De aanvallen tussen Pakistan en Afghanistan lijken onverminderd door te gaan. Al negen dagen wordt vooral in het grensgebied hard gevochten. Een weg naar de onderhandelingstafel is nog niet in zicht.

De Taliban-regering in Afghanistan zegt meerdere Pakistaanse militaire posten langs de grens te hebben vernietigd, in de provincies Nangarhar, Kandahar, Kunar, Paktia en Khost. Daarbij zouden tientallen Pakistaanse militairen zijn omgekomen.

Pakistaanse staatsmedia zeggen dat de gevechten nog gaande zijn en dat Afghanistan en de Pakistaanse Taliban (TTP), die naar verluidt worden gesteund door Afghanistan, "grote verliezen" lijden.

Verder werd bij een zelfmoordaanslag in het Pakistaanse district Noord-Waziristan een burger gedood. Achttien anderen raakten ernstig gewond, zei een lokale arts tegen persbureau AP. De verantwoordelijkheid voor de aanval is nog niet opgeëist, maar in het district voeren de Pakistaanse Taliban vaak aanvallen uit op Pakistaanse strijdkrachten en burgers.

De Pakistaanse Taliban (TTP)

De TTP werd in 2007 opgericht door verschillende jihadistische groeperingen actief in het noordwesten van Pakistan.

De terreurgroep heeft markten, moskeeën, luchthavens, militaire bases en politiebureaus aangevallen. Voornamelijk langs de grens hebben ze terrein veroverd, maar ook diep in Pakistan.

Pakistan beschuldigt de Taliban-regering al langer van het bieden van onderdak en financiële ondersteuning aan de TTP. Het land wil dat de Afghaanse Taliban de groepering in toom houdt.

De Taliban-regering in Afghanistan spreekt alle beschuldigingen tegen en beschuldigt Pakistan ervan IS-strijders te herbergen.

Sinds eind februari zijn volgens de Verenigde Naties zeker 56 Afghaanse burgers gedood en 129 personen gewond geraakt. Bijna de helft van de slachtoffers is kind. Ook zijn als gevolg van het conflict inmiddels zeker 115.000 mensen in Afghanistan en zo'n 3000 mensen in Pakistan op de vlucht geslagen.

VN-mensenrechtenchef Türk zegt dat het conflict een "opeenstapeling van ellende" is en roept op tot een staakt-het-vuren.

Geen vooruitgang

Wereldwijd reageerden diplomaten met grote bezorgdheid op de escalatie tussen de landen. Vorige week zeiden de Taliban te willen onderhandelen. Deze week sprak de Afghaanse interim-leider Akhund met de Maleisische premier Anwar Ibrahim over een mogelijke bemiddeling.

Ook bood deze week de Turkse president Erdogan aan om te bemiddelen, in een telefoongesprek met de Pakistaanse premier Shehbaz Sharif. Nog onduidelijk is of dit daadwerkelijk zal leiden tot een bemiddelingspoging.

In een aftakking van de Beneden-Merwede is deze week een schoen met daarin een voet gevonden. De resten zijn van de vermiste 16-jarige Yoran Krol uit Sleeuwijk, meldt de politie.

De jongen wordt sinds eind 2023 vermist. Volgens de politie zijn er geen aanwijzingen voor een misdrijf.

Een woordvoerder van de politie zegt tegen Omroep Brabant dat een voorbijganger de schoen met daarin de voet per toeval vond. De uitslag van het DNA-onderzoek werd vandaag bekend.

Fiets en jas gevonden

Yoran verdween in de nacht van 23 op 24 december 2023. Hij werd voor het laatst gezien op een feestje bij een jongerencentrum in Almkerk.

Een dag na zijn vermissing werd zijn fiets gevonden op de Merwedebrug bij Gorinchem, zijn jas dook weken later op in de Merwede bij Papendrecht.

Zoekacties

Na zijn verdwijning kwamen er grote zoekacties op gang. In januari 2024 deden zo'n 2500 mensen mee. Het was de grootste zoekactie met burgers ooit in Nederland, maar het lichaam van de jongen werd niet gevonden.

De politie stopte niet veel later met zoeken. Het vermoeden was dat Yoran was verdronken nadat hij in de rivier was terechtgekomen. Door de sterke stroming was de kans groot dat hij was meegevoerd.

Het ministerie van Defensie bereidt zich voor om gestrande Nederlanders uit het Midden-Oosten te repatriëren. Dat meldt een woordvoerder van Defensie aan de NOS.

Hij reageert daarmee op een uitspraak van minister Berendsen van Buitenlandse Zaken. Die zei vanavond in het tv-programma Café Kockelmann dat hij Defensie om hulp heeft gevraagd bij de repatriëring van Nederlanders. Volgens de minister gaat het terughalen van mensen uit het Midden-Oosten "op de ene plek makkelijker dan op de andere."

"Om op plekken te komen waar wel vluchten naar het Westen gaan, moeten velen een busreis maken van zes uur. De uitdaging is vaak niet om een vlucht te vinden, maar de busreis om daar te komen. Ik heb daarom Defensie vandaag verzocht om mee te gaan werken om mensen op een aantal plekken mee naar huis te krijgen."

Militaire vliegtuigen

Het gaat om de gebieden waar geen commerciële vluchten plaatsvinden en waar geen chartervluchten worden ingezet. "Het is niet één plek waar een conflict is uitgebroken, maar dit zijn elf landen in een hele regio waar de situatie heel verschillend is", aldus Berendsen.

Berendsen acht het aannemelijk dat Defensie daarvoor militaire vliegtuigen gaat inzetten. "Dat gaat waarschijnlijk gebeuren. Men is zich nu aan het voorbereiden. Logischerwijs doen we daarover geen uitspraken wat ze precies gaan doen, want daar wordt het niet veiliger van."

Eind volgende week

Berendsen zei dat in totaal 11.000 mensen het speciale contactformulier voor gestrande reizigers in het Midden-Oosten hebben ingevuld. "Ruim 9500 daarvan zijn Nederlanders", zei hij. "Iets meer dan 5000 mensen komen in aanmerking voor repatriëring. We zetten ons in voor de mensen die gestrand zijn, want de Nederlanders die daar wonen hebben een eigen huis en sociaal vangnet. We willen de gestrande toeristen naar huis krijgen."

Hij sprak de hoop uit dat "eind volgende week" de meeste mensen terug zijn. "Tegelijkertijd zijn we afhankelijk van een steeds veranderende situatie."

Luchtruim gesloten

De afgelopen dagen vertrokken er maar mondjesmaat lijnvluchten van en naar de Golfregio. Luchtvaartmaatschappijen willen de komende dagen het aantal vluchten opvoeren, al zijn die plannen vanwege de veiligheidssituatie onzeker. Het luchtruim van meerdere landen is gesloten of gedeeltelijk gesloten.

Gisteren ging het luchtruim van Dubai in de Verenigde Arabische Emiraten gedeeltelijk weer open. Vanaf Dubai International Airport, normaal gesproken de drukste luchthaven ter wereld, vertrekt nu ongeveer een kwart van het reguliere aantal vluchten.

Eerder deze week vloog er een KLM-vlucht vanuit de Omaanse hoofdstad Muscat naar Schiphol om Nederlanders te repatriëren. In totaal vlogen er 91 Nederlanders mee. Behalve hen waren er ook ongeveer 160 werknemers van KLM of andere luchtvaartmaatschappijen aan boord.

Op woensdag landden de gestrande reizigers uit Oman op Schiphol:

Er is geen verband gevonden tussen de dood van een Franse baby en vervuilde babyvoeding. Dat meldt het Franse Openbaar Ministerie na onderzoek naar de doodsoorzaak.

Het onderzoek naar een partij babypoeder van het Nestlé-merk Guigoz begon na de dood van drie baby's uit Angers, Bordeaux en Blois. Onderzocht werd of zij babyvoeding hadden gedronken met cereulide, een gifstof die wordt geproduceerd door bepaalde bacteriën. Kinderen kunnen last krijgen van braken en diarree.

Een cereulidevergiftiging bij de baby uit Bordeaux werd al onwaarschijnlijk geacht, maar dat is nu definitief na het onderzoek van het OM. Het is nog niet duidelijk waardoor de baby wel is overleden. De resultaten van de onderzoeken in Angers en Blois moeten nog worden bekendgemaakt.

Zeker veertien andere baby's in Frankrijk moesten naar het ziekenhuis nadat ze mogelijk ziek waren geworden van babyvoeding. Bij een baby uit Montpellier werd vorige maand de giftige stof aangetroffen na het drinken van besmette flesvoeding.

Terugroepactie Nederland

De kwestie kwam drie maanden geleden aan het licht toen Nestlé partijen babyvoeding terugriep vanwege cereulide. Ook in een aantal andere landen, waaronder Nederland, werd babymelkpoeder van het bedrijf teruggeroepen.

Bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) kwamen vorige maand meer dan 200 meldingen binnen over baby's die klachten kregen na het drinken van babyvoeding.

In bepaalde babyvoeding die geen onderdeel was van de terugroepactie, maar waarover wel meldingen zijn gedaan, is volgens de NVWA geen giftige stof gevonden. Van de andere producten worden de monsters nog onderzocht.

De provincie Zuid-Holland heeft per ongeluk de namen van tientallen mensen gedeeld die mogelijk burgemeester wilden worden. In een gezamenlijke uitnodiging waren de namen te zien van alle ontvangers van de mail.

Volgens het AD gaat het om 37 mensen. Zij hebben in de afgelopen drie jaar gesolliciteerd naar een functie als burgemeester of hebben laten weten daarin geïnteresseerd te zijn.

De personen werden via de mail uitgenodigd voor een bijeenkomst met commissaris van de Koning Wouter Kolff. De namen van alle ontvangers waren zichtbaar in de cc, zodat per ongeluk duidelijk werd wie de uitnodiging nog meer had gekregen.

Excusesmail

Op de bijeenkomst waarvoor de mensen werden uitgenodigd zouden ze "op een laagdrempelige en open wijze worden geïnformeerd over het burgemeestersambt", zegt de woordvoerder van Kolff. De commissaris organiseert vaker van deze bijeenkomsten voor mensen die mogelijk burgemeester willen worden, schrijft Omroep West.

De woordvoerder van Kolff zegt dat de fout "natuurlijk niet de bedoeling is geweest". Sollicitaties voor het burgemeesterschap horen strikt geheim te verlopen. "Daarbij moeten de namen natuurlijk vertrouwelijk blijven."

Kolff heeft bij de privacytoezichthouder in de provincie melding gemaakt van de fout. Volgens de woordvoerder is na de fout een nieuwe mail gestuurd met excuses.

'Onacceptabel'

De sollicitatieprocedure voor burgemeesters is vertrouwelijk en het lekken daarvan is strafbaar. Kolff deed begin november aangifte nadat bekend was geworden dat GroenLinks-PvdA-Kamerlid Esmah Lahlah had gesolliciteerd op de vacature voor het burgemeesterschap van Delft.

De commissaris noemde die schending van de geheimhoudingsplicht toen "onacceptabel". Het Openbaar Ministerie zag echter geen aanknopingspunten voor een strafrechtelijk onderzoek.

De Simsimah, Clean Mistral en de BW Brussels. Het zijn de namen van drie lng-tankers die vloeibaar gas naar Europa zouden vervoeren, maar nu naar Azië varen. Het heeft allemaal te maken met de snel gestegen gasprijzen na het uitbreken van de oorlog in het Midden-Oosten.

Databedrijf Kpler zag dat de route van één lng-tanker uit Nigeria en twee tankers uit de VS zijn verlegd naar Azië. Aziatische gasbedrijven hebben meer geboden voor het gas dan Europese en daarom veranderen de schepen van koers.

Na de Russische invasie in Oekraïne bouwde Europa in een razend tempo de gasinvoer via de pijpleidingen vanuit Rusland af. Liquefied natural gas (lng) uit vooral de Verenigde Staten moest de gasvraag vervangen.

Maar de nieuwe oorlog gooit nu opnieuw de hele gasmarkt op zijn kop. De lng-productie in Qatar is vanwege de oorlog stilgelegd en gas dat daar in de opslagen zit kan ook niet meer vervoerd worden, Dat laatste komt door de Iraanse blokkade van de Straat van Hormuz, de belangrijke zeestraat tussen Oman en Iran waar veel gas en olie doorheen vervoerd wordt.

Aziatische landen nemen normaliter het grootste deel van het Qatarese gas af. Maar nu dat niet kan, bieden ze op gas dat al met tankers onderweg was naar Europa.

"Als Azië meer betaalt, veranderen de Amerikaanse tankers hun koers en gaat het gas dat voor Europa bedoeld was die kant op", zegt energieconsultant Sjak Lomme. "Wie het meest betaalt, krijgt het meeste gas."

'Geen reden tot zorg'

De Gasunie, het overheidsbedrijf dat aardgas transporteert en opslaat, maakt zich niet zo'n zorgen over de afbuigingen van de drie tankers richting Azië. Volgens de organisatie komt er nog voldoende gas vanuit de velden die Nederland heeft in de Noordzee en leveren Noorwegen en de VS nog voldoende lng.

"Daarnaast varen er jaarlijks ruim 1500 tankers van Qatar naar Europa", zegt Hans Coenen, lid van de raad van bestuur van de Gasunie."Dat er nu drie schepen afwijken is dus niet meteen aanleiding tot zorg, maar we blijven het monitoren."

In die concurrentiestrijd hebben veel Aziatische landen volgens Lomme wel een voordeel. Ze hebben meer langetermijncontracten afgesloten, waardoor ze minder last hebben van veranderende prijzen. Nederland heeft minder van die contracten en voelt tekorten dus sneller in de portemonnee.

Amerikaanse handelaren profiteren voorlopig het meest van de blokkade bij de Straat van Hormuz, weet Chris Guth van energieleverancier Engie. In de VS wordt relatief veel lng op kortetermijnbasis verkocht. Ook krijgt de VS er dit jaar veel extra lng-capaciteit bij.

Voorraden

Op korte termijn lijken de problemen niet heel groot te worden, maar op de lange termijn kan dat anders zijn. In de zomer neemt de vraag naar gas af omdat de verwarming minder vaak draait, maar de gasvoorraad voor de winter moet in de zomermaanden wel aangevuld worden.

Als de gasprijs zo hoog blijft, zal dat doorberekend worden aan de klanten. "De huis-tuin-en-keuken-consument zal de verwarming de volgende winter weer een paar graden lager zetten", verwacht energiedeskundige Aad Correljé van de TU Delft. "Dat is ook afhankelijk van het soort maatregelen dat de overheid zal nemen om de gestegen gasprijzen te dempen."

Volgens Gasunie-bestuurder Coenen is het daarnaast belangrijk dat Nederland zich gaat voorbereiden op een mogelijke lange onderbreking van de gastoevoer in de toekomst.

Om zo'n periode te overbruggen, bouwt de Gasunie momenteel een extra tank om reserves in op te slaan. "Er is dus voldoende plek voor extra noodopslag", zegt energieconsultant Lomme. "Maar dat is alleen effectief als er ook voldoende aanvoer van lng is om in die tank op te slaan. Dat wordt de komende maanden nog best spannend."

Premier Jetten was nog maar net begonnen of hij kreeg meteen te maken met een internationale crisis: de oorlog in Iran. Wat zijn de gevolgen voor Nederland? En hoe gaat kabinet-Jetten om met deze oorlog?

Ook staan Marloes en Joost stil bij het app-verkeer tussen PVV-leider Wilders en voormalig PVV'er Markuszower. De Volkskrant onthulde dat Wilders een dreigende situatie als smoes gebruikte om onder een verkiezingsdebat uit te komen. Wat voor effect heeft dit nieuws op de PVV? Ook het blijvende gerommel in de BBB-fractie komt aan bod.

Marleen heeft een weekje vrij en wordt vervangen door Marloes Lemsom van EenVandaag:

Dat en meer in podcast De Stemming

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is hier te beluisteren via NPO Luister

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl

In Nigeria zijn zeker 300 mensen, onder wie kinderen, ontvoerd na een terreuraanval op een dorp in het noordoosten van Nigeria. Ook zijn tientallen mensen gedood, meldt persbureau AP. De aanval vond plaats in het dorp Ngoshe, in de deelstaat Borno.

Lokale media spreken van een bloedbad. Tijdens een gecoördineerde aanval vielen militanten het dorp binnen, losten ze schoten en staken ze een militaire basis, huizen en winkels in brand.

De verantwoordelijkheid voor de aanval is opgeëist door een nog onbekende terreurgroep, schrijft de Nigeriaanse krant The Guardian. In een video in handen van de krant verklaren vijf mannen dat ze de gemeenschap hebben "veroverd" en dat deze bij hun territorium zal worden gevoegd.

Een lokale functionaris zei eerder tegen persbureau AP dat het waarschijnlijk om een vergeldingsactie gaat, nadat commandanten van de terroristische organisatie Boko Haram waren gedood door het Nigeriaanse leger. De mannen in de video zeggen niet of ze gelieerd zijn aan Boko Haram.

Veiligheidscrisis

In het noorden van Nigeria zijn al jaren islamitische militanten en gewapende criminele bendes actief. Zij plegen aanvallen op dorpen en ontvoeren mensen voor losgeld. Als gevolg van het geweld zijn hele gemeenschappen op de vlucht geslagen.

Volgens onderzoeksbureau SBM intelligence, dat gespecialiseerd is in Afrika, zijn tussen juli 2024 en juni 2025 zeker 4722 mensen ontvoerd. Veel van die ontvoeringen waren in het noordwesten van het land. Het bureau zegt dat de ontvoeringscrisis "een gestructureerde, winstgerichte industrie is geworden". Volgens de Verenigde Naties zijn ook duizenden mensen gedood.

De federale regering staat onder toenemende druk om een einde te maken aan het geweld. Om het leger te ondersteunen zijn vorige maand Amerikaanse militairen aangekomen om training te geven.

Correspondent Saskia Houttuin maakte vorig jaar onderstaande video over de 'epidemie aan ontvoeringen' in Nigeria.

Gemeenten moeten zelf de mogelijkheid hebben om de omstreden staalslakken te verbieden. Dat zegt de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) in een reactie op een brief van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, waarin staat dat gemeenten niet zelf zo'n besluit mogen nemen.

Milieurechtadvocaat Rogier Hörchner sluit zich aan bij de gemeenten. Hij spreekt van onterechte "powerplay" van het ministerie. "De gemeenten mogen zelf wel degelijk aanvullende regels stellen."

Staalslakken zijn een restproduct van staalproductie. Ze worden onder meer gebruikt in de wegenbouw maar zijn omstreden omdat ze schadelijk kunnen zijn als ze nat worden en gaan lekken. De afgelopen jaren waren er incidenten op verschillende plekken in Nederland. Gemeenten draaiden in die gevallen vaak op voor de kosten.

'Ze moeten er gewoon vanaf'

Uit berichtgeving van Nu.nl en Investico bleek vandaag dat het ministerie een stokje wil steken voor lokale maatregelen tegen staalslakken. In het kader van de 'circulaire economie', waarin afval wordt hergebruikt, is het van belang om geen beperkingen op te leggen op het gebruik van dit materiaal, schreef de hoogste ambtenaar van Infrastructuur en Waterstaat in een brief. Gemeenten die al een verbod of vergunningsplicht hebben afgekondigd, moeten dat dit jaar nog terugdraaien.

Ook staalproducent Tata Steel benadrukt het belang van het circulaire gebruik van de staalslakken in een reactie aan de NOS. Door extra lokale regels ontstaat een "ongelijk speelveld", aldus het bedrijf, en worden "veilige toepassingen van het product belemmerd".

Volgens jurist Hörchner wordt het argument van de circulaire economie echter veel te vaak misbruikt. "Ik ben ervan overtuigd dat deze brief van het ministerie te maken heeft met de lobby die er is vanuit bedrijven zoals Tata Steel, die de staalslakken produceren. Er ligt een enorme berg en daar moeten ze gewoon vanaf."

Overrulen

Na onder meer berichtgeving van de NOS en Nieuwsuur heeft de Tweede Kamer besloten tot een tijdelijk gedeeltelijk verbod op het gebruik van staalslakken. Een aantal gemeenten besloot op basis van dat verbod om lokaal onderzoek te doen en zelf aanvullende maatregelen te nemen.

De VNG vindt het "cruciaal" dat gemeenten de mogelijkheid hebben om maatregelen op te leggen als er negatieve gevolgen zijn voor de mensen en natuur. "Ook in het geval van staalslakken moeten gemeenten die mogelijkheid hebben", aldus een woordvoerder.

De organisatie betwijfelt of de Rijksoverheid gemeenten kan overrulen. "De vraag is of dat juridisch wel kan. Gemeenten hebben immers ook een wettelijke taak in het naleven van de zorgplicht." De woordvoerder wijst er bovendien op dat de kosten voor het weghalen van staalslakken worden betaald door de gemeenten.

Afschrikwekkend effect

Gemeenten als Brummen en Gorinchem, die zelf maatregelen hebben getroffen tegen staalslakken, zeggen dat ze bereid zijn om het tot een rechtszaak te laten komen.

Volgens advocaat Hörchner staan deze gemeenten in hun recht als ze de omstreden materialen willen verbieden. "De minister stelt dat hij de regels bepaalt en de gemeenten hiervan niet mogen afwijken. Dat klopt niet. Zij mogen wel degelijk aanvullende regels stellen."

De brief van het ministerie zal wel veel gemeenten ervan weerhouden om een verbod in te stellen, denkt hij. "Ik ben bang dat een belangrijk deel zal schrikken van de powerplay van het ministerie, dat zegt: waag het niet om betere regels te stellen dan wij al hadden bedacht."

Staatssecretaris Bertram van Infrastructuur en Waterstaat laat weten een taskforce op te richten. Ze wil snel met de gemeenten om tafel. De VNG wil graag dat "het Rijk inzet op een product waarbij gemeenten erop kunnen vertrouwen dat het veilig is en dat áls het fout gaat, de rekening niet bij de gemeenten komt te liggen."

Ministerie en staalslakken

Uit onderzoek van de NOS en Nieuwsuur bleek dat het ministerie Tata Steel eerder al meerdere keren heeft geholpen met de afzet van staalslakken, terwijl het de risico's voor gezondheid en milieu verzweeg. Vorig jaar zwakte het ministerie bovendien een tijdelijk totaalverbod op staalslakken af vanwege de economische belangen van Tata Steel.

Jesse Jackson krijgt vandaag in Chicago een laatste eerbetoon tijdens een openbare herdenkingsdienst. Oud-presidenten Bill Clinton, Barack Obama en Joe Biden behoren tot de sprekers bij de drukbezochte uitvaart.

De politicus, predikant en burgerrechtenactivist Jackson overleed vorige maand op 84-jarige leeftijd in Chicago aan een zeldzame neurologische aandoening.

Gisteren vond al een afscheid in besloten kring plaats van Jackson, die decennialang het boegbeeld was van de zwarte gemeenschap in de Verenigde Staten. Vandaag neemt het publiek afscheid.

10.000 aanwezigen

De herdenkingsdienst begon om 11.00 uur plaatselijke tijd (18.00 uur Nederlandse tijd) in de kerk House of Hope in Chicago. Volgens CBS News zijn mensen uit alle hoeken van de wereld op de dienst afgekomen.

De bijeenkomst werd geopend door voorganger Charlie Dates, die sprak van "een volksfeest". Na zijn woorden zette het Legacy Mass Choir een gospeluitvoering in.

Er zijn zo'n 10.000 mensen aanwezig, onder wie tal van Democratische politici. Naast de oud-presidenten zijn bijvoorbeeld ook de voormalige presidentskandidaten Hillary Clinton en Kamala Harris erbij. President Trump, die Jackson na zijn overlijden op sociale media prees, is er niet.

Voorafgaand aan de dienst zei zoon Jesse Jackson Jr. dat zijn vader gemist zal worden. "Hij laat een gat achter dat onmogelijk gevuld kan worden. Ik ben dankbaar voor alle mensen die naar Chicago zijn gekomen, die hun condoleances geven en hun dankbaarheid tonen voor het buitengewone leven dat hij heeft geleid."

Eerder zei hij al dat de uitvaart voor iedereen toegankelijk was. "Democraten, Republikeinen, liberalen, conservatieven, rechts, links, want zijn leven is breed genoeg om het volledige spectrum te omvatten van wat het betekent om Amerikaan te zijn."

Martin Luther King

Jesse Jackson probeerde in de jaren 80 twee keer vergeefs de Democratische presidentskandidaat te worden. Daarvoor was hij onder meer naaste medewerker van Martin Luther King.

Na zijn overlijden werden eerder al drukbezochte herdenkingsdiensten gehouden in Chicago en South Carolina, waar Jackson geboren werd.

De aanvallen van de VS en Israël op Iran en de daaropvolgende tegenaanvallen van Iran vallen allemaal buiten het internationale recht. Dat zei minister-president Jetten vandaag. Tegelijk zegt hij er begrip voor te hebben dat de VS en Israël hebben willen "ingrijpen" in het nucleaire- en raketprogramma van Iran.

Jetten wijst er daarbij op dat het Iraanse regime "bruut en gewelddadig" is en het internationale recht de Iraanse bevolking al tientallen jaren niet heeft beschermd. Ook stipt hij aan dat Iran milities in de regio steunt, bijvoorbeeld in Libanon en Gaza, die al jaren slachtoffers maken. "Je ziet dat Iran ook al vele jaren het internationale recht aan zijn laars lapt."

Steun of instemming

Toch is er geen steun van Nederland voor de aanvallen van de VS en Israël, die gelden als bondgenoten. "Deze aanvallen zijn ingezet zonder andere landen vooraf te informeren of consulteren. Er is geen sprake van een verzoek om steun of instemming." Jetten verwacht ook niet dat dat er alsnog komt.

De premier wil er niet over filosoferen of het de juiste keuze is geweest van die landen om Iran aan te vallen. "Die vraag is nu niet aan de orde, omdat we nog midden in de escalatie zitten", aldus Jetten. "We moeten er vooral alles aan doen om in de escalatie de Nederlandse en Europese belangen te dienen."

Dat gaat Nederland mogelijk doen door een marineschip die kant op te sturen. Het kabinet gaat dit weekend gebruiken om te besluiten over de inzet van het luchtverdedigings- en commandofregat Zr. Ms. Evertsen. De intentie is om "ja" te zeggen, zei Jetten daarbij. Het gaat nu om bijvoorbeeld de precieze opdracht en de instructies die de militairen meekrijgen. "We willen dat de komende dagen nog een keer doorlopen."

Charles de Gaulle

Frankrijk wil met het vliegdekschip Charles de Gaulle Europese landen die in de buurt van Iran liggen beschermen tegen mogelijke raket- en droneaanvallen, aldus Jetten. De Evertsen is goed in staat projectielen uit de lucht te halen. "Daarom neemt het kabinet dit verzoek ook zo serieus."

Het fregat was al met de Charles de Gaulle op trainingsmissie in de Oostzee. Het kabinet besloot deze week al om het fregat met de Fransen te laten meevaren naar de Middellandse Zee en ondertussen de precieze missie te bespreken.

Als het kabinet daartoe besluit, dan krijgt de Tweede Kamer daar na het weekend een zogenoemde artikel 100-brief over.

De onderhoudswerkzaamheden aan de Marker Wadden in het Markermeer zijn bijna afgerond. Dat meldt Natuurmonumenten, dat de werkzaamheden in goede banen leidt.

De aanleg van de kunstmatige natuureilanden begon tien jaar geleden en werd in 2021 afgerond. Als het onderhoud klaar is, kunnen de Marker Wadden vermoedelijk weer tien jaar mee, schrijft Omroep Flevoland.

Tegen de buitenranden van de onbewoonde eilanden heeft aannemer Boskalis een breed strand aangelegd, dat ter bescherming van de eilanden dient.

Zo zien de Marker Wadden er nu uit:

"Het zand wordt met een speciaal schip van de bodem van het Markermeer gehaald", zegt boswachter Elsa Pater van Natuurmonumenten. Het schip spuit eerst het slib - de bovenste laag van het zand - het eiland op.

"Via drijvende buizen komt dat hier aan land", zegt Pater. Het slib stroomt vervolgens naar grote waterplassen op de eilanden. "Die zijn daarmee gedempt. Het vormt straks eilandjes en kreekjes", zegt de boswachter.

Dat is precies wat Natuurmonumenten met het onderhoud wil bereiken: het aanleggen van nieuwe natuur, met een diversiteit aan planten, kleinere diertjes en vogels.

Nieuwe en brede stranden

Ook voor de boswachter is het nog een verrassing hoe de stranden van de eilanden eruit komen te zien. "Ik ben hier twee weken geleden voor het laatst geweest en toen was dit strand er nog niet", zegt Pater.

Als het slib van de bodem is gezogen komt er een zandlaag tevoorschijn. Dat zand wordt tegen de buitenranden van de eilanden opgespoten. De kleur van het zand is nog wat donker. "Er zitten nog een hoop slibdeeltjes in", zegt Pater. Die zullen in de loop der jaren vanzelf wegspoelen.

De eilanden kunnen door de aanleg van het verbrede strand wat natuurgeweld verduren. "De stranden zijn de eerste golfbrekers", zegt de boswachter. Ook zijn de stranden belangrijk voor de bescherming van moerasgebieden.

Moeras

De plekken waar het slib naartoe is gebracht zullen later moerasgebieden worden. Deze liggen door het opgespoten slib nu ook wat hoger, wat het moeras beter beschermt tegen hoge waterstanden in het Markermeer.

De nieuwe wetgeving waarmee het kabinet meer duidelijkheid wil geven aan zzp'ers is een kleine stap dichterbij. Minister Aartsen van Werk en Participatie heeft een deel van de wet naar de Tweede Kamer gestuurd.

In dit deel van de wetgeving staat dat als iemand als zzp'er minder dan 38 euro per uur verdient, deze persoon naar de rechter kan stappen om werknemersrechten op te eisen.

De inlener of opdrachtgever moet dan aantonen dat die echt een zelfstandige heeft ingehuurd en dat er geen sprake is van een werkgever-werknemer-verhouding. Lukt dat niet, dan is er sprake van schijnzelfstandigheid en heeft de werkende dezelfde rechten als in een dienstverband.

Verwarring

Daarnaast haalt Aartsen alvast een onduidelijk gedeelte uit de concept-wetgeving dat volgens hem leidt tot verwarring bij opdrachtgevers en werkgevers. Het is het deel waarin wordt geprobeerd uit te leggen wanneer er sprake is van een arbeidsverhouding en wanneer van zelfstandigheid.

De regels daarvoor veranderen vandaag echter niet. Dat gebeurt pas als de Tweede en Eerste Kamer de nieuwe Zelfstandigenwet hebben aangenomen waar Aartsen op dit moment aan werkt.

Blijft gehandhaafd

Ook blijft er gehandhaafd worden door de Belastingdienst. Als een opdrachtgever ten onrechte geen loonheffingen betaalt voor een schijnzelfstandige, dan worden deze alsnog gevorderd. In Nederland werken bijna 1,2 miljoen mensen als zzp'er. Sinds 1 januari 2025 wordt weer volledig gehandhaafd op schijnzelfstandigheid.

Aartsen is als Kamerlid jaren bezig geweest met de zzp-wetgeving, die hij te onduidelijk vond en onwerkbaar voor zelfstandigen. Vorig jaar kwam hij met een initiatiefwet. Of de tekst van de nieuwe Zelfstandigenwet daarop gaat lijken is nog niet bekend.

Hij benaderde minderjarige meisjes via internet en deed zich voor als een jongen van hun leeftijd. Als de meisjes hem vertrouwden, werden de gesprekken explicieter en uiteindelijk wist hij hen zover te krijgen dat ze naaktbeelden met hem deelden. Voor de slachtoffers begon de ellende daar pas.

Joey E. uit Vlijmen was namelijk geen leeftijdsgenoot, maar een volwassen man van 30 toen hij vorig jaar werd aangehouden. Op zijn computer vond de politie kinderpornografisch materiaal en gesprekken met tientallen meisjes. De politie kon 32 meisjes identificeren; vijftien van hen deden aangifte.

Uit het onderzoek blijkt dat de man zich sinds 2015 schuldig maakte aan online misbruik van minderjarige meisjes. Door naaktbeelden met Joey E. te delen, werden ze kwetsbaar voor afpersing. Hij chanteerde hen met de expliciete beelden en dwong hen steeds verder te gaan. Zeker twee meisjes zag de verdachte ook in het echt, en hij misbruikte hen fysiek.

Zijn jongste slachtoffer was 9, het oudste 16.

Maximale straf

De rechtbank legt hem de maximale gevangenisstraf op van vijf jaar. En hij heeft intensieve behandeling nodig want hij kan weer terugvallen in zijn oude gedrag, zeggen deskundigen.

De rechtbank legt daarom ook tbs op. Dat betekent dat hij verplicht behandeld wordt en pas vrijkomt als de behandelaars het veilig genoeg vinden. Aan de slachtoffers moet hij in totaal ruim 100.000 euro schadevergoeding betalen.

Voor de rechtbank weegt zwaar dat door het handelen van de man de natuurlijke ontwikkeling van liefde en seksualiteit van de meisjes ernstig is verstoord. Tijdens de zittingen zei Joey E. dat de meisjes zelf schuld hadden en dat zij het initiatief namen. Volgens de rechtbank is daar geen sprake van: de meisjes waren bang en zaten met een enorm gevoel van schaamte en schuld.

Joey E. is volgens deskundigen verminderd toerekeningsvatbaar. Hij heeft verschillende psychische stoornissen, onder andere narcistische trekken, pedofiele neigingen, een gebrek aan empathisch vermogen en een gebrek aan berouw.

Toename online misbruik

De veroordeling van Joey E. is de zoveelste in een reeks van online misbruikzaken die de laatste tijd in het nieuws waren.

De Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Geweld tegen Kinderen constateerde in 2024 een "alarmerende" toename van online seksueel geweld, zoals grooming, seksuele intimidatie en het delen en verspreiden van naaktfoto's van minderjarigen in de periode 2020-2024.

De Rapporteur komt onder meer met aanbevelingen om te investeren in opsporing en digitale expertise, en om techbedrijven te verplichten om beter te modereren en misbruik te detecteren, en kinderen beter voor te lichten over de risico's.

De PvdA heeft het stadsbestuur om opheldering gevraagd over de verhuizing van het politiebureau aan het Remmerdenplein in Gaasperdam in Zuidoost. Het team dat in dat bureau zit vertrekt naar een pand in Amsterdam-Duivendrecht.

Dat het team zou verhuizen was nog niet bekend, maar PvdA-raadsleden Lian Heinhuis en Farley Asruf hebben dit zelf gehoord. "De PvdA-fractie maakt zich ernstige zorgen over de gevolgen van deze verhuizing voor de toegankelijkheid van de politie, de samenwerking tussen wijkagenten en bewoners en de veiligheid in Gaasperdam en omliggende wijken", schrijven Heinhuis en Asruf.

Volgens beide raadsleden is het 'onwenselijk dat een basisvoorziening als een politiebureau verdwijnt uit het hart van een wijk, met mogelijke negatieve gevolgen voor vertrouwen, zichtbaarheid en laagdrempelige dienstverlening'. Ze willen onder meer weten of het college van burgemeester en wethouders al op de hoogte was en mocht meepraten over het besluit.

Heinhuis en Asruf willen ook weten wat het stadsbestuur van de verhuizing vindt, of er gekeken is of wordt naar alternatieve panden in Gaasperdam en of de gevolgen van de verhuizing zijn onderzocht. 

Publieksfunctie verdwijnt

Een woordvoerder van de politie bevestigt dat het team naar de Pieter Braaijweg in Amsterdam-Duivendrecht vertrekt. Hij zegt wel dat het pand aan het Remmerdenplein in het bezit van de politie blijft. "Maar de publieksfunctie verdwijnt." Daarnaast wordt er inderdaad nog gezocht naar een ander pand in Gaasperdam dat kan dienen als politiebureau, en wel een publieke functie heeft. 

Het is nog niet bekend wanneer de verhuizing plaatsvindt. 

Ondanks de teleurstellende uitslagen van de Tweede Kamerverkiezingen - Volt zakte van twee naar één zetel - gaat de Amsterdamse lijsttrekker Juliet Broersen optimistisch de campagne in voor de gemeenteraadsverkiezingen. "Ik denk dat het nog veel progressiever kan in Amsterdam, dus wij laten ons nog niet kennen", vertelt ze in AT5-programma Amsterdam Kiest - De Lijsttrekkers.

Volgens de Volt-lijsttrekker zit het huidige college vastgeroest in een bepaalde denkwijze. "Ik denk dat daar wel wat beweging in mag. Ik denk ook dat wij daarin het college en de coalitie constant een spiegel voorhouden, met de vraag: hoe progressief ben je eigenlijk? Want wat mij betreft kan de stad nog wel wat progressiever. Dat is mijn grootste kritiek op het huidige college."

Op de vraag of Volt zich in de volgende collegeperiode bij de coalitie zou voegen, heeft Broersen wel wat voorwaarden. "Wij hebben inderdaad altijd gezegd dat we wel nodig willen zijn. In de huidige coalitie moet je wel voldoende gewicht hebben, als je daar deel van wil uitmaken." Volgens Broersen is dat nodig om voldoende voor elkaar te krijgen, en zijn daarvoor meerdere zetels nodig. "Vooral in verhouding tot de andere partijen. We gaan dat gesprek heel graag aan, want ik denk dat de stad zeker progressiever kan en dat we veel hebben toe te voegen."

Het is volgens haar echter wel noodzakelijk dat uit die gesprekken blijkt dat er voor Volt voldoende onderhandelingsruimte is. "We zijn niet zoals andere partijen die koste wat het kost de coalitie in willen stappen. We willen voldoende gewicht, zodat we ook daadwerkelijk dingen voor elkaar kunnen krijgen. Dat is hoe wij ernaar kijken."

De thema's die daarbij volgens Broersen doorslaggevend zijn, zijn onder andere veiligheid, voldoende en betaalbare woningen, maar ook democratisering en goede dienstverlening. Hoewel er volgens Broersen goede contacten zijn met huidige wethouder voor democratisering Rutger Groot Wassink, is er nog wel werk aan de winkel: "Wij hebben veel voorstellen die dat nog wel een stapje verder kunnen brengen. Daarnaast denk ik dat deze overheid toch wel naar mensen kan kijken als nummertjes die aankloppen, in plaats van met een menselijke blik."

Linkse concurrentie 

Over de concurrentie die de samenvoeging van GroenLinks en PvdA met zich mee zou kunnen brengen, maakt Broersen zich geen zorgen. "Gelukkig zijn er verschillende partijen in Amsterdam die daarin hun eigen geluid meebrengen. Ik zie wel dat daar voldoende tegenwicht tegen is." Ze zegt zich echter wel zorgen te maken over met welke partij Amsterdam straks te maken heeft: "Ik zie twee verkiezingsprogramma's waar best wat verschillen in te lezen zijn. Als zij na de verkiezingen samengaan, vraag ik me af welk programma leidend gaat zijn."

Het Verkeer gaat langs bij de werkzaamheden op de IJdoornlaan waar het kruispunt met Sportpark Kadoelen veiliger wordt gemaakt.

Technisch manager Johan Schooltink vertelt: "In het verleden zijn hier een aantal verkeersongevallen geweest. Om de verkeersveiligheid te verbeteren zijn we hier aan het werk."

Over de manier waarop het kruispunt veiliger wordt gemaakt zegt Schooltink: "We halen de uitvoegstroken weg en er komen nieuwe vluchtheuvels. Het autoverkeer rijdt hier regelmatig harder dan de toegestane snelheid van 50 km/u. Door het kruispunt anders in te richten maken we het overzichtelijker en hopen we dat auto’s langzamer gaan rijden."

Drukke weg 

Een voorbijganger, die net heeft getennist, vertelt: "Het is een ontzettend drukke weg om op te rijden, maar ook om over te steken en om in te voegen. Meer veiligheid is welkom. Op dit moment zorgt het nog niet voor vertraging, maar we zijn er wel voor gewaarschuwd op de tennisclub."

Gevolgen voor het verkeer 

De werkzaamheden worden veelal 's nachts uitgevoerd, zodat overdag het verkeer door kan rijden. Verkeer van en naar sportpark Kadoelen moet een stukje omrijden, de omleidingsroute is aangegeven via gele borden.

De werkzaamheden duren tot 20 maart.

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) heeft vandaag op Schiphol een taxichauffeur betrapt die al weken geen vrije dag had genomen. Dat is wel verplicht.

Op Instagram schrijft de ILT dat de chauffeur 'een wel heel opvallende staat van dienst' had. "Al wekenlang werkt hij 7 dagen per week. Wekelijkse rust is verplicht en belangrijk om vermoeidheid achter het stuur te voorkomen en de verkeersveiligheid te waarborgen."

De chauffeur reed, zo is op de bijgevoegde foto te zien, voor taxidienst Uber. Hij verdiende tussen de 1000 en 2800 euro per week. 

De ILT kan chauffeurs die te weinig rust hebben genomen een boete en een bevel om te stoppen met werken geven. Hoogstwaarschijnlijk is dat in dit geval ook gebeurd.

Minister David van Weel (Justitie) heeft de uitspraken die hij eerder deed over agenten die in het dossier over de moord op Lisa zouden hebben gekeken afgezwakt. Tegenover De Telegraaf zegt hij dat de 1700 agenten niet in het strafdossier keken. 

"In de communicatie met de Kamer is het woord dossier wel genoemd, maar het gaat niet om het strafdossier", zegt hij tegen de krant. "Als het zo is overgekomen, dan was dat verkeerd. Die indruk wil ik niet wekken. Dan hadden we dat woord beter niet kunnen gebruiken."

'Geen functionele noodzaak'

Van Weel schreef eerder deze week in een brief aan de Tweede Kamer 'dat circa 1.700 politiemedewerkers gebruikmaakten van de politiesystemen om informatie te zoeken over de gewelddadige dood van Lisa uit Abcoude, terwijl daar in veel gevallen waarschijnlijk geen functionele noodzaak voor was'. In de brief noemde hij twee keer het woord 'dossier'.

Politiebonden en agenten reageerden verontwaardigd. Zij wezen erop dat het strafdossier zelf achter een wachtwoord zat, waardoor alleen rechercheurs die zich met de zaak bezighielden erbij konden. Ook zou er vooral gezocht zijn in een systeem waar meldingen in vast worden gelegd naar het signalement van de verdachte. Ze hoopten zo mee te kunnen zoeken. Dat gold ook voor agenten in andere delen van het land, omdat de dader mogelijk de trein had kunnen nemen.

Verkeerd

Een agent die werkt in de binnenstad schreef vandaag op Instagram dat zij en haar collega's 'publiekelijk voor de bus gegooid worden'. "Men communiceert verkeerd, het is de melding, niet in het dossier", schreef ze in een reactie. "Ze moeten de goede info geven. Maar ik snap jullie vragen. De verdachte is nog niet gepakt, in de melding staat op dat moment een signalement onder andere, waar we keihard mee zoeken naar een moordverdachte."

Veel agenten die volgens het Landelijk Team Interne Onderzoeken van de politie mogelijk zonder noodzaak informatie opzochten moesten de afgelopen dagen al in gesprek met hun leidinggevende. Als ze geen goede verklaring hadden, konden er sancties volgen.

In Tussen Kunst en Kies gaan Amsterdamse lijsttrekkers in het STRAAT Museum in Noord politieke streetart maken. Hoe vertalen ze hun politieke idealen en ideeën voor de stad naar het doek, en wat vertelt het kunstwerk over de lijsttrekker? In deze aflevering gaan Anke Bakker (Partij voor de Dieren) en Rogier Havelaar (CDA) onder leiding van presentator Nicolai Brannan en kunstenares Claudia Cosma aan de slag met snijmes en spuitbus.

Honderden tieners staan op dit moment op de Looiersgracht te wachten voor een pop-upstore van de Britse popster Harry Styles. In de winkel zijn cd's en kleding te koop. 

De rij valt behoorlijk op en het is niet voor alle omstanders duidelijk wat er aan de hand is. "Op de Looiersgracht (tot zover ik kan zien) staan honderden tieners in een rij. Ik kan hier niets over vinden online, wat is er gaande", zegt een van de omstanders tegen AT5. 

Op een video van een andere omstander is te zien dat de tieners bij een pand naar binnen gaan waar de tekst 'Harry Styles' op staat. Online is te vinden dat vandaag het nieuwe album van Harry Styles verschenen is en dat er om die reden wereldwijd meerdere pop-upstores geopend zijn.

De rij zal voorlopig waarschijnlijk nog wel blijven staan, want de winkel (die om 16.00 uur open ging) gaat om 21.00 uur dicht. Morgen en zondag is de winkel ook open.

De drukte op de Looiersgracht is een voorbode van wat er deze zomer op de Johan Cruijff Boulevard zal gebeuren. De Brit treedt dan namelijk maar liefst tien keer op in de Johan Cruijff Arena. In 2023 trad hij hier ook op en toen besloten sommige fans zelfs om in tentjes te kamperen.

Theaterschool De Trap aan de Zeeburgerdijk in Oost staat op omvallen. De school bestaat inmiddels 40 jaar, maar een feestelijk jubileum zit er niet in. Met een crowdfunding hoopt de school 150.000 euro op te halen om het voortbestaan veilig te stellen. 

Met dit geld wil De Trap onder meer investeren in de organisatie, het pand en marketing. Zo hoopt de school weer toekomstbestendig te worden en ervoor te zorgen dat huidige studenten hun opleiding kunnen afronden.

Financiële problemen

Volgens Nelleke Zitman, artistiek leider van De Trap, is de coronapandemie de belangrijkste oorzaak van de financiële problemen. 

Tijdens die periode kreeg De Trap een flinke klap en was er weinig ruimte voor marketing en promotie. Daardoor meldden zich de afgelopen jaren te weinig nieuwe leerlingen aan. Juist deze leerlingen zijn essentieel voor de inkomsten van de school. De Trap is namelijk afhankelijk van opleidingsgeld. "We leven echt van de studenten", aldus Nelleke Zitman. 

Gevolgen voor studenten

Dit jaar waren er zelfs te weinig aanmeldingen om een van de opleidingen te laten starten. Dat bleek een grote financiële tegenvaller voor de school. "Ik denk dat we te lang hebben gehoopt dat het bijtrekt en goed komt", vertelt Zitman.

Inmiddels zijn de gevolgen ook merkbaar voor de studenten. Vierdejaarsstudenten krijgen bijvoorbeeld momenteel geen les meer, omdat zij werkten met een externe regisseur die zijn werkzaamheden heeft stilgelegd zolang er geen zekerheid is over betaling.

Daarnaast is het voor De Trap lastig om financiële steun te krijgen. De school is een BV en geen stichting, waardoor het moeilijker is om in aanmerking te komen voor subsidies. Ook ontvangt De Trap geen financiële steun van de gemeente en het Cultuurfonds.

Stoppen 

Mocht de 150.000 euro niet worden opgehaald, dreigt de school te moeten stoppen, tot groot verdriet van de studenten. "Het is zo'n mooie plek. Het zou echt heel jammer zijn als dit verdwijnt," zegt een student van de acteeropleiding met tranen in haar ogen. De crowdfundingcampagne is inmiddels gestart en is nog ruim een maand online te vinden.  

Op woensdag 18 maart kunnen Amsterdammers naar de stembus voor de gemeenteraadsverkiezingen. In de aanloop naar de verkiezingen wordt er volop campagne gevoerd en vinden er allerlei debatten plaats. Volg de ontwikkelingen de komende tijd in dit liveblog. 

Twee dagen voor de verkiezingen organiseren debatcentrum De Balie en Het Parool twee slotdebatten. Het eerste gaat tussen lijsttrekkers van de kleine partijen, onder wie Juliet Broersen (Volt), Rogier Havelaar (CDA) en Tofik Dibi (Bij1). 

Een dag later wordt het tweede deel van de debatavond uitgezonden. Dan kruisen politici van de grote partijen de degens. Lijsttrekkers van PvdA, GroenLinks, D66, VVD, Partij voor de Dieren, Ja21, Denk en SP zijn bij het 'grote debat' van de partij.

Beide debatten worden op Salto uitgezonden. Deel 1 is op 16 maart om 22.00 uur te zien. Deel 2 is op 17 maart om 20.00 uur te zien.

Bewoners van meerdere appartementen in de Herculesstraat konden vannacht geen kant op nadat er brand door een explosie was ontstaan. Buren schoten hen te hulp.

Een buurvrouw werd wakker van de impact van de knal. “Om twee uur werd ik opgewekt door een schokbeweging in mijn bed, mijn bed schudde echt heen en weer”, vertelt ze. Ook andere bewoners hoorden direct dat er iets mis was. “Een keiharde knal en we kwamen naar buiten en daar stond het portiek in de brand”, zegt een bewoner van het getroffen pand.

Volgens buurtbewoners was het meteen duidelijk hoe ernstig de situatie was. “Je hoorde meteen vlammen. Ik ben eigenlijk direct naar buiten gerend, je zag meteen dat daar wat aan de hand was”, aldus een buurvrouw.

Vluchten via achterkant

Via het portiek konden bewoners het pand niet meer verlaten, omdat dit volledig in brand stond. Dat is vandaag nog goed te zien: de deur van het portiek is volledig verwoest en ligt zwartgeblakerd op de stoep.

Binnen ontstond paniek toen bewoners elkaar waarschuwden. “Ik hoorde geschreeuw van de buren. De buurvrouw van de overkant klopte op de ramen: ‘Buurman, kom naar buiten!’ Dus ik heb snel de kat gepakt en ben naar buiten gegaan”, vertelt een bewoner.

Uiteindelijk moesten bewoners via de achterkant van het gebouw vluchten. Buren hielpen elkaar daarbij.

“Via de achterkant zijn ze met allemaal hulp van elkaar naar beneden gekomen. De buurjongen hielp de buurkinderen naar beneden en toen zijn ze via de deurportieren naar buiten gegaan.”

Een bewoner zegt dat een kleine uitbouw uiteindelijk het verschil maakte. “We hebben achter een serre. De buren van hierboven hebben twee kinderen en die zijn via dat dakje naar beneden gekomen. Maar als we dat huisje niet hadden, wat was er dan gebeurd? Vanaf twee hoog, wat had je dan gedaan?”

Zeven bewoners naar ziekenhuis

In totaal moesten zeven bewoners naar het ziekenhuis omdat zij rook hadden ingeademd. Onder hen waren ook kinderen. Vier woningen zijn door de brand onbewoonbaar verklaard. Buiten staat er nog een bewoonster ontsteld haar twee vermiste katten te zoeken.

“Het is erg wat er is gebeurd”, zegt een bewoner. “De mensen die daarboven wonen konden geen kant op.”

De gebeurtenis maakt veel indruk op de buurt. “Het beneemt mij gewoon de adem”, zegt een andere buurvrouw. “Er waren gewoon kinderen in het spel.”

Politie onderzoekt misdrijf

De politie gaat ervan uit dat de explosie is veroorzaakt door een misdrijf en doet onderzoek naar wat er precies is gebeurd. Volgens de politie zijn na de explosie twee jongens weggerend in de richting van de Marathonweg.

Wanneer bewoners terug kunnen keren naar hun woningen is nog onduidelijk, maar spoedig zal dit zeker niet zijn.

Op vijf voetbalpleintjes in de stad hangt nu een bord met de tekst dat meiden voorrang krijgen op een specifieke dag. De gemeente hoopt met het initiatief ruimte te maken voor meisjes, zodat ze meer kunnen bewegen. 

"Vaak als ik langs een voetbalkooi fietste, zag ik alleen maar jongens", zegt Ester Fabriek, stadsdeelbestuurder van stadsdeel West. "Tegelijkertijd weten we ook dat meiden minder bewegen dan jongens."

Samen met Flora Breemer van stadsdeel Zuid en Carolien de heer van stadsdeel Oost bedacht ze daarom om bordjes op te hangen bij verschillende voetbalpleintjes met de boodschap dat meiden voorrang krijgen. 

Zo is het Smaragtplein vanaf nu alle maandagen voor meiden, en op het Johan Cruyff Court Oranje Veld in de Kolenkitbuurt krijgen ze voorrang op woensdag. Bij die laatste locatie zijn de reacties in ieder geval positief. "Mijn dochter voetbalt hier nu en het is een mooi initiatief", zegt een moeder langs de zijlijn.

Belangrijk signaal

Op het Smaragtplein kunnen twee meiden het nog niet geloven. "En dan mogen er geen jongens? Gaan ze dat niet alsnog doen?" In de praktijk zal het plan niet gehandhaafd worden, maar het geeft wel een belangrijk signaal af, zegt Flora Breemer. "We willen ze een duwtje in de rug geven."

De verschillen tussen mannen en vrouwen in de stad zijn nog altijd groot. Dat blijkt uit de Emancipatiemonitor van de gemeente, waarin de positie van vrouwen ten opzichte van mannen wordt gevolgd en geanalyseerd. Er wordt daarbij onder meer gekeken naar leeftijd, migratieachtergrond, religie, opleidingsniveau en stadsdeel. De laatste keer dat een dergelijk onderzoek door de gemeente werd uitgevoerd is bijna tien jaar geleden.

51 procent van de Amsterdammers is vrouw en op papier doen die het ontzettend goed. Ze zijn vaker hoogopgeleid en werken meer voltijds in vergelijking met het landelijk gemiddelde. Toch zijn er nog veel verschillen met mannen in de stad en ervaren vrouwen op de meeste terreinen meer belemmeringen dan mannen. 

Vrouwen hebben bijvoorbeeld vaker te maken met straatintimidatie: 55 procent van de vrouwen tegenover 36 procent van de mannen, en voelen zich ook onveiliger. Ook zijn Amsterdamse vrouwen nog altijd minder vaak economisch zelfstandig dan mannen, terwijl zij een vergelijkbare uitgangspositie genieten bij het betreden van de arbeidsmarkt.

Psychische klachten

De monitor laat onder andere zien dat vrouwen gemiddeld langer leven dan mannen, maar in slechtere gezondheid. Ook voelen zij zich vaak minder gezond. Zo ervaren vrouwen vaker psychische klachten en chronische stress. Een mogelijke verklaring daarvoor is dat er nog te weinig kennis en aandacht is voor specifieke klachten en symptomen bij vrouwen. Hierdoor krijgen zij vaak niet de juiste behandeling of wachten ze lang op een diagnose.

Ook dragen traditionele genderrolpatronen in gezinnen nog altijd bij aan stress onder vrouwen. Zo worden zij vaker gezien als primaire verzorger en mannen als kostwinner. Die patronen belemmeren zowel mannen als vrouwen. Een groot deel van de vaders geeft namelijk aan zorgtaken gelijk te willen verdelen, maar dat structurele ondersteuning zoals minder en maar deels betaald partnerverlof ontbreekt.

Onderwijs

In het onderwijs ervaren Amsterdamse meiden en vrouwen minder belemmeringen dan jongens en mannen. Meiden worden vaker onderschat dan jongens; zo krijgen zij vaker een lager basisschooladvies dan hun toetsresultaat aangeeft, maar presteren ze gemiddeld beter. Meiden halen vaker een havo- of vwo-diploma dan jongens en jonge vrouwen ronden vaker een hbo- of wo-opleiding af. Toch zijn vrouwen in Amsterdam dus minder vaak economisch onafhankelijk dan mannen en werken ze minder vaak voltijds.

Verschil tussen vrouwen

Niet voor alle vrouwen gelden dezelfde belemmeringen, of komen in dezelfde mate belemmeringen voor. Daar besteedt de monitor van 2025 in vergelijking met de vorige in 2017, toen nog 'Monitor Vrouwenemancipatie', veel aandacht aan.

Jonge vrouwen, tussen de 18 en 34 jaar, kampen relatief gezien vaker met mentale gezondheidsproblemen en ervaren meer stress. Daarnaast voelen zij zich vaker onveilig en zijn ze eerder betrokken bij seksueel grensoverschrijdende gedragingen. Ook opleidingsniveau en etnische achtergrond spelen een belangrijke rol in de positie van Amsterdamse vrouwen.

Vrouwen met een basisopleiding voelen zich het minst gezond en zijn ook economisch minder vaak zelfstandig. Deze groep is ook het vaakst ontevreden over de verdeling van huishoudelijke en zorgtaken en ervaren dat zij minder politieke invloed hebben dan hogeropgeleiden.

Ook vrouwen met een migratieachtergrond ervaren vaker gezondheidsproblemen. Daarnaast werken zij minder vaak betaald en stemmen zij minder. Vrouwen en mannen met een migratieachtergrond stemmen minder vaak. Belangrijke redenen hiervoor zijn dat deze groep zich niet herkent in de politiek en dat zij zich gediscrimineerd voelen.

Het stadsbestuur geeft aan dat het van belang is om vrouwenrechten structureel op de politieke agenda te blijven plaatsen, en zo te werken aan een stad waarin iedereen zich veilig, gerespecteerd en gelijkwaardig voelt. De gemeente zelf werkt aan een proef om al het beleid genderinclusief te maken.

Zo veel mogelijk nieuwe Amsterdammers naar de stembus krijgen op 18 maart. Dat is het doel van de verkiezingsbijeenkomst in buurtcentrum Boost in Oost. Omdat de Amsterdamse politiek lastig in elkaar zit en stemmen in het land van herkomst vaak gevaarlijk of onmogelijk was, ziet de organisatie dat minder mensen met een vluchtelingenverleden gaan stemmen. 

In buurtcentrum Boost in Oost is projectleider Milena Mulders donderdagmiddag druk bezig met het voorbereiden van de zaal waar straks de presentatie plaatsvindt. Op verschillende ronde tafeltjes legt ze rode potloodjes, stembiljetten en informatiefolders neer. Ze verwacht zo'n vijftig mensen op de eerste verkiezingsbijeenkomst voor nieuwkomers, die onderdeel is van de campagne Stem voor Amsterdam.

Het zijn er uiteindelijk wat minder. Iets meer dan een handjevol geïnteresseerden meldt zich voor de presentatie die ongeveer anderhalf uur duurt. 

Gevaarlijk

De reden dat er wat minder mensen zijn dan verwacht, kan enerzijds te maken hebben met de ramadan. Maar ook omdat veel mensen een moeilijke relatie hebben met stemmen, vertelt Mulders. "Sommige mensen komen uit landen, waar verkiezingen niet vrij waren. Zelfs gevaarlijk. Dus mensen hebben angstgevoelens als het gaat om verkiezingen. Daarom is het belangrijk om uit te leggen dat het hier anders gaat."

Dat herkent Abdul Rahman uit Jemen. Hij heeft daar nog nooit gestemd. Dat was niet veilig, zegt hij. Hij is blij dat hij nu kan stemmen. "Het voelt fijn en rustig. We kunnen stemmen over de toekomst van Nederland. Dat is mooi", vertelt hij.

Een andere drempel is dat de Amsterdamse politiek nog best ingewikkeld in elkaar zit. "Leg maar eens in simpele woorden uit hoe het college en het stadsdeelbestuur in elkaar zit", legt Mulders uit. "Dat vind ik zelfs ingewikkeld. Daarnaast stem je op een partij en een persoon. Mensen zullen zich moeten verdiepen en ik hoop dat wij daarin kunnen ondersteunen."

Bewoners moeten vluchten na explosie, voorrang voor meiden op voetbalveldjes en de Warmoes Biënnale in het Wallengebied. Dat en meer in het AT5 Nieuws van vrijdag 6 maart, gepresenteerd door Quirien Euwe.