Het aantal mantelzorgers in Nederland groeit. In 2014 was 33 procent van de mensen mantelzorger, in 2024 was dat toegenomen tot 39 procent. Dat blijkt uit een onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP).

In 2024 waren er 5,5 miljoen mantelzorgers. Dit zijn vooral vrouwen, maar de groep mannen groeit. Van de vrouwen verleende ruim tien jaar geleden 37 procent mantelzorg, in 2024 was dat 41 procent. Bij mannen steeg het aandeel van 28 naar 37 procent.

Vooral onder 55-plussers zijn er mantelzorgers bij gekomen. Volgens het SCP zijn dit bijvoorbeeld mensen die hun ouders of schoonouders helpen.

Administratie of vervoer

Ruim driekwart van de mantelzorgers helpt familie, zoals ouders, schoonouders of een partner. Daarnaast ondersteunt 18 procent een vriend of buur.

Het soort hulp dat mantelzorgers geven verschilt. Familieleden helpen vaker bij administratie of persoonlijke verzorging dan niet-familieleden zoals buren of vrienden. Zij helpen bijvoorbeeld bij vervoer regelen, gezelschap houden, schoonmaken of meegaan naar een arts.

Kans op overbelasting

Steeds meer mantelzorgers voelen zich ernstig belast: in 2014 waren dat er 400.000 en tien jaar later 600.000. Dit komt volgens het SCP ook doordat het totale aantal mantelzorgers in die periode is gegroeid.

Vooral mantelzorgers van 18 tot 34 jaar vonden het verlenen van zorg zwaarder. Dit kan volgens het SCP samenhangen met de algemene trend dat jongeren meer druk ervaren. Deze jonge mantelzorgers lopen volgens het SCP daarom een verhoogd risico op overbelasting. Andere risicogroepen zijn ouders van kinderen met een beperking, oudere mantelzorgers en werkende mantelzorgers.

Zo geven ouders van kinderen met een beperking vaak gedurende lange tijd intensieve hulp. Ook 75-plussers bieden geregeld intensieve hulp: gemiddeld 15 uur per week. En dat terwijl een derde van deze groep zelf met gezondheidsproblemen kampt.

Regelingen nodig

Vanuit de overheid wordt sterk ingezet op mantelzorg om de zorg toekomstbestendig te houden. In het coalitieakkoord staat dat "een zorgzame samenleving niet kan zonder de onbetaalbare inzet van vrijwilligers en mantelzorgers".

Om te voorkomen dat mantelzorgers overbelast raken, zijn er meer regelingen nodig voor deze groep, concludeert het SCP. Ook de Sociaal-Economische Raad pleitte eerder dit jaar voor meer steun voor mantelzorgers. De raad wees erop dat de vraag naar mantelzorg door de vergrijzing de komende jaren waarschijnlijk toeneemt.

Een overweldigende meerderheid van de landen onderschrijft dat ze verplicht zijn om klimaatverandering tegen te gaan. Dat is de uitkomst van een stemming door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Met 141 stemmen voor, 8 stemmen tegen en 28 onthoudingen verklaren de meeste landen dat zij ook vinden dat landen hun klimaatverplichtingen moeten nakomen. Doen zij dat niet, kunnen ze bij de rechter ter verantwoording worden geroepen.

Ook Nederland steunde de resolutie, net als alle andere EU-landen, het Verenigd Koninkrijk en China. Onder de tegenstemmers waren de Verenigde Staten, Iran, Rusland, Saudi-Arabië en Israël. India, dat ook een van de grote uitstoters is van broeikasgassen, onthield zich.

"Dit is een belangrijke bevestiging van het internationaal recht, klimaatrechtvaardigheid, wetenschap en de verantwoordelijkheid van landen om mensen te beschermen tegen de escalerende klimaatcrisis", reageert VN-secretaris-generaal Guterres.

Belangrijke rechtszaak

De stemming in New York ging over het advies dat het Internationaal Gerechtshof (ICJ) vorig jaar gaf over klimaatverandering. Daarin stelde het hof dat landen de verplichting hebben om een schone, gezonde en duurzame leefomgeving te garanderen. Als ze dat niet doen, bijvoorbeeld door gebrekkig op te treden tegen de uitstoot van broeikasgassen, begaan ze mogelijk een onrechtmatige daad.

Het advies sloeg in als een bom. Dat zo'n belangrijk internationaal hof in zo'n grote zaak bepaalt dat landen juridisch gebonden zijn aan klimaatverplichtingen, zet de deur op een kier voor nieuwe klimaatzaken en mogelijk hoge claims, te betalen door landen die in gebreke blijven. Landen kunnen deze conclusies van het hof moeilijk volledig naast zich neerleggen, stelden voor- en tegenstanders vast.

Maar alleen een zwaarwegend advies van het ICJ verandert de wereld nog niet, vonden onder andere de kleine eilandstaten in de Stille Oceaan, die een belangrijke motor vormen voor de juridische strijd voor klimaatrechtvaardigheid. Onder leiding van eilandstaat Vanuatu werd daarom geprobeerd om bij de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties een resolutie aan te nemen die het klimaatadvies van het ICJ onderschrijft.

Weerstand

In aanloop naar de stemming is er achter de schermen hard gelobbyd om steun te vergaren bij op zijn minst de 132 landen die het ICJ om dit advies hadden gevraagd. Bakzeil halen bij de Algemene Vergadering zou voor de voorstanders van het klimaatadvies een flinke tegenvaller zijn na de overwinning van vorig jaar. Het zou ze de wind behoorlijk uit de zeilen nemen.

Met name fossiele brandstoffen producerende landen zoals Saudi-Arabië voerden de druk op de resolutie de afgelopen maanden hoog op, vertelden betrokkenen en volgers van de gesprekken eerder al tegen de NOS. Ook de Verenigde Staten werden door hen gezien als belangrijke sta-in-de-weg. Hoewel landen zich officieel niet hebben uitgesproken over het optreden van de VS, waarschuwde men achter de schermen dat de regering-Trump voorstanders wellicht opnieuw economisch zou straffen voor hun steun aan de klimaatresolutie.

Met de weerstand tegen de resolutie bevond de VS zich in een bont gezelschap van landen. Zo schreef Saudi-Arabië vorige week nog mede namens onder meer Iran, Venezuela en Rusland een brief waarin steun aan de resolutie werd ontraden. De waarschuwing daarbij was duidelijk: steun geven aan deze resolutie zou de integriteit van de jaarlijkse klimaattoppen en het Parijsakkoord ernstig ondermijnen. Kortom: wij zullen ons zeker niet welwillender opstellen in de klimaatonderhandelingen als deze resolutie wordt aangenomen.

Nederland

Ondanks alle weerstand van machtige landen als de VS is de resolutie nu dus aangenomen. Vanuit de klimaatbeweging wordt enthousiast gereageerd. "Dit is een mijlpaal waarin de internationale politiek andermaal bevestigt dat landen een verantwoordelijkheid hebben om gevaarlijke klimaatverandering te stoppen", reageert Milieudefensie. "Het net sluit zich daarmee ook om de tegenstribbelende grote vervuilende bedrijven, zoals Shell en ING, en het versterkt onze klimaatzaken."

Ook hulporganisatie Care Nederland spreekt van een belangrijk signaal. "Maar steun in New York moet nu worden omgezet in beleid in Den Haag. Nederland doet nog te weinig om de eigen uitstoot snel genoeg terug te dringen", aldus Care. "Nederland moet nu laten zien wat deze stem waard is, door de eigen klimaatplannen en internationale investeringen in lijn te brengen met de oproep van de VN."

De VN-resolutie leidt niet tot nieuwe juridische verplichtingen voor landen. Het ICJ heeft al vastgesteld dat landen die wettelijke verplichtingen aangaande het klimaat hebben. De landen onderschrijven nu die conclusie, wat in de politiek, diplomatie en rechtszaken veel gewicht kan krijgen.

De vermoedelijke vondst van botten van de beroemde Franse musketier d'Artagnan in Maastricht heeft een bizarre nasleep gekregen. De archeoloog die nauw betrokken was bij de opgraving is gearresteerd omdat hij weigert de botresten terug te geven aan de gemeente.

Het gaat om Wim Dijkman, die ruim veertig jaar stadsarcheoloog is geweest voor de gemeente Maastricht. Hij vindt dat de gemeente zich te veel met de vondst bemoeit en dat hij te weinig erkenning krijgt voor zijn inspanningen. Maastricht vindt echter dat de gemeente de regie heeft over het project.

Dijkmans familie zegt tegen De Limburger dat hij woensdagmiddag is meegenomen door agenten. Het Openbaar Ministerie heeft de arrestatie tegenover de NOS bevestigd.

Lintje gekregen

De vondst van een skelet in een kerk in Maastricht werd in maart wereldnieuws. Dijkman, die de botten had blootgelegd, kreeg een maand later zelfs een lintje als ontdekker van het mogelijke graf van d'Artagnan. Deze graaf is een nationale held in Frankrijk en daarbuiten vooral bekend als de 'vierde musketier'.

Bekijk hier beelden van de opgraving twee maanden geleden:

De gepensioneerde archeoloog had al jaren de theorie dat in deze kerk de overblijfselen van d'Artagnan zouden liggen, zo was te zien in een documentaire van de Frans-Duitse cultuurzender Arte. DNA-onderzoek moet uitwijzen of de theorie klopt.

Dat onderzoek werd onlangs uitgevoerd in Duitsland. Een contact van Dijkman had een bovenarmbot en twee tanden naar het Institut für Rechtsmedizin in München gebracht. Vervolgens zijn deze resten door de archeoloog opgehaald in Duitsland, meldt regionale omroep L1. Volgens de Erfgoedwet zijn bodemvondsten echter eigendom van de gemeente Maastricht.

De archeoloog stelt dat de gemeente had voorgesteld om de botten per post naar Nederland te sturen, maar dat vond hij te gevaarlijk. Het is onduidelijk of er afspraken waren gemaakt over het ophalen van de botresten. Dijkman vindt dat hij de reiskosten moet kunnen declareren.

Criminele organisatie

"De reis naar München en hotelovernachting hebben mij zeker 500 euro gekost", zei hij in een interview met lokale krant de Nieuwe Ster Maastricht. Hij beweerde in dit gesprek dat er sprake is van jaloezie onder zijn oud-collega's bij de gemeente. "Daarom sturen ze nu de erfgoedinspectie op me af. Alsof ik lid ben van een criminele organisatie."

Controleurs van de erfgoedinspectie klopten maandag bij Dijkman aan. Ze eisten dat hij het bovenarmbot en de twee tanden zou inleveren. Maar naar eigen zeggen had hij de botresten ondergebracht bij een vriend. "Zo moet ik het spel helaas spelen."

Principezaak

De gemeente beticht Dijkman ervan dat de opgravingen niet volgens de regels zijn verlopen. "De graafwerkzaamheden die voor 5 maart 2026 zijn uitgevoerd, zijn voor zover ons bekend niet volgens de in de beroepsgroep geldende norm uitgevoerd", verklaarde een woordvoerder tegenover L1.

De archeoloog houdt er rekening mee dat hij de wet heeft overtreden door de botresten te verduisteren, schrijft De Limburger. Toch vindt hij dat hij integer heeft gehandeld uit historisch besef. "Het is een principezaak geworden."

De gemeente Stadskanaal vangt vannacht vijftig tot tachtig asielzoekers op voor wie geen plek is in Ter Apel. "In Ter Apel dreigen mensen buiten te moeten slapen. Als buurgemeente kunnen we dan niet wegkijken", zegt burgemeester Sloots.

De asielzoekers worden volgens de gemeente opgevangen op een veilige locatie, "zonder direct omwonenden". Komende ochtend keren ze terug naar het aanmeldcentrum om hun asielprocedure te vervolgen.

Sloots zegt bij te springen nu het echt niet anders kan: "Dit doen we uit humaniteit en uit verantwoordelijkheid voor de openbare orde en veiligheid in onze regio."

Ter Apel vol

Het is bij de opvanglocatie in Ter Apel te druk. Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) verleent daarom selectief toegang; kwetsbare asielzoekers krijgen voorrang.

Het is niet duidelijk of en hoeveel mensen vannacht buiten de poort van Ter Apel verblijven. Aan het eind van de middag stonden er dertig mensen buiten het aanmeldcentrum voor wie geen plek was, meldde het COA.

Burgemeester Sloots is teleurgesteld in de situatie: "Het is niet te bevatten dat we opnieuw op dit punt staan. We hebben dit eerder meegemaakt en toen al gezegd: dit mag geen terugkerend noodscenario worden. Toch gebeurt het weer."

Blussen van dezelfde brand

Stadskanaal bood al vaker hulp aan, bijvoorbeeld in 2023 en 2024. In dat laatste jaar stelde de gemeente een sporthal beschikbaar.

Sloots benadrukt dat dergelijke noodopvang geen structurele oplossing is en roept de overheid op om meer actie te ondernemen: "Spreid de verantwoordelijkheid eerlijk over het land."

Onderzoekers hebben 1121 nieuwe diersoorten ontdekt die in het water leven. De organismen zijn het afgelopen jaar tijdens meerdere expedities in afgelegen gebieden over de hele wereld ontdekt. Veel van de soorten zijn maar een paar centimeter groot.

De expedities zijn onderdeel van een project van de Nippon Foundation-Nekton Ocean Census, het grootste programma ter wereld dat het oceaanleven vastlegt. De organismen zijn op allerlei plekken gevonden. "Van de diepzee van Antarctica tot de vulkanische onderzeese bergen bij Japan, en de ondiepe wateren van de Comoren", vertelt onderzoeker van Ocean Census Michelle Taylor. "Het is echt wereldwijd."

Een van de ontdekkingen is de draakvis, ook wel de 'spookhaai' genoemd. Het dier is een verre verwant van haaien en roggen en zou zo'n 400 miljoen jaar geleden al ontstaan zijn - nog voor de dinosaurussen. Het dier werd ontdekt tijdens een expeditie voor de kust van Australië.

Een aantal van de ontdekte soorten:

Een andere opvallende ontdekking is de Dalhousiella yabukii. Deze worm is gevonden in de buurt van Japan en onderscheidt zich doordat hij leeft in een 'glazen kasteel'. Het omhulsel van het diertje is doorzichtig, waardoor de ingewanden zichtbaar zijn.

Nadat een nieuw organisme is ontdekt duurt het ruim dertien jaar totdat het is opgenomen in de wetenschappelijke literatuur. "Veel soorten lopen het risico om te verdwijnen voordat ze vastgelegd zijn", vertelt Taylor. "We voeren een strijd tegen de klok om het leven in de oceaan te begrijpen en beschermen."

Zo'n 90 procent van de organismen die leven in de oceaan is nog onbekend terrein voor wetenschappers. "Duizenden soorten hebben te lang in een wetenschappelijk niemandsland verkeerd, omdat het tempo van de ontdekkingen niet kon worden bijgebeend. Dat stellen we nu bij", aldus onderzoeker Taylor.

De onderzoekers maakten videobeelden tijdens de expedities:

Waar de spookhaai en de glazen worm zich in de diepste wateren van de oceaan bevinden, hebben de onderzoekers ook ontdekkingen gedaan in minder diep water. Zo werd in Oost-Timor een worm ontdekt waarvan de unieke gifstoffen worden onderzocht omdat ze misschien gebruikt kunnen worden bij de behandeling van alzheimer en schizofrenie, schrijft Ocean Census.

Ook in Europa zijn nieuwe soorten gevonden. In een zeegrot bij Marseille werd de kleurrijke mediterrane garnaal ontdekt, die op zo'n 15 tot 35 meter diepte leeft.

In Oostenrijk is een voormalig medewerker van de binnenlandse veiligheidsdienst veroordeeld tot ruim vier jaar cel voor spionage voor Rusland. De rechtbank acht bewezen dat hij informatie doorsluisde naar Moskou.

De 63-jarige Egisto Ott verzamelde onder meer informatie over Russen die hun thuisland waren ontvlucht en van wie de Russische veiligheidsdienst FSB de verblijfplaats wilde achterhalen.

Ott zou verder drie mobiele telefoons van hoge ambtenaren van het ministerie van Binnenlandse Zaken via via aan Moskou hebben gegeven. Die toestellen vielen tijdens een boottocht in Oostenrijk in het water en zouden op de een of andere manier bij de Russische inlichtingendienst FSB zijn beland.

De oud-medewerker van de inlichtingendienst is ook schuldig bevonden aan het overhandigen van een laptop met inlichtingen uit een EU-lidstaat aan de Russen. Daarvoor kreeg hij naar verluidt 20.000 euro.

Topman van Wirecard

De link met Moskou liep volgens de aanklagers via een spionagenetwerk waarin de Oostenrijker Jan Marsalek een belangrijke rol speelde. Hij is de voormalig topman van Wirecard, een Duits betalingsbedrijf dat in 2020 failliet ging als gevolg van miljardenfraude.

In de nasleep daarvan bleek dat Marsalek jarenlang had geopereerd als geheim agent voor de Russen. Hij wordt internationaal gezocht en er wordt aangenomen dat hij in Rusland resideert.

Volgens de aanklager liep de link tussen Ott en de Russen via een spionagenetwerk waar onder meer een aantal Bulgaren bij betrokken was. Zij werden vorig jaar in Londen veroordeeld voor spionage.

Chatberichten

Justitie voerde een grote hoeveelheid chatberichten aan als bewijs. Die gesprekken gingen tussen de Bulgaren en een account waarvan wordt vermoed dat het van Marsalek is. Ott werd niet bij naam genoemd, maar voor de aanklagers stond vast dat hij een aantal spionageacties heeft uitgevoerd die in de chats werden besproken.

De voormalig medewerker van de veiligheidsdienst ontkent dat hij voor Moskou heeft gewerkt. Zijn verweer was dat hij een zeer geheime operatie uitvoerde voor een westerse inlichtingendienst, maar daar ging de rechtbank niet in mee. Een andere verdachte in deze zaak, een politieagent, kreeg een voorwaardelijke celstraf van 15 maanden voor het helpen van Ott.

Bulgaren veroordeeld

Justitie heeft Ott sinds 2017 in het vizier. Hij werd in maart 2024 opgepakt en zat een aantal maanden in voorarrest. De lange duur van de zaak was voor de rechtbank reden voor een aantal maanden strafkorting.

De oud-inlichtingenofficier heeft al gezegd dat hij in hoger beroep gaat. Het Openbaar Ministerie gaat intussen door met het onderzoek naar hem, omdat wordt vermoed dat hij ook toegang had tot de persoonlijke gegevens van tienduizenden medewerkers van het ministerie van Binnenlandse Zaken.

Correspondent Charlotte Waaijers:

"Dit is in Oostenrijk te boek komen te staan als de grootste spionagezaak van de laatste decennia, met Ott als spin in het web voor Rusland. Hij heeft in meerdere grote spionagegevallen informatie doorgesluisd die de Russische veiligheidsdienst onder andere kon gebruiken om in het buitenland op tegenstanders van de Russische regering te jagen.

Daarmee is Ott uitgegroeid tot een gezicht van de vele misstanden bij de Oostenrijkse veiligheidsdienst de afgelopen jaren, die de reputatie behoorlijk beschadigd hebben. Andere landen hadden er zelfs zo weinig vertrouwen in dat gevoelige informatie in Oostenrijk veilig was, dat de internationale samenwerking met de dienst werd beperkt.

Om orde op zaken te stellen werd de dienst in 2021 zelfs volledig opgeheven, en werd er een nieuwe opgericht. Ook een veroordeling van Ott moet, na jaren van kritiek over een te slappe aanpak en politieke betrokkenheid bij spionage, een teken van verbetering zijn.

Tegelijk zijn er volgens Oostenrijkse media nog altijd mensen die met Ott hebben gewerkt, en van wie niet onomstotelijk vaststaat dat ze fout hebben gehandeld, aan het werk bij de inlichtingendienst. En de aanscherping van relatief soepele wetten tegen spionage is nog altijd gaande. Dus van een schone lei lijkt na deze veroordeling nog geen sprake."

Elk uur stopt een bus bij het aanmeldcentrum voor asielzoekers in Ter Apel. Per bus stappen enkele mensen uit. Het ene uur zes, dan eens drie, dan weer vijf en een keer eentje. Met grote koffers lopen ze hoopvol richting de poort van het aanmeldcentrum. Maar vandaag krijgen de meesten te horen: geen plek.

"Nieuw?", vraagt de beveiliger bij de poort. Geen reactie. "Asiel?" De zes mannen die tegen twee uur aankomen met de bus knikken. Ze wurmen zich een voor een met hun grote koffer door de draaipoort.

In het Engels legt de beveiliger uit dat ze mogen doorlopen en zich verderop bij het loket van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) mogen melden. Daar wordt een eerste schifting gemaakt: alleen voor kwetsbare personen is nog plek. In de praktijk komt dat neer op alleenstaande minderjarigen, mensen met medische indicaties en andere kwetsbare mensen als zwangeren, gezinnen, lhbti-personen en mensen die in gevaar kunnen komen door eerwraak.

Wachten voor het aanmeldcentrum:

En zo komen enkele uren later degenen die zich hoopvol hadden aangemeld gedesillusioneerd terug. Met een loopbrief, een soort bewijs dat ze zich hebben aangemeld met een nummer voor de volgorde. Een oranje polsbandje dat ze hebben gekregen maakt hun situatie nog iets duidelijker en herkenbaarder.

Een van hen is een jonge man met een rode rugzak. "Ze zeiden dat ik later maar eens moet terugkomen. Over een week ofzo", vertelt hij gelaten. Wat hij nu moet doen, weet hij eigenlijk niet. Hij reist eerst naar een grotere stad. "Zwolle bijvoorbeeld. Vandaaruit kijk ik wel weer verder."

Zelf een slaapplek zoeken

Ook een zojuist gearriveerde man uit Pakistan staat verdwaasd buiten met de loopbrief in zijn hand. Morgen mag hij het opnieuw proberen, in de hoop dat er dan wel plek is. "We hebben een probleem", vertelt hij in gebrekkig Engels, terwijl hij zijn documenten laat zien. Waar hij vanavond moet slapen? Hij heeft geen idee. "Maar morgen kom ik terug."

Om de gestrande nieuwkomers op te vangen is het Rode Kruis aanwezig bij het centrum. "Dit is wat wij verwachtten", zegt Bastiaan van Blokland van de hulporganisatie. "Dat er niet genoeg plek is en mensen hier buiten terechtkomen. Ze worden eigenlijk aan hun lot overgelaten."

Het Rode Kruis deelt water en eten uit. "De minimale benodigdheden om te overleven", aldus Van Blokland. Hoewel het Rode Kruis in no-time sporthallen kan inrichten met bedden, weigeren ze nu zelfstandig slaapplekken te regelen. "De overheid is verantwoordelijk voor de opvang. Wij staan klaar om te helpen, maar zij moeten de regie nemen."

Toch vertrekt niet iedereen met lege handen. Een man die zich gisteravond nog aanmeldde heeft geluk. Hij kreeg een ov-dagkaart en een doorverwijsplek naar het Brabantse Budel. Het COA probeert de druk te verlichten door mensen snel door te plaatsen. "Het is hier te druk, het kamp is vol. Maar ze hebben me snel geholpen."

De middag is voorbij, de avond begint te vallen, en de onzekerheid onder de asielzoekers buiten de poort neemt toe. Niemand lijkt te merken dat de regen is vertrokken en de zon is gaan schijnen.

'Solidariteit nodig'

Van Bloklands frustratie is voelbaar: "Er is nu maatschappelijke solidariteit nodig. We hebben een gemeente nodig die zegt: 'Wij openen onze deuren, wij openen die sporthal.' Je kunt deze mensen nu geen zekerheid bieden, behalve dat we er voor ze zijn en dat er naar hen wordt omgekeken. Maar er moet écht meer gebeuren."

Aan de rand van het grasveld worden toiletten neergezet. Van Blokland loopt verder om de vijfentwintig tot dertig mensen die maar zijn gaan zitten water aan te bieden. "Meer kun je nu niet doen."

Een lange, koude en dure winter, dat staat Europa te wachten als het de strenge milieuregels voor fabrikanten van fossiele brandstoffen niet snel versoepelt. Daarvoor waarschuwt Andrew Puzder in het FD.

Hij is ambassadeur van de Verenigde Staten bij de Europese Unie en volgens hem zijn de klimaatregels 'onuitvoerbaar'. De regels zijn twee jaar geleden door de EU vastgelegd in de methaanwet, die volgend jaar moet ingaan.

Het doel daarvan is om de uitstoot van methaan die vrijkomt bij olie- en gaswinning te verminderen. Energieleveranciers zijn daarmee verplicht om te melden hoe hoog de uitstoot van het broeikasgas is en moeten maatregelen nemen om die ook terug te dringen. Als zij dat niet doen volgen er boetes.

Erg afhankelijk

Maar volgens de Amerikaanse ambassadeur is dat niet te doen en dreigt hij dus dat de olie- en gaslevering aan Europa per 1 januari stopt als er niets verandert. Volgens de VS kunnen ze hun olie en gas ook naar Azië sturen in plaats van naar Europa.

"Dat is bijzonder ongemakkelijk voor de Europese Unie", zegt energiedeskundige Lucia van Geuns van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS). "Wij zijn erg afhankelijk van import van zowel ruwe olie als vloeibaar aardgas, met name uit de Verenigde Staten."

Schaliegas, schalieolie en aardgas en -olie worden grootschalig gewonnen in de VS, legt Van Geuns uit. Daarbij is vaak sprake van methaanuitstoot bij de productie, "maar die administratie is niet altijd op orde".

"Het brengt veel papierwerk met zich mee, maar uiteindelijk is dat nodig om importeurs inzicht te geven in hoeveelheid methaan die zij indirect invoeren via de import van ruwe olie en aardgas."

Tempo te hoog

De nieuwe regels zijn door de EU bedacht in een tijd dat er nog geen sprake was van een oorlog in het Midden-Oosten en de afsluiting van de Straat van Hormuz. De manier waarop Europa het wil uitvoeren is een probleem, vindt directeur Jan-Willem van den Beukel van de belangenorganisatie van energiebedrijven, Vemobin.

"We steunen het doel van de methaanregels en het terugdringen van methaanemissies, maar de wereldwijde oliemarkt staat er al slecht voor", zegt Van den Beukel. Er is niet voldoende 'gecertificeerde' olie beschikbaar, zegt hij. Als de EU het plan doorzet, verwacht hij dat bedrijven geen interesse meer hebben om te exporteren naar Europa.

"Toen de regels werden opgesteld was dat voor binnen Europa", zegt Van den Beukel. Nu gelden ze ook voor de rest van de wereld, maar volgens Van den Beukel is het tempo van de EU te hoog. Als ze daar rekening mee houden zou een groter deel van de beschikbare olie aan de eisen kunnen voldoen.

Gebeurt dat niet, dan kan dat leiden tot meer import van eindproducten zoals benzine en diesel, denkt Van den Beukel. En dat kan weer leiden tot hogere prijzen. Ook energiedeskundige Van Geuns vraagt zich af of Europa de VS en andere landen kan vragen om aan de nieuwe regels te voldoen.

"Met een crisis in het Midden-Oosten waarin wij wel degelijk ook de gevolgen zien en voelen met betrekking tot de betaalbaarheid van gas, maar ook de betaalbaarheid van bijvoorbeeld olieproducten zoals kerosine en diesel, zijn we eigenlijk nu niet in een positie om dat te eisen."

Van tafel

In Brussel wordt erover gesproken om de regels misschien wat te versoepelen. Als het aan Europarlementariër Auke Zijlstra (PVV) ligt gaat de wet van tafel. Volgens hem zijn de bezwaren van de Amerikanen terecht en moet Europa kiezen: "Gas kopen in de VS, of we zitten vanaf januari met een gat van 25 procent in onze gasvoorziening."

Europarlementariër Mohammed Chahim (GroenLinks-PvdA) heeft juist geen begrip voor de Amerikanen en zegt dat Europa de rug recht moet houden. "We zijn een ontzettend belangrijke markt, ook voor de Amerikaanse olie- en gasindustrie, vooral gas", zegt Chahim. Hij kan zich niet voorstellen dat de VS zomaar een andere partij vindt waaraan ze miljarden verdienen en "daarmee ons aan de kant zetten."

Klimaatminister Stientje van Veldhoven zegt dat het belangrijk is om schone olie en gas te winnen, maar dat moet ook gebeuren op een manier die uitvoerbaar is. De Europese Commissie voert daar nog gesprekken over. "Ik weet zeker dat ze met een oplossing zullen komen", besluit de minister.

De 'aardseplanetenjager' wordt hij genoemd. De nieuwe Europese ruimtetelescoop Plato wordt begin volgend jaar gelanceerd en vandaag was hij nog een laatste keer voor de pers te zien, in Noordwijk. Binnenkort vertrekt de complexe ruimtekijker naar de lanceerbasis in Frans-Guyana.

"We hebben elf van de camera's van de Plato-telescoop getest bij onderzoeksinstituut SRON in Groningen", vertelt planeetonderzoeker Michiel Min in de stofvrije ruimte waar de telescoop staat voor de laatste tests. "Die lenzen zijn best fors, maar als je zo die hele telescoop ziet, zo groot als een klein vliegtuig, denk je wel even: 'wow'."

Dat wow-gevoel wordt nog groter als je weet dat Plato straks op 1,5 miljoen kilometer van de aarde twee jaar lang hetzelfde stuk van de sterrenhemel zal vastleggen. Om op zoek te gaan naar de heilige graal: een tweelingzusje van de aarde.

Planeten bij andere sterren zijn een geliefd thema in films (en boeken) als Project Hail Mary. Maar wat weten we inmiddels echt van die zogeheten exoplaneten? Van enkele tientallen is bekend dat ze zo'n beetje hetzelfde formaat hebben als de aarde.

De laatste jaren kunnen astronomen steeds meer details 'zien', bijvoorbeeld waar zo'n planeet uit bestaat, en of er water en een atmosfeer te vinden zijn. Toch blijft het onderzoek een krachttoer, want zelfs de dichtstbijzijnde exoplaneten draaien zo onvoorstelbaar ver weg om hun sterren dat ernaartoe vliegen met een raket duizenden jaren zou duren.

Totaalplaatje

"We hebben ruim 7000 exoplaneten ontdekt, en ze waren allemaal verrassend", vertelt onderzoeker Heike Rauer. "Maar is er een zoals de aarde bij? We willen weten of ze rotsachtig of gasvormig zijn, of ze een kern hebben, een atmosfeer. Plato is daar ideaal voor."

Plato heeft een arsenaal aan instrumenten om naar aardse planeten te zoeken, onder meer door sterren heel lang te observeren en heel nauwkeurig te meten hoe het licht verandert als een planeet er voorlangs gaat. Ook de ster zelf wordt bestudeerd, en zo ontstaat een totaalplaatje.

Andere telescopen konden dat ook al, zoals de James Webb-telescoop, maar Plato gaat nog verder. De camera's filmen met twee miljard pixels om zo nauwkeurig mogelijk minuscule variaties in het sterrenlicht te kunnen zien.

Zoeken bij 200.000 sterren

De telescoop in de clean room heeft wel iets weg van een raketlanceerinstallatie, maar in plaats van raketten is Plato gewapend met 26 camera's. "Daardoor heeft de telescoop een groter gezichtsveld", legt Michiel Min uit. "Hij zal bij 200.000 sterren naar exoplaneten gaan zoeken en is speciaal gericht op exoplaneten die dezelfde eigenschappen als de aarde hebben. En hij volgt ze zo lang dat we heel nauwkeurige gegevens krijgen."

Door al die data van verschillende exoplaneten met elkaar te vergelijken, zowel bij oudere als nieuwere sterren, moeten astronomen ook meer inzicht krijgen in de evolutie van andere zonnestelsels en hun planeten.

"Zodat je niet een ster miljarden jaren hoeft te volgen. Je kunt het vergelijken met het onderzoek naar hoe een mens zich ontwikkelt. Je kunt kinderen en ouderen met elkaar vergelijken, en dan hoef je geen 90 jaar te wachten tot iemand die hele ontwikkeling heeft doorlopen."

De afgelopen maanden is Plato meedogenloos blootgesteld aan het vacuüm, de extreme temperaturen en het ongefilterde zonlicht dat de ruimtetelescoop in de ruimte krijgt te verduren. Alleen al de vibraties van de lancering zouden de instrumenten uit balans kunnen brengen, dus ook dat is getest.

Min testte bij SRON in Groningen hoe de lenzen van Plato het houden bij 90 graden onder nul. "De focus moet heel exact zijn. Hoe nauwkeuriger je kunt focussen, hoe makkelijker het is de helderheid van sterren te meten." Hoe nauwkeurig? "Het is alsof je een laser op een knikker een kilometer ver weg richt, en dat maandenlang."

Na de lancering, mogelijk al in januari volgend jaar, duurt het een maand voordat de telescoop zijn definitieve baan heeft bereikt. "Dat zal een spannend moment zijn. Maar dan begint het pas", zegt projectwetenschapper Ana Heras Pastor. "Dan moeten we nog twee jaar wachten. Totdat Plato genoeg data heeft verzameld om nieuwe ontdekkingen te doen."

De missie van Plato gaat in totaal vier jaar duren, en kan daarna nog verlengd worden.

GroenLinks-PvdA Europarlementariër Bas Eickhout stopt. Eickhout verlaat het parlement mede omdat hij relaties heeft gehad die niet passen bij zijn rol, zo schrijft hij in een verklaring.

"Ik heb in het verleden niet altijd het juiste gedaan", aldus Eickhout. "Dat had ik niet mogen doen en daar neem ik mijn verantwoordelijkheid voor." Hij maakt in zijn verklaring niet duidelijk om wat voor relaties het gaat.

Verder noemt hij een gebrek aan energie als reden om te stoppen. "Met de oprichting van Pro in het vooruitzicht breekt een nieuw tijdperk aan. Die partij verdient volksvertegenwoordigers die daar met volle energie voor gaan."

Onlangs maakte Eickhout (49) bekend dat hij een relatie heeft met zijn 25-jarige Oostenrijkse fractiegenoot bij de Groenen Lena Schilling. Aan de NOS laat hij weten dat zijn vertrek niets te maken heeft met die relatie.

Vragen over waarom andere relaties niet passend waren bij zijn rol wil hij niet beantwoorden.

Invloedrijk

De fractie van GroenLinks en PvdA in het Europees Parlement laat in een statement weten dat Eickhout zijn besluit mede heeft genomen "omdat hij vroegere relaties op de werkvloer niet heeft gemeld". "Een professionele, open werksfeer is voor iedereen van essentieel belang en de kern van onze gedragscode. Daarom is zijn besluit juist."

Eickhout is de langstzittende Nederlandse Europarlementariër. Hij heeft sinds 2009 onafgebroken in het Europees Parlement gezeten. Vooral op het gebied van klimaat gold hij als invloedrijk. Sinds 2024 was hij co-voorzitter van de fractie van de Europese Groenen, waar GroenLinks als partij bij is aangesloten.

Juist besluit

GroenLinks-PvdA partijleider Klaver vindt dat Eickhout een "juist besluit" heeft genomen. "Ik wil Bas bedanken voor zijn inzet en alles wat hij heeft betekend voor het klimaat en de natuur", schrijft hij op BlueSky.

Een aantal concerten van de Franse zanger Patrick Bruel in Canada is afgelast na aantijgingen van seksueel wangedrag. De 67-jarige artiest en acteur wordt door tientallen vrouwen in Frankrijk en België beschuldigd van aanranding en verkrachting.

Patrick Bruel, geboren als Patrick Benguigui, is al tientallen jaren een beroemdheid in Frankrijk. HIj verkocht miljoenen albums en speelde in zo'n veertig films. Momenteel speelt hij in een toneelstuk in Parijs, maar halverwege volgende maand begint hij aan een nieuwe reeks concerten in Frankrijk, Zwitserland, België en Canada.

De concerten in Canada die zijn afgelast stonden gepland in Quebec in december, maar de organisator voorziet "gezien de huidige omstandigheden" problemen bij het promoten daarvan. De drie concerten in Montreal gaan vooralsnog wel door.

De afgelopen maanden hebben zo'n dertig vrouwen de zanger beschuldigd van seksueel wangedrag. Dat begon in maart met een publicatie van Médiapart, een Franse platform voor onderzoeksjournalistiek.

De Franse justitie onderzoekt nu een tiental gevallen en kijkt daarbij ook naar een zaak die in 2020 werd geseponeerd bij gebrek aan bewijs. Ook justitie in België doet onderzoek naar een aanranding.

Gedrogeerd

Een van de vrouwen die naar buiten zijn getreden is de bekende presentator Flavie Flament, die zegt dat de zanger haar in 1991 in zijn huis in Parijs heeft gedrogeerd en verkracht, toen zij 16 was en hij 32 jaar.

Na het drinken van thee zou ze buiten bewustzijn zijn geraakt. Toen ze weer wakker werd, zag ze naar eigen zeggen hoe ze met Bruel op bed lag en hij haar broek aandeed.

Bruel erkent dat hij een relatie met Flament heeft gehad, maar stelt die maar kort duurde en met wederzijdse instemming was. Zijn advocaat zei gisteren dat Flament het verhaal heeft verzonnen.

In een bericht op Instagram beweert de zanger dat hij zich nooit heeft opgedrongen aan een vrouw en ook dat hij nooit iemand heeft gedrogeerd, gemanipuleerd of zijn roem heeft gebruikt om iemand te misbruiken. Over het leeftijdsverschil met Flavent schrijft Bruel dat hij begrijpt dat het "wenkbrauwen kan doen fronsen".

Petitie

Naar aanleiding van de beschuldigingen gaat er een petitie rond waarin wordt opgeroepen om alle ruim vijftig concerten van Bruels tournee te schrappen. De oproep krijgt steun van een aantal feministische organisaties en is sinds half april 26.000 keer ondertekend.

De verwachting is volgens Franse media dat de komende tijd nog meer vrouwen zich zullen melden met beschuldigingen richting Bruel. Een woordvoerder van de Franse regering heeft vrouwen in een interview opgeroepen om naar buiten te treden met hun ervaringen van seksueel geweld, "ook al is het tientallen jaren geleden".

Bijna anderhalve maand na het ingaan van het staakt-het-vuren tussen de Verenigde Staten en Iran is er weinig veranderd aan de situatie in de Golfregio. De Straat van Hormuz is nog altijd geblokkeerd met grote gevolgen voor de wereldeconomie en de onderhandelingen tussen de twee landen zijn niet of nauwelijks opgeschoten. Zo staat het conflict er nu voor.

Sporadische aanvallen

Ondanks het staakt-het-vuren dat op 8 april inging, worden er met enige regelmaat aanvallen gemeld. Zo werden er de afgelopen dagen meerdere drones afgevuurd op de Verenigde Arabische Emiraten. Een daarvan veroorzaakte dit weekend brand bij Barakah, het enige nucleaire complex van de Emiraten. De drones kwamen volgens het ministerie van Defensie uit Irak, wat er zeer waarschijnlijk op wijst dat aan Iran gelieerde milities erachter zitten.

Op zee gebeurt ook het een en ander. De onrustigste periode deze maand was een week of twee geleden. De VS zei toen dat Iran drie Amerikaanse torpedobootjagers had beschoten, waarop Iran stelde dat Amerika zelf eerst twee Iraanse schepen had aangevallen.

Enkele dagen later werd voor de kust van Qatar een bulkschip getroffen door een drone of projectiel. Vorige week werd een Chinees schip dat voor anker lag voor de kust van de VAE gekaapt en naar Iraanse wateren gebracht. Geen van deze gebeurtenissen heeft tot een nieuwe militaire escalatie geleid.

Eigendom van China

Door de oorlog tussen de VS en Iran is de Straat van Hormuz grotendeels afgesloten. Via de belangrijke zeestraat wordt normaal gesproken een kwart van de wereldwijde olievraag en een vijfde van het vloeibare gas vervoerd. Die handel ligt vrijwel stil, wat over de hele wereld heeft geleid tot veel hogere energieprijzen. Door de blokkade liggen er al wekenlang honderden olietankers vast in de Perzische Golf.

Toch lukt het af en toe om schepen door de zeestraat te sturen. Vorige week vonden 54 schepen doorgang, ruim twee keer zo veel als de 25 die er een week eerder doorheen voeren. Dat valt op te maken uit gegevens van de maritieme data-analist Lloyd's List. Het is nog altijd een stuk minder dan de ruim 130 schepen die voor de oorlog dagelijks hun weg wisten te vinden door de zeestraat.

Een deel van de schepen die vorige week door de zeestraat voeren, is eigendom van China. Dat is de enige grote overgebleven afnemer van de zwaar gesanctioneerde Iraanse olie. Vorige week liet Iran weten de regels voor China te versoepelen. Schepen die banden hebben met de VS en Israël kunnen sowieso niet op doorgang rekenen.

Om de situatie in de zeestraat op te lossen, zullen de VS en Iran tot een akkoord moeten komen. De afgelopen weken zijn er meerdere voorstellen heen en weer gestuurd, met behulp van bemiddelaar Pakistan, maar beide kampen willen hun standpunten vooralsnog niet loslaten.

Belangrijkste twistpunt

Eergisteren stuurde Iran zijn jongste voorstel, aldus een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Volgens hem eist Iran het opheffen van de sancties, net als compensatie voor de schade die is geleden in de oorlog.

Ook wil Iran de controle over de Straat van Hormuz behouden, het opheffen van de Amerikaanse blokkade van Iraanse havens en een einde aan de oorlog op alle fronten, dus ook die in Libanon. Ondanks een verlengd bestand voert Israël daar zeer regelmatig bombardementen uit.

Voor zover bekend zegt Iran niets over het beperken van zijn nucleaire programma, en dat is juist het belangrijkste twistpunt tussen de twee partijen. De VS eist dat Iran stopt met het verrijken van uranium of dat dat op zijn minst voor een langere periode sterk wordt beperkt. Het doel is om te voorkomen dat Iran een kernwapen kan maken. Ook moet de zeestraat weer open van de Amerikanen.

Dreigementen

De berichten over de onderhandelingen gaan hand in hand met dreigende taal over en weer. De Amerikaanse president Trump geeft al wekenlang wisselende signalen. Het ene moment spreekt hij van progressie in de gesprekken, om even later weer te dreigen met nieuwe aanvallen.

Dat gebeurde deze week ook: maandag zei Trump nog vertrouwen te hebben in een goede afloop van de onderhandelingen. Later op de dag zei hij dat hij "een zeer grote aanval" op Iran had goedgekeurd, maar dat hij dat een uur voor aanvang weer had afgeblazen na verzoeken van de leiders van Qatar, Saudi-Arabië en de Emiraten. Die wilden meer tijd om tot een diplomatieke oplossing te komen, bevestigde een woordvoerder van het Qatarese ministerie van Buitenlandse Zaken gisteren.

Iran dreigt met verdere escalatie als de VS opnieuw aanvalt. Teheran heeft de afgelopen weken vaker gezegd te zullen terugslaan door Amerikaanse militaire bases in de Golfregio aan te vallen, zoals het voor het staakt-het-vuren al deed. Maar de Revolutionaire Garde, die in Iran veel macht heeft, doet daar nog een schepje bovenop: "Als de agressie tegen Iran wordt herhaald, zal de oorlog verder reiken dan enkel de regio."

Voor het eerst in acht jaar staan vandaag weer Noord- en Zuid-Koreaanse sportteams tegenover elkaar. De Zuid-Koreaanse vrouwen van voetbalclub Suwon nemen het op tegen het Noord-Koreaanse Naegohyang voor een plek in de finale van de Aziatische Champions League.

De laatste keer dat sporters uit beide landen elkaar troffen was een diplomatiek hoopvol moment, waar jaren later weinig van over is. Toch is het niet verrassend dat Noord-Korea een team stuurt. Er is vrijwel geen teamsport waarin het land internationaal succesvoller is dan in het vrouwenvoetbal, en dat laat Pyongyang graag aan de wereld zien.

Neogohyang speelt in het wit, Suwon in het rood-wit:

De laatste grote inter-Koreaanse sportontmoeting vond plaats op de Olympische Winterspelen van 2018 in Pyeongchang. Dat moment gold als een diplomatiek hoogtepunt in de moderne geschiedenis van de twee Korea's.

Symbool van toenadering

Bijzonder was vooral de aanwezigheid van Kim Yo-jong, de zus van de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un. Het was de eerste keer sinds de Koreaanse Oorlog dat een lid van de Kim-dynastie Zuid-Korea bezocht. Tijdens de openingsceremonie schudde zij de hand van de toenmalige Zuid-Koreaanse president. Dat beeld ging de wereld over als symbool van toenadering tussen Noord- en Zuid-Korea.

Maar van die toenadering is weinig meer over. Sinds 2023 heeft Noord-Korea officieel afstand genomen van het idee van vreedzame hereniging. Ook inter-Koreaanse betrekkingen hebben wat Pyongyang betreft geen prioriteit meer.

De Zuid-Koreaanse regering probeert ondertussen de spanningen niet verder te laten escaleren. Voorstanders van dialoog spreken daarbij van een beleid van "strategisch uithoudingsvermogen": afwachten, beperkte contacten openhouden en hopen op betere tijden.

Volgens Koreadeskundige Christopher Green, verbonden aan de Universiteit Leiden, is die terughoudendheid ook zichtbaar rond deze wedstrijd. Zo zal de Zuid-Koreaanse minister van Eenwording waarschijnlijk niet aanwezig zijn, omdat dat de wedstrijd een te officieel karakter zou geven, legt Green uit. Wel is er volgens hem geld vrijgemaakt om een gastvrije sfeer rond het duel te creëren, "maar zonder daar te veel nadruk op te leggen".

Toch werden de Noord-Koreaanse speelsters afgelopen weekend enthousiast onthaald. Activisten stonden zondag op de luchthaven in Zuid-Korea klaar met spandoeken om het team welkom te heten. Ook Zuid-Koreaanse voetballiefhebbers lopen massaal uit: de wedstrijd was binnen een dag uitverkocht.

Omdat het om clubteams gaat en niet om nationale elftallen, zullen er volgens de regels van de Aziatische voetbalbond geen volksliederen of politieke symbolen worden gebruikt. Daaronder valt ook de Koreaanse herenigingsvlag.

Stimuleren van patriottisme

In de beginjaren van de Noord-Koreaanse staat werd sport vooral gezien als iets functioneels. Mensen moesten sporten omdat dat goed was voor hun gezondheid, en gezonde burgers betekenden betere arbeiders en soldaten. Internationale wedstrijden vonden destijds vooral plaats tegen andere socialistische landen en werden gebruikt om de banden binnen het communistische blok te versterken.

Dat veranderde onder Kim Jong-il, de vader van de huidige leider. Hij was een groot sportliefhebber en zag sportief succes ook als middel tot staatsvorming: het stimuleren van patriottisme en loyaliteit aan de partij. Daarom investeerde Noord-Korea gericht in sporten waarin het land internationaal kon uitblinken.

Noord-Korea's voetbalsucces

Onder Kim Jong-un begon Noord-Korea grootschaliger en systematischer te investeren in voetbal. Er kwam meer aandacht voor jeugdopleidingen, infrastructuur en buitenlandse trainers. Dat leverde vooral bij het vrouwenvoetbal resultaat op.

Het nationale vrouwenteam won meerdere gouden medailles op de Aziatische Spelen en Noord-Korea is regerend wereldkampioen onder 17 en onder 20 bij de vrouwen. Bovendien heeft het Noord-Koreaanse vrouwenteam zich twee keer zo vaak geplaatst voor een WK als het mannenteam.

Waar de populariteit van voetbal vandaan komt, is moeilijk vast te stellen. Mogelijk speelt het wereldkampioenschap van 1966 een rol, toen Noord-Korea verrassend goed presteerde. Ook kan de persoonlijke interesse van Kim Jong-un in voetbal meespelen. Volgens Noord-Koreaanse sportkenners bezoekt hij vaker voetbalwedstrijden dan andere sportevenementen.

Hoe dan ook, het internationale prestige van het Noord-Koreaanse vrouwenvoetbal is voor Pyongyang reden genoeg om het team naar Zuid-Korea te laten reizen. Op grote diplomatieke impact hoeven we niet te rekenen, "maar als de wedstrijd vreedzaam verloopt, kan dat later misschien toch een klein positief effect hebben", aldus Green.

Finaleplaats voor Naegohyang

De wedstrijd is inmiddels gespeeld en geëindigd in een 1-2 overwinning voor de uitspelende ploeg, het Noord-Koraanse Naegohyang. Door de zege staat het elftal in de finale, waar het Tokyo Verdy Beleza uit Japan treft.

De Duitse politie heeft een echtpaar uit München gearresteerd omdat de twee mogelijk voor China hebben gespioneerd. Het koppel zou zich onder meer hebben voorgedaan als tolk om wetenschappers van Duitse universiteiten naar China te lokken. De politie onderzocht de woningen en werkplekken van de verdachten in München.

De twee, geïdentificeerd door het Duitse Openbaar Ministerie als Xuejun C. en Hua S., zijn beiden Duitse staatsburgers.

Volgens het OM zocht het koppel contact met wetenschappers van meerdere Duitse universiteiten en onderzoeksinstituten die zich bezighouden met onderwerpen als lucht- en ruimtevaarttechniek, informatica en AI.

"De verdachten deden zich soms voor als tolken of werknemers van een autofabrikant", zegt het Duitse OM. Het echtpaar zou ook wetenschappers naar China gelokt hebben om betaalde lezingen te geven aan inwoners van China. "In werkelijkheid werden deze lezingen echter gegeven aan werknemers van staatsbedrijven in de wapenindustrie."

Op meerdere plekken in Duitsland worden personen die als potentiële getuigen kunnen dienen ondervraagd. De verdachten verschijnen vandaag voor de onderzoeksrechter, die onder meer de lengte van het voorarrest bepaalt.

Voor iedereen die na de dood wat dichter bij Rembrandt wil komen: voor tienduizend euro kun je voor tien jaar een plekje in de crypte van de Westerkerk reserveren voor je urn. De kerk hoopt hiermee genoeg geld binnen te halen voor een nodige restauratie van de vloer. 

"Het halve Rijksmuseum ligt hier", grapt secretaris van de Vrienden van de Westerkerk John Faasse. "Bijna elke steen in de Westerkerk is een grafsteen." En als alles volgens plan verloopt kan straks elke Amsterdammer daarbij. Je moet wel tienduizend euro en een eigen urn meenemen. 

De Westerkerk wil graag beginnen met de restauratie van de vloer. Net als veel andere kerken, heeft de Westerkerk last van een krimpende veengrond. De vloer moet dus vervangen worden, dus is dit volgens Faasse een mooi moment voor de bouw van de crypte. 

10.000 euro

De eerste honderdvijftig urnplekken zullen met tienduizend euro niet goedkoop zijn, want de restauratie van de vloer is dat ook niet. Naar verwachting kost dat zo'n vier miljoen euro. "Als we die eerste honderdvijftig plekken eenmaal hebben verdeeld, hopen we ook goedkopere plekken aan te bieden, zodat iedere Amsterdammer die dat wil hier z'n laatste rustplaats kan hebben. Want een mooiere plek kan ik me bijna niet voorstellen", aldus Faasse.

Als alles goed gaat, hoopt de Westerkerk halverwege 2027 te beginnen met de bouw. 

De gemeente gaat het aanvragen van een gehandicaptenparkeerkaart voor ouders van kinderen met een beperking makkelijker maken. Dat staat in een raadsbrief. De aanpassingen moeten ervoor zorgen dat het proces voor gezinnen minder tijdrovend en stressvol is.

Uit gesprekken tussen de verantwoordelijk wethouders en ouders is gebleken dat de huidige procedure veel van ouders en kinderen vraagt, vooral van kinderen met een meervoudige beperking. Zo moest bij een eerste aanvraag eerst een medische keuring op een GGD-locatie worden uitgevoerd, wat gezinnen als belastend en tijdrovend ervaarden. "Het regelen van vervoer naar de GGD-locatie, het vrij nemen van werk, het missen van school of andere activiteiten door het kind en het uitleggen aan het kind waarom deze keuring nodig is, zorgden voor veel spanning."

Die keuring is niet langer verplicht. Wanneer op basis van medische informatie van bijvoorbeeld een huisarts kan worden vastgesteld dat er sprake is van een (meervoudige) beperking, is dat voldoende. Wel is een bezoek aan een GGD-locatie nog steeds een optie als de ouders dat zouden willen.

Meer aanpassingen

Verder zijn de brieven die ouders tijdens de aanvraag ontvangen aangepast. Daarin kiest de gemeente voor eenvoudiger taalgebruik en extra uitleg over wat er van hen wordt verwacht en waarom bepaalde besluiten zijn genomen. Ook hoeven ouders voortaan niet meer te bewijzen dat ze de ouder van het kind zijn; die gegevens haalt de gemeente rechtstreeks uit de Basisregistratie Personen. Tot slot wordt de parkeervergunning voor gehandicapten nu automatisch gekoppeld aan de aanvraag van een GPK.

"Met deze stappen maken we het aanvraagproces voor een gehandicaptenparkeerkaart toegankelijker, eenvoudiger en minder belastend."

De vader van de Amsterdamse Jesse van Schaik maakt zich grote zorgen sinds zijn dochter afgelopen maandag door Israëlische troepen van een hulpboot richting Gaza is gehaald. Sinds de onderschepping heeft hij geen contact meer met haar gehad. Inmiddels is het wel bekend dat ze naar een haven in Israël is overgebracht. Vervolgens zouden de activisten volgens premier Jetten 'mensonterend' zijn behandeld; hij heeft de Israëlische president hierop aangesproken. Ook andere Europese landen uiten zware kritiek op Israël. 

De vloot met activisten die onderweg was naar Gaza om hulpgoederen te brengen, is afgelopen maandag geënterd door het Israëlische leger. Sinds die dag hebben familie en vrienden geen contact meer gehad met Jesse. 

De activisten konden volgens de organisatie, de Global Sumud Flotilla, geen contact opnemen met hun advocaten en ook werd hun niet de mogelijkheid geboden om consulaire hulp aan te vragen. Op beelden van de livestream van de organisatie is te zien hoe militairen bij meerdere schepen aan boord gaan. Sindsdien heeft niemand meer iets van haar vernomen.

Zorgen

"Ik maak me echt zorgen", vertelt Frank van Schaik, de vader van Jesse. "Ik ben supertrots op mijn dochter en op wat ze doet, maar het is ook heel naar", zegt hij zichtbaar geëmotioneerd. Zijn zorgen komen deels voort uit eerdere meldingen van geweldsincidenten bij aanhoudingen van activisten die meevoeren richting Gaza.

Ook Sam en Max, twee vrienden van Jesse, maken zich zorgen. "Ik heb geen idee wat er allemaal gebeurt", vertelt Sam. Max vult aan: "Ik voel me heel machteloos. Dat zij als burger op internationale wateren is opgepakt, is echt schaamteloos." Ook maakt hij zich zorgen over de behandeling van Jesse in een Israëlische gevangenis.

Consequenties

Jesse en de andere activisten waren zich waarschijnlijk bewust van het risico dat Israël zou ingrijpen. Ook bij eerdere acties werden schepen onderschept. Toch begrijpen de vrienden van Jesse haar keuze. "Ze wist natuurlijk van tevoren dat de kans groot was dat ze onderschept zouden worden. Maar dat maakt het niet minder schandalig. Het gebeurde nog steeds op internationale wateren en volgens ons is dat een schending van het internationaal recht", zegt Max.

Het Israëlische ministerie van Buitenlandse Zaken noemde de vloot "een provocatie". Volgens het ministerie waren er geen hulpgoederen aan boord. De Nederlandse tak van Global Sumud Flotilla spreekt dat tegen. 

"Mensonterend"

Aan het begin van de middag laat Frank, de vader van Jesse, ons weten dat Jesse wordt overgebracht naar een haven in Israël. Toch maakt hij zich nog altijd zorgen om zijn dochter, hij heeft nog altijd geen contact met haar gehad.  

Op beelden die de extreemrechtse Israëlische minister van Veiligheid Itamar Ben-Gvir op X heeft gedeeld, is te zien hoe opvarenden van de activistenvloot volgens premier Jetten 'mensonterend' worden behandeld. Zo wordt een vrouw met haar handen vastgebonden ruw tegen de grond gewerkt en moeten tientallen activisten gedwongen knielen. Onduidelijk is of Jesse zich hier ook bevindt. 

Minister Berendsen van Buitenlandse Zaken heeft de Israëlische ambassadeur in ons land ontboden voor uitleg en de minister verwacht excuses van de Israëlische regering. 

Tientallen ondernemers en particulieren zijn gedupeerd door de grote brand in een bedrijfspand aan de Weesperstraat in Diemen. Naast brandschade is er ook schade door het vele bluswater en de rook. 

Het ging om een bedrijfsverzamelgebouw. "Het is toevallig het pand waarin ik werk", vertelde iemand die wegreed in de auto. "Ineens was er rook en toen moesten we naar buiten. Het is wel heftig natuurlijk. Want ons pand waar we al jaren zitten is waarschijnlijk verloren. Dus we zullen een alternatief moeten zoeken."

Werknemers van omliggende bedrijven moesten ook snel naar buiten na het uitbreken van de brand, die zich verder uitbreidde. Aanvankelijk ging het nog om grijze rook, maar later werd dat een enorme zwarte rookwolk. Ook sloegen er metershoge vlammen uit het dak. 

Opslagruimtes

De brand was rond 10.00 uur uitgebroken op de tweede en bovenste etage. Op de begane grond zitten alleen al ruim zeventig opslagruimtes voor ondernemers en particulieren. Ondanks dat de brand niet naar die ruimtes oversloeg, kunnen ze voorlopig niet meer gebruikt worden. Of dit later wel kan, is nog de vraag.

Rond twee uur vanmiddag was de brand onder controle. De komende tijd wordt onderzocht hoe groot de schade precies is.

Burgemeester Halsema heeft met spoed voor een maand cameratoezicht ingesteld in de straat Bovenkruier in Noord. Aanleiding is een explosie die daar plaatsvond afgelopen zondag. 

Volgens Halsema heeft dat incident impact gehad op de buurt en is er vrees voor herhaling. Waar de explosie precies plaatsvond, is niet bekend.

Vorige week werd ook op andere plekken met spoed cameratoezicht ingesteld, waaronder de Spelderholt in Noord vanwege een explosie, en op het Renooiplein (Zuidoost) en de Oranje Vrijstaatkade (Oost) vanwege geweldsincidenten. 

Heb je een peperduur ticket voor het voorste vak in de Arena, kun je Harry Styles alsnog niet zien. Veel fans die tijdens de eerste shows vooraan stonden, klaagden dat ze tegen het podium aankeken. Concertorganisator Mojo laat nu weten dat ze het podium gaan verlagen.

Op sociale media klaagden veel mensen die dicht bij het podium stonden al dat het platform te hoog was, waardoor ze Harry Styles zelf niet konden zien. Sommigen hadden meer dan 300 euro uitgegeven voor een kaartje.

In de video hieronder goed zien kun je zien dat het podium, dat bestaat uit meerdere loopbruggen, hoger is dan sommige mensen die in het publiek staan.

Een woordvoerder van Mojo zegt tegen de NOS dat het podium voor de shows vanaf vrijdag aangepast zullen zijn. Vanavond is er ook een concert in de Arena. Mojo zegt daarvoor tijdelijke aanpassingen te hebben gedaan om het zicht te verbeteren. 

Styles treedt vanavond voor de derde keer op. In totaal geeft hij 10 concerten in de Arena. Ook het podium in Londen, waar Styles hierna meerdere keren optreedt, zal aangepast worden. 

Het duurt waarschijnlijk nog enkele weken, maar een coalitieakkoord tussen PRO Amsterdam en D66 is aanstaande. AT5 mocht vanmiddag bij hoge uitzondering aanwezig zijn bij een lunch bij café de Ceuvel in Noord. "Ik heb er veel vertrouwen in dat het niet heel lang meer duurt."

Het akkoord wordt anders dan vier jaar geleden want de financiële ruimte voor het nieuwe stadsbestuur is beperkt. En dus liggen er ook bezuinigingen op tafel.

Volgens Melanie van der Horst van D66 moet er meer naar de uitvoering worden gekeken. "Hoe maken we niet alleen plannen in beleid, maar zorgen we ervoor dat we straks een organisatie hebben die de plannen ook echt goed gaat uitvoeren?" Zita Pels (PRO Amsterdam) beaamt dat. "We moeten zorgen dat de uitvoering veel beter wordt. 

Waar de partijen precies mee gaan komen in het akkoord, blijft nog even gissen. 

Reizigers opgelet: vakbond FNV kondigt op 24 juni een landelijke werkonderbreking in het openbaar vervoer aan. Wie moet reizen met de trein, bus, tram of metro kan die dag pas na 08.00 uur op pad gaan: in de vroege ochtend rijdt er geen ov. Aanleiding zijn de kabinetsplannen rond sociale zekerheid. 

Volgens de FNV en het CNV komt het kabinet afspraken over de AOW niet na, wordt de WW ingekort en verslechtert de WIA. Het gevolg is dat werknemers langer moeten doorwerken en zekerheid verliezen als ze ziek worden of hun baan verliezen.

De bonden eisen dat deze plannen rond sociale zekerheid van tafel gaan. Gebeurt dat niet voor 25 mei, dan volgt op 24 juni de eerste staking. 

"Kabinet luistert niet"

Edwin Kuiper, bestuurder FNV Vervoer, is zich bewust van de impact op reizigers. "En die vinden wij ook heel vervelend. Maar het kabinet weigert te luisteren naar de zorgen van werkenden. We doen dit niet alleen voor werknemers in het ov, maar voor alle Nederlanders die afhankelijk zijn van goede sociale zekerheid."

Als er na de zomer nog geen toezeggingen van het kabinet zijn, volgen volgens Kuiper bovendien grotere acties. "Dan moet je echt denken aan 24-uurs-stakingen, dus wat dat betreft is dit een eerste speldenprik."

Grote brand op een bedrijventerrein in Diemen, voor tienduizend euro kan de Westerkerk je laatste rustplaats zijn. Dat en meer in het AT5 Nieuws van woensdag 20 mei, gepresenteerd door Lotte Rigter.

Dat Amsterdammers niet schromen om hun onvrede te uiten, is algemeen bekend. Vorig jaar werden er dan ook meer dan 500.000 meldingen gedaan bij de gemeente over de openbare ruimte om een probleem op te lossen. Deze gingen vooral over afval. 

Een opengebroken vuilnisbak, grofvuil dat niet is opgehaald, overlast van een terras of een kapot bankje in het park. Bij de gemeente kan je over alles in de openbare ruimte een melding doen, een zogenoemde MORA (Meldingen Openbare Ruimte Amsterdam). Met zo'n melding vragen Amsterdammers aan de gemeente om het probleem, zoals de opengebroken prullenbak in de straat, op te lossen. 

In vergelijking met 2024 steeg het aantal meldingen dat werd gedaan met ongeveer 7,5 procent en kwam daardoor uit op net iets meer dan een half miljoen. De gemeente verwacht dat er dit jaar opnieuw een stijging gaat zijn in het aantal meldingen.

Meer dan een derde van die meldingen ging over afval, maar er werden ook nog veel meldingen gedaan over hoe schoon een buurt, straat of plein is. Er waren 14 procent meer afvalmeldingen en 13 procent meer meldingen over de netheid (of het gebrek daaraan). Andere categorieën waar veel over gemeld werd, waren overlast in de openbare ruimte en wegen, verkeer en straatmeubilair waar iets mis mee was.

Centrum het meest, Weesp het minst

In het centrum van de stad werden de meeste meldingen gedaan vorig jaar. Bijna 90.000 meldingen kwamen uit het stadsdeel. In Nieuw-West, West en Zuid werd ongeveer hetzelfde aantal meldingen gedaan, zo tussen de 70.000 en 80.000. In Oost en Noord lag dat aantal rond de 65.000 meldingen.

Opvallend is dat er twee uitschieters naar beneden zijn: Zuidoost en Weesp. In Zuidoost werden ongeveer 40.000 meldingen gedaan en in Weesp maar 17.000 meldingen. Of dat ligt aan dat de inwoners daar meer tevreden zijn over hoe het gaat in de wijk of dat de meldingsbereidheid lager is, kan niet gezegd worden. 

Werk niet af of niet gedaan

Nadat Amsterdammers een melding hebben gedaan en die melding verwerkt is, krijg je de kans om mee te doen aan een klein tevredenheidsonderzoek. Uit dat eigen onderzoek van de gemeente komt naar voren dat net iets meer dan de helft van de mensen maar tevreden is over hoe de gemeente de meldingen oppakt. 

Redenen die veel worden genoemd voor de ontevredenheid zijn dat de gemeente wel iets kan doen, maar dat niet doet en dat het werk niet af of goed is uitgevoerd.

Het systeem rond vergunningen gaat op de schop. Bestaande ondernemers krijgen voortaan tien jaar lang zekerheid en nieuwe verkopers krijgen de kans om toe te treden tot de krappe markt, meldt de gemeente in een persbericht. 

Voorheen kreeg een verkoper van oliebollen of kerstbomen een vergunning voor één seizoen, waarbij die het jaar daarop voorrang kreeg op diezelfde plek. En dat is oneerlijk voor nieuwe ondernemers, volgens Europese wetgeving, omdat het in de praktijk neerkomt op een vergunning voor onbepaalde tijd. 

Daarom kunnen oliebollenverkopers vanaf komend seizoen een vergunning aanvragen voor tien jaar en kerstbomenverkopers een voor vijf jaar. Dit geeft bestaande ondernemers volgens de gemeente meer duidelijkheid en nieuwe ondernemers de kans om ook een zaak te starten. Voor verkopers die al een vergunning hadden, geldt een overgangsregeling.

Daarnaast komen er vijf nieuwe plekken voor oliebollenkramen in de stad; die worden verloot. Onderzocht wordt of onder meer de betekenis van een kraam voor de wijk daarin kan worden meegewogen. 

Investeringen

Bij het vaststellen van de vergunningsduur heeft de gemeente rekening gehouden met wat er allemaal komt kijken bij het starten van een oliebollenzaak. Zo moet worden geïnvesteerd in een verkoopkraam, apparatuur en transport. Ook kost het tijd om een vaste klantenkring op te bouwen. Daarom vindt de gemeente een vergunning van tien jaar op z'n plek.

"Ik zie hoe belangrijk de oliebollentraditie is en hoe fijn het is om vertrouwde gezichten in de kraam te hebben", aldus wethouder Mbarki (Economische Zaken). "Daarom zijn we met de ondernemers in gesprek gegaan, met als resultaat dat dat we hen de komende tien jaar zekerheid kunnen bieden om te ondernemen en tegelijkertijd te voldoen aan de Europese regels."

Omdat kerstbomenverkopers over het algemeen minder hoeven te investeren in hun nieuwe onderneming, is de vergunning voor hen vijf jaar. 

AT5 sprak in 2024 met oliebollenverkopers over onder meer de regelgeving:

Bij een bedrijfspand in de Weesperstraat in Diemen is vanochtend een grote brand uitgebroken. De rook is vanuit veel plekken in de stad te zien. Volg hier de laatste ontwikkelingen.

Op het terrein zijn meerdere bedrijven gevestigd die CV-ketels verkopen. Daarnaast zit er ook een opslagruimte van Storage Share in het pand gevestigd. Een woordvoerder laat weten dat de brand niet bij hen is ontstaan.

De brandweer benadrukt dat er bij een brand met zonnepanelen niet meer gevaarlijke stoffen vrijkomen dan bij een gewone brand. Wel kunnen roet, metalen en scherpe deeltjes van de zonnecellen in de omgeving terecht komen

"Daardoor kunnen roet, brokstukken en scherpe zonnecelscherven in de omgeving terechtkomen. Wees alert op scherven", laat de brandweer weten. 

Begin jaren tachtig filmen Arnold-Jan Scheer en Roy Dames hun eerste beelden voor hun film over de opkomst en de ondergang van de penoze in het Wallengebied. Veertig jaar later gaat de film - met hoofdrolspelers als Frits van de Wereld en Zwarte Joop - vanavond dan eindelijk in première. "De penoze van toen zouden zich omdraaien in hun graf als ze zien hoe de Zeedijk er nu uitziet."

We wandelen met filmmakers Arnold-Jan Scheer en Roy Dames over de Zeedijk. Om de paar meter stoppen de mannen om een herinnering op te halen. Bij het oude koffiehuis van Frits van de Wereld blijven we wat langer staan. Dames laat zien dat de ramen van het woonhuis nog steeds van kogelwerend glas zijn. "Frits was een van de grootste penoze uit de buurt. Hij was de eerste die hasj naar Nederland halen. Maar het was ook een onwijs aardige kerel", vertelt hij. 

Dat de penoze in die tijd ook best aardige kerels waren, blijven de mannen herhalen. "Ze waren echt niet alleen maar crimineel, ze zorgden hier voor elkaar. Ook toen wij hier filmden en ook wel eens beroofd werden, had ik het idee dat we beschermd werden door Frits van de Wereld. Ook gaf hij verslaafden, zoals Petertje Zwart, wel eens een tientje. Dan hadden ze ten minste een fijn half uurtje, zei hij dan."

De heren vertellen hoe ze het Wallengebied de afgelopen veertig jaar hebben zien veranderen. Van een ruige straat, vol junks en dichtgetimmerde panden, tot de rustige straat die het nu is. "Ik denk dat de oude penoze zich nu zouden omdraaien in hun graf", lacht Dames. "Het ziet er natuurlijk hartstikke mooi en fraai uit, maar het was zo'n andere tijd. Alles kon en alles mocht. Nu is het een brave, mooie straat geworden. Saai, als je het mij vraagt."

Het Hart van Amsterdam is vanaf morgen te zien in de bioscoop. 

Bij het dak van een bedrijfspand op de Weesperstraat in Diemen is vanochtend een grote brand uitgebroken. Daarbij is niemand gewond geraakt. De brandweer is nog bezig met blussen. Het vuur is afgelopen half uur volgens een woordvoerder van de brandweer heviger geworden. Daarom is er in de omgeving een NL-Alert verstuurd. 

De brand ontstond iets voor 10.00 uur. Binnen tien minuten schaalde de brandweer op naar 'middelbrand' en kort daarna gaf de brandweer het sein 'grote brand' uit. Dat betekent dat er meerdere eenheden vanuit omliggende kazernes worden opgeroepen. 

Zo zijn er naast brandweerwagens uit Diemen, ook eenheden opgeroepen uit Amstelveen en Uithoorn. Vanwege de rookontwikkeling adviseert de brandweer buurtbewoners om ramen te sluiten en mechanische ventilatie uit te zetten. 

De Veiligheidsregio schrijft dat de brand ondertussen onder controle is. Ze laten wel weten dat er in de omgeving roetdeeltjes en kleine scherven kunnen liggen. Ook wordt aangeraden om groente en fruit uit de tuin weg te gooien.

De laatste ontwikkelingen kun je in dit liveblog lezen.