het Fries veel tegenkomt. Hij krijgt later waarschijnlijk Friese collega's en aan kantinetafels of met klanten wordt het ook vaak gesproken. Fries wil en moet hij voor zijn gevoel dus ook kunnen spreken."

De Jager maakt zich geen zorgen over of niet-Friestalige leerlingen door het gebruik van het Fries in de war raken of de les niet kunnen volgen. "Kinderen kunnen heel makkelijk meerdere talen tegelijk leren. Dat verandert niet als je daar ook Fries naast legt."

Ook voor leerlingen die naast het Fries het Nederlands nog niet volledig beheersen, bijvoorbeeld omdat zij of hun ouders in het buitenland geboren zijn, kunnen veel leren van het Friese onderwijs. "Dat is juist een heel mooi aanknopingspunt, dat leerlingen verschillende thuistalen hebben, maakt een discussie alleen maar interessanter."

Waardevol

Het is dus niet alleen zo dat scholen ervoor moeten zorgen dat leerlingen het Fries verstaan. "Ze moeten ook met kinderen praten over welke functie de taal heeft en waarom het waardevol is om Fries met elkaar te spreken", zegt De Jager.

De nieuwe kerndoelen moeten gaan gelden voor zowel basisscholen als middelbare scholen. De Jager: "Het allermooist zou zijn als iedereen die van de middelbare school komt, de taal ook echt spreekt."

De toename van crackgebruik zorgt voor veel overlast in de stad. Volgens burgemeester Halsema is het tijd stappen te ondernemen om het probleem aan te pakken, en moet er ook gekeken worden naar het repatriëren van dakloze buitenlandse crackverslaafden. Dat zegt Halsema vandaag in Het Gesprek met de Burgemeester: "We doen het al, maar het moet misschien op grotere schaal." Ze moeten dan wel zelf aan de repatriëring meewerken. 

"Wat we allemaal zien, en dat is niet alleen een Amsterdams probleem, is dat verslaafde gebruikers de overstap maken van heroïne naar crack. En daarbij is er ook een nieuwe groep die gebruikt", aldus Halsema. De grootte van die groep gebruikers is volgens haar nog niet duidelijk. "Tot op zekere hoogte gaat dat ook om buitenlandse gebruikers, met name Oost-Europese migranten."

Volgens de burgemeester is crack een nog gemener middel dan heroïne. "Omdat de gebruikers een eindeloze behoefte hebben om te blijven gebruiken. Anders dan bij heroïne en methadon hebben we ook geen middelen om de problematische groep gebruikers beter te beschermen." 

Volgens burgemeester Halsema worden er wel stappen ondernomen om het probleem aan te pakken, bijvoorbeeld door de gebruikers beter in beeld te krijgen en ze van de straat te halen. "En ze te helpen als ze willen afkicken, maar het is natuurlijk nog maar de vraag of dat lukt. Ze moeten dat zelf willen. Gedwongen afkicken is nog nooit succesvol geweest."

Repatriëren

Daarom moet er volgens Halsema ook gekeken worden of buitenlandse gebruikers die hier aan lager wal geraakt en vaak dakloos zijn, vaker gerepatrieerd kunnen worden dan nu het geval is. "Dat kan, en we doen het ook al. Maar we moeten het misschien op een grotere schaal gaan doen." Volgens Halsema moet er vooral gezorgd worden dat de gebruikers van de straat gehaald worden zodat ze anderen niet lastigvallen. "En dat het met hun welzijn en gezondheid zo goed mogelijk gaat, zodat ze niet drukken op allerlei voorzieningen."

Wel vrijwillig

Dat repatriëren kan niet gedwongen. "Ze moeten er wel aan meewerken, want het zijn Europeanen, soms met lichte druk, maar mensen moeten wel meewerken." 

In een Parool-artikel eerder dit jaar werd het probleem ook vergeleken met de jaren zeventig, maar zover wil de burgemeester niet gaan. "Daarmee wil ik niet zeggen dat ik het probleem niet serieus neem, want ik neem het heel serieus. Ik vind ook echt dat we er veel aandacht aan moeten besteden." Toch was de heroïnecrisis in de jaren zeventig en tachtig volgens de burgemeester van een andere schaal. "Ik vind dat je niet te snel van een crisis moet spreken, omdat het ook tot angst en verlamming leidt."

Kijk hieronder het hele Gesprek met de Burgemeester:

Het eerder aangekondigde werk aan de Linnaeusstraat in Oost gaat vanaf maandag van start. Delen van de straat, en later een deel van de Middenweg, gaan daardoor op slot voor zowel automobilisten als fietsers. 

De gemeente werkt naar eigen zeggen aan een 'verkeersveilige, toegankelijke en groene straat'. Delen van de trambaan worden vervangen. Delen van de trambaan worden vervangen en ondergrondse kabels, leidingen en riolering worden vernieuwd. Ook worden tramhaltes breder en langer.

Verder komen er ruim vijftig nieuwe bomen en worden kruispunten anders ingericht, 'met meer ruimte voor voetgangers en fietsers'. "We vragen om begrip, omdat we bouwen aan een noodzakelijke verbetering", zegt stadsdeelbestuurder Zeeger Ernsting. "We doen er alles aan om te zorgen dat iedereen tijdens deze intensieve periode kan blijven wonen, werken en ondernemen."

Automobilisten en fietsers hebben sinds ongeveer een halfjaar geleden ook al last van ander werk in Oost: de afsluiting van het Alexanderplein, dat niet zo ver van de Linnaeusstraat ligt. Dat werk duurt nog tot en met juni van dit jaar. Ook wordt er tot juli 2026 gewerkt aan de Ruyschstraat.

Het werk aan de Linnaeusstraat en een deel van de Middenweg verloopt in verschillende fases. De laatste fase is pas eind 2027 afgerond.

Op de Johan Huizingalaan wordt een nieuw riool aangelegd. Dit riool zal worden aangesloten op de woningen van het deelgebied Nieuwe Meer Oost. Deze nieuwe buurt is onderdeel van het Schinkelkwartier, een ontwikkelingsgebied dat volop in aanbouw is. Het Verkeer ging langs bij de werkzaamheden. 

In Nieuwe Meer Oost zijn ruim 2800 nieuwe woningen in aanbouw. Hiervoor wordt er 962 meter aan riool aangelegd, waar de woningen op worden aangesloten. De weg is nu opengebroken om damwanden te plaatsen. Deze gaan diep in de grond, waar het riool uiteindelijk komt te liggen, zo legt Emmi Fens van de aannemingsmaatschappij uit. Als de werkzaamheden klaar zijn zal de weg opnieuw worden geasfalteerd. 

Strakke planning

Omgevingsmanager Sara Bleeker vertelt dat de grootste uitdaging de strakke planning is. Daarnaast moeten de omliggende bedrijven bereikbaar blijven. Ook heeft het project te maken met bewoners die weleens hinder ervaren door het lawaai. Een voorbijganger vertelt: "Ik vind als je werkzaamheden in een woonwijk gaat doen, dat je dan daar veel mensen op moet inzetten om te zorgen dat het zo snel mogelijk afgelopen is."

Op de werkplaats worden heipalen op hoogte gezaagd, zodat de rioolbuizen op de juiste hoogte in de grond komen te liggen. Op zo'n zonnige dag als vandaag is dat geen straf, vertelt één van de werkmannen: "Sowieso is het heerlijk om buiten te werken. Je hebt hier vrije ruimte en het is een leuke ploeg."

Gevolgen voor het verkeer

De auto's zullen de komende tijd gebruik moeten maken van twee rijbanen in plaats van vier. Fietsers en voetgangers kunnen grotendeels langs de werkzaamheden, maar moeten bij de oversteken toch een stukje omlopen en omfietsen. De omleidingen staan met borden aangegeven.

De werkzaamheden op de Johan Huizingalaan duren tot 1 oktober. Daarna gaan de werkzaamheden verder op de Henk Sneevlietweg. 

De openbare kunst en monumenten in de stad zijn niet representatief genoeg voor alle inwoners en dat moet veranderen, vindt de gemeente. Er wordt gewerkt aan een nieuw beleidskader. 

"Ik hoor veel mensen die zeggen: 'Kan het ook wat inclusiever, kan het meer representatief zijn?'", zegt cultuurwethouder Touria Meliani over de huidige kunstwerken en monumenten in de stad. Dat moet veranderen, vindt zij: "Zodat heel veel mensen in deze stad zich ook herkennen in allerlei kunstwerken en monumenten."

De gemeente wil nu dan ook dat kunstwerken en (herdenkings-)monumenten een representatiever beeld geven van alle inwoners in de stad. De stad telt op dit moment 1750 kunstwerken en monumenten, maar uit onderzoek blijkt dat veelal vrouwen, mensen met een migratieachtergrond en de regenbooggemeenschap ondervertegenwoordigd zijn. 

Weinig vrouwen

Het stadscuratorium, dat het college van burgemeester en wethouders advies geeft over kunst in de stad, vindt het een goed idee dat de gemeente anders wil gaan kijken naar de invulling van kunstwerken en monumenten in de stad. "Amsterdam is een mannenbolwerk als je kijkt naar beeld in de openbare ruimte", legt Annemarie de Wildt uit. 

"Ik denk dat het belangrijk is voor mensen om zichzelf te kunnen herkennen." Sinds een aantal jaar worden volgens De Wildt vrouwen al meer een meer afgebeeld in kunstwerken en monumenten. Aan de Weesperzijde wijst ze op een monument op een bankje langs de Amstel. "Een geweldig voorbeeld is dit", zegt het lid van het stadscuratorium. "Een klein monumentje voor een vrouw, gemaakt door een vrouw."

Beeld Anton de Kom 

Mitchell Esajas van The Black Archives is ook te spreken over het besluit van de gemeente om in kunstwerken representatiever te maken. Hij pleit als oprichter van de Black Archives al langer voor een representatief beeld van de Surinaamse schrijver en verzetsheld Anton de Kom in Zuidoost. 

"Anton de Kom is een van de grote helden van de Surinaamse en Nederlandse geschiedenis en dan denk ik dat dit beeld onvoldoende eer aan doet", legt hij uit naast het beeld op het Anton de Komplein. Zijn advies aan de gemeente voor het nieuwe beleidskader: "Ga goed in gesprek met vooral met de gemeenschappen waar het beeld over zou moeten gaan, om pijn te voorkomen".

De politie heeft de afgelopen weken vijf hennepkwekerijen aangetroffen in Zuidoost. Bij een van die kwekerijen kwam er na een lekkage stoom uit de brievenbus. 

Agenten stonden bij de woning omdat buurtbewoners hadden aangegeven dat er een grote hoeveelheid water door het trappenhuis naar beneden stroomde. "Bij één woning komt er via de brievenbus en kieren langs de voordeur veel stoom naar buiten", schrijft de politie op Instagram. 

Daarna doorzochten de agenten de woning, omdat er mogelijk sprake was van een gevaarlijke situatie. Ze vonden 586 hennepplanten in meerdere ruimtes van de woning. 

Daarnaast werden er dus nog vier hennepkwekerijen aangetroffen. Volgens de politie gebeurde dat mede vanwege oplettende buurtbewoners en rechercheonderzoek. 

De politie benadrukt dat de gevaren van een hennepkwekerij aanzienlijk zijn. Zo kan er kortsluiting en brand ontstaan, kunnen de vaak aanwezige kachels leiden tot koolmonoxidevergiftiging en de hoge luchtvochtigheid kan naast lekkages ook zorgen voor schimmel en schade.

Zo'n 200 bewoners rond de Kastelenstraat in Buitenveldert hebben het advies gekregen om hun kraanwater te koken. Vandaag is daar de bacterie enterokokken aangetroffen.

Bewoners van het gebied rondom de straat hebben een brief gekregen waarin staat dat ze het water drie minuten koken voordat ze het gebruiken voor eten of drinken. "Zo worden gezondheidsrisico’s voorkomen", meldt Waternet. 

Andere straten

Eerder deze week kregen bewoners van de Nicolaas Maesstraat in Zuid en de Anton Waldorpstraat in Nieuw-West ook al het advies om hun water te koken vanwege bacteriën. Waternet geeft aan dat het uitzonderlijk is dat het kookadvies op drie verschillende plekken tegelijk geldt. In het geval van de Kastelenstraat was er zand in de leiding terechtgekomen. Er wordt nog verder onderzoek gedaan naar de oorzaken.

"We nemen op alle plekken maatregelen zoals het doorspoelen van de leidingen", schrijft Waternet verder. "Ook blijven we het drinkwater zorgvuldig testen en voeren we nieuwe metingen uit. Zodra uit de resultaten blijkt dat de bacterie volledig is verdwenen, informeren we direct de betreffende klanten dat het kookadvies niet meer geldt."

Lees hier vier vragen en antwoorden over de bacteriën in het kraanwater.

Maximaal 1300 euro betalen voor middenhuur, solidariteit met Congo, Palestina en Soedan en meer investeren in het mbo. Dat is wat je terugziet in de plannen van de Partij voor Morgen. In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen gaat AT5 op de koffie met lijsttrekkers, met vandaag: Carla Kabamba in Zuidoost.

Dat er naar Amsterdam wordt gekeken als links bolwerk, is volgens Kabamba geen belediging. Sterker nog: er mag wel een schepje bovenop. Daarnaast wil ze koste wat het kost voorkomen dat de stad homogeen wordt. "Iedereen moet hier zichzelf echt lekker kunnen voelen, op zijn gemak moeten voelen, ongeacht wat ze geloven, hoe ze eruit zien, wie hun vader of moeder ook is."  

Volgens de Partij voor Morgen-lijsttrekker dragen de stijgende woningprijzen niet bij aan de diversiteit van de stad. "Het duur worden van alles, dat maakt het homogener. Alleen maar zoveel verdienen en meer om in Amsterdam te kunnen wonen, is niet oké."

Kabamba kwam in 2022 in de raad namens BIJ1. Na een intern conflict vertrok ze, maar bleef actief als raadslid namens Lijst Kabamba. Precies die ervaring is waarom er straks op haar gestemd moet worden, in plaats van op andere partijen. "Vier jaar is een lange tijd om op te dagen, consistent te zijn en te leveren. Je kunt je kansen nemen met personen die zichzelf nog moeten bewijzen."

Volgens Kabamba moet er vooral gekeken worden naar wat zij de afgelopen jaren heeft gedaan. "Als je wil dat er miljoenen gaan naar educatie en innovatie in de buitenwijken, zoals in Zuidoost en Nieuw-West, en je wil een persoon die daarvoor gaat staan, dan stem je op mij."

In straten in Zuid en Nieuw-West zijn de afgelopen week darmbacteriën in het leidingwater gevonden die gezondheidsklachten kunnen geven. Het tijdelijke advies van Waternet aan 130 adressen: kook het water minimaal drie minuten voor gebruik. Maar hoe komen die bacteriën in het water terecht en wat kunnen hiervan de gevolgen zijn? Vier vragen en antwoorden. 

De eerste verontreiniging werd afgelopen vrijdag ontdekt: het kraanwater rond de Nicolaas Maesstraat in Zuid bleek besmet met E.coli, ook wel de 'poepbacterie' genoemd. Voor 49 aansluitingen geldt sindsdien een kookadvies.

Gisteren meldde Waternet dat ook in de Anton Waldorpstraat in Nieuw-West een bacterie in het leidingwater is gevonden: de enterokok. In dit gebied geldt een kookadvies voor 81 huishoudens. Vandaag blijkt dat er nog een gebied is bijgekomen: de woningen rond de Kastelenstraat in Zuid. Dat zijn 212 adressen. Hier gaat het ook om de enterokok.

 Aansluitingen voor wie dit geldt, hebben hierover een brief van Waternet ontvangen. Adressen die niks hebben gehoord, hoeven hun water dus ook niet te koken.

1. Wat zijn E.coli en enterokokken?

E.coli en enterokokken zijn soorten bacteriën die van nature voorkomen in het darmkanaal van mensen en dieren. Ze kunnen enige tijd overleven buiten het lichaam, zoals in het riool, en als ze worden ontdekt wijst dat meestal op (resten van) ontlasting in het water. 

Er zijn verschillende soorten E.coli en enterokokken en de ene variant geeft een groter risico op klachten dan de andere. 

2. Hoe raak je besmet?

Je kunt op verschillende manieren besmet raken met E.coli en enterokokken. Dat kan bijvoorbeeld door het aanraken van een toiletbril, wasbak, of deurkruk, maar dus ook door het drinken van water waar de bacteriën in zitten. Verder kan je E.coli krijgen door het eten van onder meer rauw vlees of het aaien van boerderijdieren.

3. Hoe komen de bacteriën in het leidingwater?

De bacteriën komen zelden in het drinkwater terecht, omdat het water wordt gezuiverd. Toch raakt het water in een enkel geval vervuild, bijvoorbeeld als een graafmachine per ongeluk een waterleiding raakt of als de waterleiding open is geweest door bijvoorbeeld werkzaamheden. Dit kwam vorig jaar 12 keer voor.

Bij werkzaamheden controleert Waternet altijd de kwaliteit van het water. Bij die metingen zijn afgelopen week in Nieuw-West en Zuid E.coli en enterokokken gevonden. Hoe die bacteriën daarin terecht zijn gekomen, is onbekend. Mogelijk kwamen ze uit zand van werkzaamheden, aldus Waternet.

4. Kan je er ziek van worden?

Hoewel gezonde mensen over het algemeen niet ziek worden van de bacteriën, kunnen ze wel klachten geven bij mensen met een kwetsbare gezondheid, zoals ouderen, mensen met chronische ziekten en baby's of jonge kinderen. 

Klachten kunnen zijn: diarree, buikpijn en buikkrampen, misselijkheid en overgeven. Ook kunnen de bacteriën infecties veroorzaken, aan onder meer de urinewegen. Als er al klachten optreden na een besmetting duren die over het algemeen een paar dagen. 

Waternet benadrukt dat de meeste besmettingen met de bacteriën geen klachten geven en dat het kookadvies een voorzorgsmaatregel is. Momenteel spoelt Waternet het verontreinigde water door, waarna opnieuw monsters worden genomen om de kwaliteit te controleren. Zodra het kookadvies niet meer van kracht is, worden de adressen hierover ingelicht, meestal duurt het vier dagen. 

Je ziet het echt niet elke dag in Amsterdam, een koe die op zijn dooie gemak door de straten van de stad wandelt. Maar gisteravond besloot een tiental koeien om de poten te strekken en de weide te verruilen voor de straten van Nieuw-West.

Een buurtbewoner zag de kudde lopen op het fietspad bij de J.M. Den Uylstraat in Geuzenveld en belde de politie. Met loeiende sirenes kwam de politie ter plaatse, waarna de agenten even als hoeder fungeerden.

De agenten zochten uit waar het tiental vandaan was gekomen en vonden een open hek van een stuk weiland aan de Joris van de Berghweg. Onder begeleiding van de vier voertuigen, plus de hulp van vier buurtbewoners, werden de koeien weer terugbegeleid naar de weide. Toen de koeien binnen waren, ging het hek weer op slot.

Een meerderheid van de gemeenteraad heeft zich uitgesproken tegen de komst van een kabelbaan over het IJ. Volgens de partijen is het niet de gewenste oplossing om Noord met de rest van de stad te verbinden en kunnen tijd en geld beter worden geïnvesteerd in andere oplossingen om de bereikbaarheid van het stadsdeel te verbeteren. Het stadsbestuur moet nog wel een definitief besluit nemen.

Het idee voor een kabelbaan die de westelijke kant van stadsdeel Noord zou moeten verbinden met de rest van de stad ligt al zo'n 10 jaar op tafel. De gemeente vond het in eerste instantie 'niet een bruikbaar idee', maar het stadsbestuur begon in 2021 tóch de plannen te steunen voor de verbinding op grote hoogte. Het idee is dat de kabelbaan vanaf de Cornelis Douwesweg in Noord naar de Minervahaven gaat.

Een haalbaarheidsonderzoek dat vorig jaar werd gepubliceerd, schreef dat de kabelbaan goed zou kunnen naast de geplande brug en de ponten. Met de verwachte 6000 reizigers per dag zou het enorm helpen de gebrekkige bereikbaarheid van Noord te verbeteren. Een extra onderzoek van de gemeente naar het idee liet eind vorig jaar wel zien dat het plan 'financieel kwetsbaar en afhankelijk van toeristen' is.

Vraagtekens, maar geen officieel besluit

Verantwoordelijk wethouder Melanie van der Horst liet daarop weten dat een verbinding die zo afhankelijk is van toeristen niet past bij de gewenste toegevoegde waarde aan het openbaar vervoer die het stadsbestuur wil. Officieel neemt het college pas in 2027 een definitief besluit over de kabelbaan. Tot die tijd kunnen de initiatiefnemers van de kabelbaan hun plan nog 'verder versterken'. 

De 45-koppige gemeenteraad nam in de laatste raadsvergadering voor de komende verkiezingen wel al een stap tegen de komst van de kabelbaan. Een ruime meerderheid van de partijen ziet er geen toekomst in en wil liever investeringen in andere verbindingen. Alleen D66, VVD, JA21 en het CDA waren voor de kabelbaan. 

De kabelbaan is daarmee nog niet helemaal van de baan. De bedoeling van de motie van PvdA'er Farley Asruf was om te laten zien aan het stadsbestuur hoe de gemeenteraad hierover denkt, een zogenoemde uitspreek-motie.

'Voelt als een politieke stunt'

Bas Dekker, een van de initiatiefnemers van het idee voor de kabelbaan, laat weten 'zwaar verrast' te zijn met de motie van de gemeenteraad. "Wij hebben jarenlang samengewerkt met de gemeente en vorig jaar ook gezamenlijk mooie en positieve uitkomsten gepresenteerd, die laten zien dat de IJbaan goed samen kan functioneren met de pont en een brug. Vreemd dat die steun nu opeens weg is. Dan voel je je wel eventjes in de kou gezet."

Volgens Dekker zou de timing weleens te maken kunnen hebben met de komende gemeenteraadsverkiezingen. "Voelt voor ons als een verkiezingsstunt, zeker nu het tapijt zo onder een burgerinitiatief voor de stad wordt weggetrokken." Dekker is van mening dat het idee nog altijd goed is. "Er moet een oplossing komen voor de bereikbaarheid van Noord en de IJbaan is zeker een relevante oplossing. Misschien dat een nieuwe gemeenteraad dat ook in kan zien."

Burgemeester Halsema wil buitenlandse crackverslaafden vaker repatriëren, en moet er meer inclusieve openbare kunst komen in de stad? Dat en meer in het AT5 Nieuws van vrijdag 20 februari, gepresenteerd door Quirien Euwe. 

Het AT5 Weer van 20 februari gepresenteerd door Kai vanaf het Oosterdok.

In de peilingen gaat het nek-aan-nek tussen de PvdA, GroenLinks en D66. Is de underdogpositie voor D66 de ideale uitgangspositie? En zorgen de historisch slechte peilingen bij de VVD al voor paniek? Nicolaï Brannan van AT5, David Hielkema van Het Parool en Marijn Schrijver van De Telegraaf bespreken in de podcast Politiek aan de Amstel de bubbel van de Stopera.

In het debat over wooncomplex Stek Oost wist de oppositie opnieuw geen vuist te maken; het debat ontspoorde volledig en de irritaties liepen hoog op. Ook bespreken we of de Olympische Spelen naar Amsterdam moeten komen, wat de campagne nu echt losmaakt en hoe de allerlaatste raadsvergadering van deze periode verliep.

Luister de podcast via Spotify door hier te klikken (met beeld). Liever Apple? Dat kan hier.
 

De bouwplannen voor 6500 woningen in de nieuw te realiseren woonwijk Hamerkwartier in Noord kunnen toch hun doorgang vinden. In 2024 werd door de Raad van State een streep door de plannen getrokken, vanwege het aangrenzende chemiebedrijf Ketjen. Na nieuwe afspraken tussen de gemeente en het bedrijf kunnen de bouwplannen worden afgestoft en kunnen de woontorens toch worden gerealiseerd.

Het Hamerkwartier - het gebied tussen de Meeuwenlaan, de Johan van Hasseltweg, de Kromhouthal en het IJ - is een van de gebieden die de gemeente de komende jaren in Noord volledig wil transformeren van een bedrijventerrein naar een woon- en werkgebied met 6500 woningen. Het gebied bestaat uit zeven bestemmingsplannen, maar door een van die plannen trok de Raad van State twee jaar geleden een streep na bezwaar van het chemiebedrijf.

Volgens de Raad van State had de gemeente namelijk niet goed zicht op de gezondheidsrisico's die komen kijken bij het wonen naast een chemische fabriek. Zo zouden bij een ongeval waar de giftige stof nikkelhydroxycarbonaat vrijkomt doden kunnen vallen als mensen te dichtbij wonen. De dichtstbijzijnde woningen zouden op zo'n 150 meter van de fabriek komen. Vanwege de uitspraak kwamen de duizenden woningen op de tocht te staan, want de gemeente moest eerst in gesprek met Ketjen.

En die gesprekken hebben gisteren dan ook na twee jaar wat opgeleverd. De gemeente en het chemiebedrijf hebben afspraken gemaakt, waardoor de bouw toch van start kan gaan. De woontorens die het dichtstbij stonden, zijn een stuk opgeschoven naar achteren. De afstand is daardoor minstens 200 meter. Daarnaast komt er een oeverpark als groene bufferzone en gaat Ketjen samen met de gemeente investeren in extra veiligheidsmaatregelen.

Ook wordt de Storkhal, de grote hal van voormalige machinefabriek Stork, in de nieuwe plannen niet meer gesloopt. Onder andere filmhuis FC Hyena en Hotel de Goudfazant zitten in de hal. Daarnaast blijft ook het bedrijventerrein Zamenhof voor in ieder geval 15 jaar staan.

Doordat de woontorens naar achter zijn geschoven, heeft de gemeente wel een aantal wijzigingen doorgevoerd voor de woningen op het stuk grond. Er komen meer vrije sector-woningen dan in de rest van de nieuwe woonwijk en de woningen mogen wat kleiner uitvallen.

'Een mijlpaal'

Wethouder Woningbouw Steven van Weyenberg noemt de afspraken tussen de gemeente en Ketjen 'een mijlpaal' voor de toekomst van het gebied. "We hebben een balans gevonden tussen de belangen van alle betrokken partijen en kunnen nu verder bouwen aan een levendige stadswijk waar wonen, werken en recreëren samenkomen. Daarnaast bewaren we een uniek stukje Amsterdam aan het IJ, met de Storkhal en andere gewaardeerde plekken in Noord."

Ook de directeur van Ketjen, Arno Quist, is tevreden over de uitkomsten van de gesprekken. "Ketjen is vastbesloten om samen met de gemeente Amsterdam een leefbare en veilige stadswijk te creëren, terwijl we de continuïteit van onze bedrijfsvoering waarborgen. Door samen te investeren in de benodigde veiligheidsmaatregelen, dragen we direct bij aan een duurzame toekomst voor zowel de gemeenschap als onze medewerkers."

De bedoeling is dat volgend jaar de bouw gaat beginnen. Vanaf 2030 moeten de eerste woningen worden opgeleverd.