Het Europese Hof van Justitie heeft het hoger beroep van Google tegen de miljardenboete uit 2018 verworpen. Google maakt volgens het hof misbruik van de machtspositie van Android, het besturingsysteem voor telefoons, tablets en smartwatches.

De boete werd in 2018 opgelegd door het Gerecht van de Europese Unie in Luxemburg. De rechter achtte bewezen dat Google sinds 2011 illegale beperkingen oplegde aan fabrikanten van Android-toestellen om zijn dominante marktpositie voor internetzoekmachines vast te houden.

Fabrikanten die gebruik wilden maken van Android moesten contracten met de techgigant afsluiten waarin stond dat ze bepaalde apps en diensten moesten installeren op hun telefoons. Het ging onder meer om Google Search en de internetbrowser Chrome.

"Door deze praktijken hebben concurrenten niet de kans gekregen om te innoveren en op eigen kracht te concurreren", zei Eurocommissaris Vestager destijds. "Ook zijn Europese consumenten de voordelen van daadwerkelijke concurrentie op de belangrijke markt voor mobiel internet onthouden. Dit is in strijd met de EU-regels."

Google ging tegen het besluit in hoger beroep bij het Hof van Justitie, de hoogste rechter in de EU. Nu die het beroep heeft afgewezen, moet het techbedrijf de totale boete van 4,1 miljard euro definitief betalen.

Niet de eerste boete

Het is niet de eerste boete die de EU oplegt aan Google. In 2017 was er een boete van 2,42 miljard euro op voor machtsmisbruik via Googles zoekmachine. In 2024 werd die boete definitief toen het Amerikaanse techbedrijf in hoger beroep in het ongelijk werd gesteld.

Vorig jaar kreeg Google ook een boete van bijna 3 miljard euro omdat het concurrentieregels rond online advertenties had geschonden. Ook tegen deze uitspraak zei Google in hoger beroep te gaan.

Nog anderhalf jaar werken de Sony-fabrieken op volle toeren om de nieuwste games op schijfjes te zetten, maar daarna is het klaar. Vanaf 2028 komen er geen fysieke spellen meer uit voor de PlayStation, werd gisteren bekend. Het is een enorme klap voor verzamelaars. Daarnaast legt het besluit van Sony een potentiële bom onder de hele tweedehandsmarkt voor spellen.

In plaats van fysieke schijfjes zullen doosjes van spellen steeds vaker alleen downloadcodes bevatten, is de verwachting. Dat gebeurt eind dit jaar bijvoorbeeld al met de langverwachte game GTA VI, die mensen niet meer op disc kunnen kopen. Omdat die code maar één keer geldig is, is doorverkopen na het uitspelen ook geen optie meer.

Dat is goed nieuws voor de omzet van gameuitgevers, die voortaan altijd spellen voor de nieuwprijs kunnen verkopen. Aan de andere kant zullen gamers met een kleiner budget langer moeten wachten tot een spel afgeprijsd wordt naar het bedrag dat zij kunnen neerleggen. Verder hebben winkels die leven van de tweedehandsverkoop een probleem, wanneer straks hun inkomstenbron wegvalt. Zo noemt spellenwinkel Nedgame het in een verklaring een bizarre keuze en een "middelvinger naar gamers en retailers".

Kritiek op Sony

Het besluit van Sony kan op veel kritiek rekenen, al kwam het niet uit de lucht vallen. Al jaren wordt gespeculeerd, mede door de opkomst van streaming, over een eind aan fysieke games. Sony en Microsoft sorteerden in 2020 al voor op die ontwikkeling. Ze brachten twee versies van hun laatste generatie consoles uit: een waar wél een schijf in kan en een volledig digitale variant.

Sony is nu de eerste grote platformhouder die heeft besloten helemaal van schijfjes af te stappen. De kans is zeer aanwezig dat Microsoft (van de Xbox) en Nintendo (van de Switch) ook eenzelfde stap zullen zetten. "Dat zit er dik in", verwacht Marco Loos, hoogleraar privaatrecht aan de Universiteit van Amsterdam.

De devaluatie van fysieke games is al jaren aan de gang. Vroeger werd het volledige spel op een schijfje of cartridge gezet, dat je in je spelcomputer kon steken en direct kon spelen. Tegenwoordig is het gebruikelijk dat je de disc nodig hebt om het spel op je spelcomputer te installeren en daarbij ook vaak internet nodig hebt om de licentie te controleren en een update te downloaden waarna je pas kunt spelen.

De volledige overgang naar digitaal gaat nog een stap verder, zegt Loos. "Je wordt geen eigenaar van het spel, maar je krijgt een licentie en dat betekent dat je gebruiksrecht krijgt. Maar je kunt er niet over beschikken zoals over een stoel of een tafel."

Een nadeel daarvan is dat consumenten overgeleverd zijn aan de grillen van uitgevers. Als zij op een bepaald moment besluiten dat het onderhouden van een game te veel geld kost, kunnen ze die offline halen en onspeelbaar maken. Dat gebeurt aan de lopende band met oudere games, zoals de veroudere versies van het FIFA-voetbalspel, maar ook steeds vaker met nieuwe spellen waarvan de verkoop tegenvalt. Dat overkwam in 2024 nog Concord, dat een van de grootste flops ooit werd genoemd.

"En dan heb je dus niets meer aan je aankoop", zegt Loos. Veel rechten hebben consumenten daarbij niet, omdat er nog geen wetgeving voor is.

"Vaak is een software-ontwikkelaar natuurlijk degene die het product op de markt heeft gezet, maar hij verkoopt het via zelfstandige verkopers. Dan heb jij als consument het contract met die zelfstandige verkoper. Maar die heeft het niet in zijn macht om ervoor te zorgen dat de game daadwerkelijk nog kan worden gebruikt."

'Zorgwekkende ontwikkeling'

De Consumentenbond spreekt zijn zorgen uit over deze ontwikkeling. "Wat heel erg belangrijk is vooraf bij de aankoop, is dat consumenten weten of de licentie echt geldig blijft", zegt een woordvoerder. "Voor hoeveel jaar is dat? Wat zijn de voorwaarden? Daar zit wel een verschil. Wan dat fysieke in de kast, dat heb je echt. Maar online kun je niet vastpakken. Wij kunnen ons die zorgen van gamers goed voorstellen."

In Europees verband is vorige maand geprobeerd daar verandering in te brengen. Het initiatief Stop Destroying Videogames haalde 1,3 miljoen handtekeningen op, waarna de oprichter zijn zaak mocht bepleiten bij de Europese Commissie. Hij wil voorkomen dat gamebedrijven spellen zomaar offline kunnen halen.

De Europese Commissie zegt op dit moment niet van plan te zijn om wetgeving op te stellen, omdat het verzoek in strijd is met de bestaande wetgeving voor auteursrecht. Wel zegt de Commissie een gesprek over een richtlijn te willen initiëren met de gamebranche en consumentenorganisaties.

Na jaren discussie voert Oostenrijk het komende schooljaar een hoofddoekverbod voor jonge meisjes in. Tot 14 jaar wordt het dragen van een hoofddoek in het onderwijs verboden. Scholen bereiden zich daar nu, kort voor de zomervakantie, al op voor.

"Sommige meisjes geven aan dat ze de hoofddoek zullen afdoen, bij andere moeten we het afwachten", vertelt Gerd Bauer. Hij is directeur van een Mittelschule, voor kinderen tussen 10 en 14 jaar, in Wenen-Simmering. Het is een diverse wijk: in iedere klas zitten een of twee kinderen met een hoofddoek, schat hij.

Met zijn docenten bespreekt hij hoe het verbod moet worden gehandhaafd. "Dat wordt natuurlijk lastig. Zeker op de eerste schooldag, dan is het sowieso al druk." Onder de docenten wordt verschillend gedacht over de nieuwe wet. "Maar dat doet er niet toe, wij moeten die opvolgen", aldus Bauer.

Het hoofddoekverbod werd eind vorig jaar goedgekeurd door de drie regeringspartijen, met steun van de radicaal-rechtse FPÖ. Alleen de Groenen stemden tegen, vooral vanwege de uitvoering van de wet. De maatregel zou jonge meisjes moeten beschermen en de integratie moeten bevorderen.

Boete tot 800 euro

"De hoofddoek is geen onschuldig stukje stof, het is een symbool van onderdrukking", zegt verantwoordelijk minister Plakolm van de christendemocratische ÖVP. "Je hoort vaak van kinderen dat ze het vrijwillig doen", zegt schooldirecteur Bauer. "Maar dat betwijfel ik. Op die leeftijd moet je je vrij kunnen bewegen."

Wanneer het verbod wordt overtreden, volgt eerst een waarschuwing. Daarna gaat de school in gesprek met de ouders of voogden. Uiteindelijk kan een geldboete tot 800 euro worden opgelegd.

"Het is een bizarre maatregel", zegt Sarah Dakhli van scholierenvakbond AKS Wenen. "Er wordt over zelfbeschikking en vrijheid gesproken, maar het omgekeerde is het geval als je iets verbiedt. Het is symboolpolitiek, gericht tegen moslima's."

Dakhli draagt sinds haar tiende een hoofddoek. "Die keuze heb ik zeer bewust en zelfstandig gemaakt. Het hoort bij mijn identiteit en mijn overtuigingen." Het verbod is bovendien racistisch, zegt ze, omdat andere religieuze hoofdbedekking zoals een keppeltje wel toegestaan blijft.

Een eerder hoofddoekjesverbod werd in 2020 door het Constitutioneel Hof ongrondwettelijk verklaard, omdat het botst met het recht op gelijke behandeling. De nieuwe wet spreekt over "een hoofddoek naar islamitische traditie" en heeft als doel "gendergerelateerde onderdrukking" te voorkomen. Die onderdrukking zou niet gelden voor het joodse keppeltje of een sikh-tulband.

Oostenrijkse normen en waarden

Lerarenvakbond FCG begrijpt dat de maatregel grote impact heeft op meisjes als Sarah, zegt de Weense voorzitter Thomas Krebs. "Tegelijk is het een symbool van een ontwikkeling die niet met de normen en waarden in Midden-Europa strookt. Oostenrijk is een seculier land, waarbij religie niet boven de staat mag staan."

Juist op de openbare scholen in Wenen is dit een groot thema, ziet Krebs. Het percentage islamitische scholieren in de hoofdstad (38,5 procent) is hoger dan het percentage christelijke scholieren (37 procent). Dat leidt ertoe dat de politiek naar manieren zoekt om de "Oostenrijkse normen en waarden in het onderwijs te waarborgen", zegt de vakbondsman.

In het onderwijs worden weliswaar godsdienstlessen aangeboden, maar scholieren kunnen zich afmelden voor deze uren. In Wenen heeft 44 procent van de leerlingen een vrijstelling. De Weense wethouder Emmerling wil daarom een vak 'ethiek' invoeren voor wie geen godsdienstles wil volgen.

Conflicten in de klas

Krebs begrijpt waarom het hoofddoekverbod wordt ingevoerd, maar maakt zich vooral zorgen over de uitvoering. Leraren zullen als wethandhavers moeten optreden. "Dat leidt tot grote problemen en conflicten in de klas. Docenten hebben een vertrouwensband met hun leerlingen, die raakt nu beschadigd."

Sarah Dahkli van de scholierenvakbond legt zich er niet bij neer. Zij bereidt protestacties voor. Ondertussen werkt de islamitische organisatie IGGÖ aan een aanklacht tegen het verbod bij het Constitutioneel Hof. En schooldirecteur Bauer? Hij bereidt zijn leraren voor op ingewikkelde gesprekken met de scholieren. "Het wordt een uitdaging."

In het deel van Nederland waar vorige week code rood gold vanwege hitte, paste bijna driekwart van de mensen het gedrag aan. Dat blijkt uit een peiling die het KNMI heeft laten uitvoeren door onderzoeksbureau Ipsos I&O Publiek. Een kwart paste het gedrag niet aan. Een deel van die groep was toch al van plan binnen te blijven.

Het KNMI riep voor vorige week vrijdag de eerste code rood ooit uit voor hitte. De temperatuur voor die dag ging richting de 40 graden en dat kan een gevaar zijn voor de gezondheid, met name die van ouderen en andere kwetsbare groepen.

80 procent van de inwoners van de 'coderoodprovincies' ondervond naar eigen zeggen geen hinder van het warme weer. Slechts 4 procent had last van oververhitting. Toch vond een ruime meerderheid van de mensen, ook 80 procent, de code rood passend. 14 procent vond dat alarm overdreven.

Mensen die hun gedrag aanpasten aan de code rood hebben vooral extra water gedronken. Ook zijn ze uit de zon gebleven en probeerden ze hun woning koel te houden.

Het dodenaantal van de grote Russische aanval op Kyiv van afgelopen nacht is opgelopen tot zeker 21. Dat zeggen de lokale autoriteiten in Oekraïne. Daarnaast zouden 85 mensen gewond zijn geraakt, onder wie kinderen.

Volgens de burgemeester van Kyiv zijn het de grootste aanvallen op de Oekraïense hoofdstad tot nu toe. President Zelensky waarschuwde gisteren al op basis van inlichtingen dat er een grote aanval op zijn land ophanden was.

EU wil druk op Rusland opvoeren

EU-buitenlandchef Kallas zegt de druk op Rusland verder te willen opvoeren. "Woorden van veroordeling alleen zullen de aanvallen op Kyiv niet stoppen. Alleen aanhoudende militaire steun aan Oekraïne en verhoogde druk op Moskou kunnen daar verandering in brengen", schrijft ze op sociale media.

Hoe vaker Moskou burgers aanvalt, hoe meer sancties er moeten volgen, stelt Kallas, die ook wijst op de miljardensteun die Oekraïne van de EU krijgt. "Rusland moet begrijpen dat het niet kan winnen."

Na de aanval riep Zelensky opnieuw op tot versterking van de luchtverdediging. Hij zei contact te hebben gehad met de Verenigde Staten en toestemming te hebben gevraagd om Patriot-luchtafweerrakketten te produceren. Dat Amerikaanse luchtafweersysteem is een van de weinige middelen die Oekraïne heeft om zich te beschermen tegen Russische ballistische raketten.

Het Russische ministerie van Defensie zegt dat er militaire installaties en energievoorzieningen zijn bestookt, hoewel het er vooral op lijkt dat er burgerobjecten zijn geraakt. Volgens de Russen was de aanval een vergelding voor Oekraïense aanvallen in Rusland.

Het Oekraïense leger heeft de afgelopen tijd meerdere luchtaanvallen uitgevoerd diep in Rusland, onder meer op militaire infrastructuur en olie-installaties. Kyiv probeert ook het door Rusland geannexeerde schiereiland de Krim te isoleren door de verbindingen met het Russische vasteland aan te vallen.

Er komt één doorstroomtoets die voor alle groep 8-leerlingen hetzelfde is. Dat schrijft staatssecretaris Tielen aan de Tweede Kamer. Op dit moment zijn er nog zes verschillende doorstroomtoetsen die bepalen of een leerling van groep 8 het juiste advies heeft gekregen voor de middelbare school.

Scholen kunnen zelf bepalen welke toets ze afnemen. Op die verscheidenheid is veel kritiek, onder meer uit de Tweede Kamer en onderwijsorganisaties. De doorstroomtoets leidt op deze manier tot grote verschillen tussen leerlingen en scholen en sommige scholen vinden dat de toets te veel gericht is op taal en rekenen.

Uit een analyse van de PO-Raad, sectorvereniging voor het basisonderwijs, bleek dat leerlingen die hetzelfde presteren toch soms een verschillend advies krijgen, afhankelijk van de toets die ze maken. "Ze zijn weliswaar op allerlei manieren zo vergelijkbaar mogelijk gemaakt, maar volledige vergelijkbaarheid is een utopie", schrijft de staatssecretaris.

Gelijke kansen

Tielen hoopt dat met de maatregel "meer gelijke onderwijskansen" komen voor leerlingen. "Sommige groepen leerlingen, zoals meiden, worden nu vaak onderschat bij het schooladvies en dat kan heel lang doorwerken."

Het beleid moet ingaan in het schooljaar 2029/2030. De aanlooptijd is volgens Tielen nodig om de nieuwe toets te ontwikkelen en draagvlak te creëren bij scholen. Dat laatste kan een kluif worden. Tielen schrijft dat uit een peiling onder scholen blijkt dat de meerderheid voor één toets is, maar dat dat dan wel 'hun eigen' toets moet zijn.

De staatssecretaris gaat daarom de komende tijd hierover in gesprek met scholen en toetsexperts "om te komen tot een goed onderbouwde, inhoudelijke keuze". Tielen sluit daarbij niet uit dat "nieuwe ontwikkelingen" ertoe leiden dat het besluit om één toets in te voeren wordt uitgesteld of heroverwogen.

Doorstroomtoets?

Leerlingen in groep 8 maken sinds schooljaar 2023/2024 de doorstroomtoets. Die werd ingevoerd als vervanging van de eindtoets (ook bekend als de Cito-toets) en moest de kansengelijkheid bevorderen. Als uit de toets een hoger advies komt dan het schooladvies, moet de school het eigen advies naar boven bijstellen.

Het CBR eist in kort geding dat Henrie Kamps uit Neede gevangen wordt gezet als hij nogmaals een rijexamen verstoort. Volgens het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen saboteert de voormalige rijschoolhouder rijexamens en stalkt hij examinatoren.

De man kreeg meermalen gebiedsverboden en dwangsommen opgelegd, maar die halen volgens het CBR niets uit. Vandaar dat de organisatie naar de rechtbank in Zutphen stapte om lijfsdwang te eisen: een middel waarbij iemand kan worden opgesloten als hij een rechterlijk verbod blijft overtreden.

Advocaat Jordi Bierens van het CBR betoogde bij de rechtbank dat "medewerkers zich onveilig voelen door het gedrag van Kamps", meldt RTV Oost. In de afgelopen jaren moesten tenminste zeventig praktijkexamens worden afgebroken. Ook werden dagenlang geen examens afgenomen omdat Kamps in de buurt was.

Kamps zelf verscheen niet op de zitting. Hij had ook geen advocaat gestuurd.

Oorlog

De kiem van de 'oorlog' - zoals Kamps schreef op zijn inmiddels op last van het CBR verwijderde website - ligt in 2021. De man uit Neede zei het als zijn levenswerk te beschouwen om misstanden bij het CBR bloot te leggen. Kort gezegd komen die er volgens hem op neer dat het CBR de grotere rijscholen bevoordeelt ten opzichte van de kleinere concurrenten. Kamps had jarenlang zo'n kleine rijschool.

Kamps noemde zichzelf aanvankelijk onderzoeksjournalist en zei dat al zijn praktijken onderdeel vormden van journalistiek onderzoek. Hij beriep zich op vrijheid van meningsuiting. Maar in een eerdere procedure ging de rechter daar slechts ten dele in mee. Kamps mocht wel journalistiek werk doen, maar absoluut de veiligheid van examinatoren en examenkandidaten niet in gevaar brengen, oordeelde de rechter.

Achtervolgd

In oktober 2023 vertelde de toen 17-jarige Jens van Rijn dat hij bij het afrijden werd gestalkt door Kamps. Al bij het wegrijden van het CBR-terrein werd de leswagen achtervolgd door de auto van Kamps. Aanvankelijk trok Van Rijn zich daar niets van aan. Ook het flitsen met groot licht liet hem koud. "Ik dacht wel, wie doet dat nou? Maar ik ging gewoon verder", aldus Van Rijn.

Kamps bleef hinderlijk volgen. Bij een T-splitsing zette hij zijn auto bij het voorsorteren pal naast de examenauto. "Mijn zicht was compleet verdwenen. Ik kon niets zien. Hij hinderde me bewust", aldus Van Rijn. Ook toen hij de bijzondere verrichting 'bocht achteruit' moest doen, werd dat door de auto van Kamps onmogelijk gemaakt: die had zijn auto een meter achter de wagen van Van Rijn gezet, zodat de kandidaat geen kant meer op kon. Voor de examinator was de maat toen vol: "Hij belde 112 en mijn examen was voorbij."

Miljoen euro

Het CBR-terrein in Enschede werd in diezelfde maand voorzien van grote schermen om Kamps buiten de deur te houden. Maar op het moment dat examinatoren naar buiten reden, kwam Kamps toch vaak weer achter hen aan.

Uiteindelijk besloot het CBR om alle rijexamens in Enschede een aantal dagen niet te laten doorgaan. "Dit voelt als toegeven aan intimidatie, maar de veiligheid gaat boven alles", zei toenmalig CBR-directeur Pechtold. "Intussen heeft dit ons al een miljoen euro gekost."

Na "aanhoudende intimidatie" door Kamps annuleerde het CBR In juli 2024 opnieuw een aantal dagen alle rijexamens.

Dwangsommen

Nieuwe gerechtelijke procedures volgden. Rechters legden Kamps gebiedsverboden op, en daarbovenop dwangsommen als hij zich daar niet aan hield. Maar Kamps trok zich daar volgens het CBR weinig van aan. Soms liep hij ondanks het verbod 'gewoon' een CBR-terrein op. Dwangsommen betaalde hij niet.

Daarom vraagt de organisatie nu om een zwaarder middel. Als Kamps opnieuw de verboden overtreedt, wil het CBR dat hij per overtreding ruim twee weken in lijfsdwang kan worden genomen. Dat betekent dat Kamps maximaal vijftien dagen kan worden vastgezet.

Krasse maatregelen

De rechter noemde de eis van het CBR "krasse maatregelen". Hij zei dat hij Kamps graag zelf had willen spreken en noemde hem een "tragisch figuur", omdat zijn jarenlange strijd hem vooral veel persoonlijke problemen heeft opgeleverd.

Tegelijkertijd stelde de rechter vast dat eerdere verboden en opgelegde dwangsommen Kamps er niet van hebben weerhouden voor overlast te zorgen. De advocaat van het CBR wees tijdens de zitting op recente incidenten. Zo zou Kamps de afgelopen maanden opnieuw zes keer examenkandidaten en examinatoren hebben achtervolgd tijdens rijexamens.

De rechter doet over twee weken uitspraak.

Door de grote bosbranden die woeden in Zuid-Frankrijk zijn meerdere campings ontruimd. De campings liggen onder meer in Canet-en-Roussillon, een gemeente en badplaats in het Franse departement Pyrénées-Orientale.

Volgens Franse media zijn meer dan duizend mensen geëvacueerd. Vanwege de branden in het zuiden van het land heeft de Franse regering inmiddels een crisisteam samengesteld, geleid door premier Lecornu.

Het lokale bestuur schrijft op sociale media dat het grote campingcomplex Le Brasilia en de camping Homair-La Marina de Canet zijn ontruimd. Datzelfde geldt voor een camping in buurgemeente Sainte-Marie-de-la-Mer. Er zijn geen gewonden gevallen, aldus de hoogste lokale bestuurder van Pyrénées-Orientales. Wel noemt hij de situatie zeer ongunstig. De sterke wind stuurt het vuur volgens hem in zuidoostelijke richting, naar het havengebied.

Een ooggetuige noemt de situatie tegen de Franse nieuwssite Actu "apocalyptisch". De rookpluimen zijn kilometers ver te zien.

De gemeente roept de bevolking op om gedurende de branden niet naar het strand te gaan om te zwemmen. "De reddingsposten zijn tijdelijk gesloten om alle teams in te zetten voor de bestrijding van de brand. We raden u dringend aan niet te zwemmen." De luchthaven van de nabijgelegen stad Perpignan heeft vanwege de branden meerdere vluchten geannuleerd.

Er is groot materieel ingezet om de branden te blussen, waaronder blusvliegtuigen. Lokale media schrijven dat daarnaast 215 brandweerlieden en 25 blusvoertuigen actief zijn. Voor de twee campings in Canet-en-Roussillon is dat mogelijk te laat, het stadsbestuur zegt dat die "zwaar getroffen" zijn. Mensen worden opgeroepen om afstand te houden en de hulplijnen niet onnodig te belasten.

De autoriteiten van Canet-en-Roussillon roepen iedereen dan ook op om "de grootste waakzaamheid te betrachten". Ook in de departementen Hérault en Aude woeden grote natuurbranden waarbij al zeker 1000 hectare natuurgebied is verwoest.

Het kabinet komt met een verbod op het inhuren van uitzendkrachten in de vleessector, bevestigen ingewijden na berichtgeving van RTL Nieuws. Het verbod zou over ongeveer twee jaar moeten ingaan, halverwege 2028. Morgen hakt de ministerraad naar verwachting de knoop door.

Er zijn al jarenlang veel misstanden in de vleessector. Het personeel, veelal arbeidsmigranten die in bijvoorbeeld slachthuizen werken, krijgt vaak onderbetaald. Ook moeten mensen meer uren draaien dan afgesproken of verantwoord is en worden ze onder erbarmelijke omstandigheden gehuisvest. Ook is er onveiligheid op de werkvloer en zijn er meldingen van intimidatie en geweld.

Minister Vijlbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid dreigde al eerder met een verbod op uitzendkrachten. Hij zei dat er sinds 2010 29 gesprekken met de sector zijn gevoerd, maar dat die niet hebben geleid tot "de noodzakelijke vooruitgang". Hij eiste dat de sector voor 15 juni verbeteringen zou doorvoeren. Die deadline is inmiddels verlopen.

Als het verbod er komt, mogen er helemaal geen tijdelijke arbeidskrachten meer worden ingehuurd. Ook Vijlbriefs voorganger Van Hijum werkte al aan een verbod. Vanuit de vleessector en uitzendbranche klonken toen zorgelijke geluiden. Het zou de prijzen van vlees kunnen opdrijven omdat een verbod kan leiden tot een "ongelijk speelveld" met sectoren die wel met uitzendkrachten mogen werken.

De opsporingsdienst van voedselwaakhond NVWA heeft een inval gedaan bij een sorteerbedrijf voor vis in IJmuiden. De eigenaar van het bedrijf wordt ervan verdacht illegaal vis te hebben verkocht. Ook zijn woning is doorzocht.

De invallen waren gisteren. Daarbij is voor tienduizenden euro's aan contant geld in beslag genomen, net als de administratie van het bedrijf.

De Inlichtingen- en Opsporingsdienst van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA-IOD) kwam de zaak op het spoor nadat informatie was binnengekomen dat het bedrijf vis zou verkopen buiten de boeken om. Het zou daarbij voornamelijk gaan om ondermaatse vis. Dat is jonge vis die kleiner is dan de wettelijk voorgeschreven minimumlengte en daarom niet verkocht en niet geconsumeerd mag worden.

Dit moet de vispopulatie in stand houden en overbevissing voorkomen. Het idee is dat jonge vissen de kans moeten krijgen zich op zijn minst één keer voort te planten. Ook vormt de illegale handel in ondermaatse vis een risico voor de volksgezondheid, aldus de NVWA. Er is geen controle op de kwaliteit van de vis en de herkomst ervan is onbekend.

Illegale handel in cash

De verdenking is dat de ondermaatse vis toch is verkocht, wat doorgaans in contanten gebeurt. Verspreid over de woning, het kantoor en een gehuurde kluis vonden de rechercheurs in totaal 57.000 euro aan cash.

De eigenaar is aangehouden voor verhoor en blijft verdachte, maar zit niet meer vast. Het onderzoek loopt nog.

Het aantal mensen dat overlijdt door euthanasie is in 25 jaar tijd gestegen van 2000 naar bijna 10.000 per jaar. Dat komt door meerdere maatschappelijke factoren, zoals vergrijzing, het aantal mensen dat langer met chronische aandoeningen leeft en een sterkere nadruk op eigen keuze.

Dat blijkt uit onderzoek van het Radboudumc, het UMC Utrecht en Amsterdam UMC. Zij deden in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid onderzoek naar de stijging van het aantal euthanasiemeldingen in Nederland. De wetenschappers baseerden zich op eerdere onderzoeken en interviews met burgers en zorgprofessionals.

Bijna 10.000 mensen in Nederland overleden in 2024 door euthanasie. In de meeste gevallen waren het mensen die al langer kampten met lichamelijke aandoeningen, zoals kanker of long- en vaatziekten. De meeste mensen die in 2024 euthanasie kregen, waren tussen de 70 en 80 jaar oud.

De toename is volgens de onderzoekers deels toe te schrijven aan de tendens dat mensen tegenwoordig meer de nadruk leggen op hun eigen wensen en keuzes. Ook de seculariserende samenleving speelt een rol. Zo zijn de opvattingen over lijden aan het einde van iemands leven over de jaren heen veranderd, en is er meer aandacht gekomen voor kwaliteit van leven en sterven.

Ook staat in het onderzoek dat euthanasie steeds zichtbaarder, bespreekbaarder en breder aanvaard is. Dat komt onder meer door aandacht in de (sociale) media en extra patiëntenvoorlichting. Onder meer de duo-euthanasie van oud-premier Dries van Agt en zijn vrouw leidde vorig jaar tot veel publieke aandacht in de media.

Scholing

Ook bespreken zorgprofessionals de optie voor euthanasie steeds vaker met hun patiënten. De beroepsrichtlijnen van artsen zijn gedetailleerder geworden en kennis over euthanasie is door scholing toegenomen.

"Tegelijkertijd blijft euthanasie gelden als bijzonder medisch handelen en ervaren veel artsen de uitvoering als moreel zwaar, emotioneel belastend en tijdsintensief", zegt zorgethicus en hoofdonderzoeker Els van Wijngaarden van het Radboudumc.

Het percentage euthanasie ten opzichte van alle sterfgevallen in Nederland is flink gestegen: van 1,6 procent in 1999 naar 5,8 procent in 2024. Dat betekent dat euthanasie nu bijna vier keer zo vaak voorkomt als doodsoorzaak als 25 jaar geleden.

Dat komt doordat het aantal mensen dat terminaal ziek is, zoals aan kanker, is gestegen. Dat hangt weer samen met het feit dat de bevolking ouder wordt. Kanker ligt nog altijd het vaakst ten grondslag aan euthanasie, maar het relatieve aandeel is flink gedaald: van 90 procent in 1999 naar 54 procent in 2024.

Psychische aandoeningen

Daarnaast wordt vaker euthanasie verleend bij chronische ziekten, psychische aandoeningen en dementie. Ruim 400 mensen (4,3 procent) die in 2024 kozen voor euthanasie, hadden een vorm van dementie. In 219 gevallen kozen mensen voor euthanasie vanwege een of meer psychische aandoeningen. Die groep wordt elk jaar iets groter.

Bij mensen met psychische aandoeningen en vergevorderde dementie wordt euthanasie als complex en controversieel gezien. Veel zorgprofessionals en ervaringsdeskundigen in het rapport pleiten daarom voor grote terughoudendheid bij deze groep.

Nieuwsuur besteedde vorig jaar aandacht aan euthanasie door psychisch lijden:

In de periode tussen 1999 en 2024 bleef de verhouding man-vrouw vrijwel gelijk. De meerderheid van de mensen die voor euthanasie kiezen, sterven thuis.

Sinds 2002 is euthanasie en hulp bij zelfdoding in Nederland onder voorwaarden toegestaan, zoals vastgelegd in de euthanasiewet. Zo verloopt een euthanasie-aanvraag altijd via een arts, die samen met de patiënt en een tweede arts het verzoek beoordeelt. In Nederland kan iemand euthanasie aanvragen die uitzichtloos en ondraaglijk lijdt.

In 2020 is er ook onderzoek gedaan naar waarom mensen vaker voor euthanasie kiezen. Uit dat onderzoek blijkt dat de toename van euthanasie samenhangt met een samenspel van factoren, zoals vergrijzing, het toegenomen draagvlak voor euthanasie binnen de Nederlandse bevolking en de komst van het Expertisecentrum Euthanasie in 2012.

De onderzoekers geven aan dat de stijging van euthanasie de afgelopen 25 jaar op zichzelf niet zorgelijk is. Ook de deelnemers aan het onderzoek zeggen dat de stijging een logisch gevolg is van het meebewegen met maatschappelijke veranderingen. Veel deelnemers uiten hun vertrouwen in het huidige systeem in Nederland.

Het kabinet heeft excuses aangeboden aan vrouwen die tussen 1956 en 1984 gedwongen werden om hun pasgeboren baby's af te staan. Staatssecretaris Van Bruggen deed dat op een bijeenkomst met gedupeerden in cultuurcomplex Amare in Den Haag. Ook aan de kinderen van deze 'afstandsmoeders' en de vaders van de kinderen werden excuses aangeboden.

Het ging vaak om ongetrouwde vrouwen en meisjes die hun kinderen afstonden onder druk van kerk en familie. Maar ook instanties zoals de Raad voor Kinderbescherming speelden er een rol in. Geschat wordt dat zo'n 13.000 tot 14.000 ongehuwde vrouwen in die periode hun kind onvrijwillig moesten afstaan.

Kinderen werden na de geboorte zo snel mogelijk gescheiden van hun moeder. In sommige gevallen werden moeders geblinddoekt zodat ze geen band zouden opbouwen met hun baby. Of het kind werd tijdens de bevalling met een doek afgeschermd.

"Jullie werden bij voorbaat gediskwalificeerd als moeder", sprak Van Bruggen de aanwezigen toe. "De enige herinnering aan jullie baby was vaker een geluid dan een beeld." Al die tijd greep de overheid niet in, zei de staatssecretaris. "Die legde zich neer bij de autonomie van de begeleidende organisaties en de keuzes die daar werden gemaakt."

'Steken laten vallen'

De overheid heeft in plaats van naar deze mensen om te kijken "steken laten vallen", zei Van Bruggen. "Daar bied ik jullie namens het hele kabinet nadrukkelijk excuses voor aan. Dit had nooit mogen gebeuren."

Hoewel het vooral gaat over mensen die sinds de invoering van de adoptiewet in 1956 gedwongen hun kind moesten afstaan, zei Van Bruggen dat ze ook recht hoopt te doen aan moeders, vaders en kinderen die voor 1956 gedwongen van elkaar werden gescheiden.

José is een van de afstandsmoeders die haar baby gedwongen moesten achterlaten, vertelt ze bij Omroep Brabant:

De Raad voor de Kinderbescherming onderschrijft de excuses van het kabinet. In een verklaring erkent directeur Monique Schippers dat de dienst "destijds deel uitmaakte van een samenleving waarin ongehuwde meisjes en vrouwen vaak onder grote druk kwamen te staan en onvoldoende vrij konden beslissen".

Volgens de RvdK heeft de manier waarop de kinderen werden afgestaan "bij velen diepe sporen getrokken".

Levenslange schade

In april maakte het kabinet bekend dat het nog voor de zomer excuses zou gaan aanbieden aan de afstandsmoeders en kinderen.

Een speciale commissie die vorig jaar onderzoek deed naar afstand en adoptie in die periode, concludeerde dat de moeders en hun kinderen levenslange schade hebben geleden door de misstanden. Ook hadden de afstandsverklaringen die de moeders moesten ondertekenen volgens de onderzoekscommissie geen wettelijke basis.

Het kabinet werkt nu aan maatregelen die moeten bijdragen aan erkenning en herstel voor de betrokkenen. Daarbij worden de gedupeerden en belangenorganisaties betrokken. Daarover wordt nog voor het zomerreces een brief naar de Tweede Kamer gestuurd.

Na zeven jaar politieke strijd lijkt er beweging te komen in het stikstofdossier. Landbouwminister Jaimi van Essen presenteerde een omvangrijk maatregelenpakket waarmee hij Nederland van het stikstofslot wil halen. Tijdens het debat in de Tweede Kamer kreeg hij stevige kritiek van onder meer BBB en de PVV, maar er lijkt een meerderheid voor zijn plannen.

Politiek verslaggever Lars Geerts zag een vrij ontspannen minister: "Ik denk ook dat het vrij ontspannen debatteren is als je van tevoren al weet dat je een dikke tachtig zetels hebt die je plannen ondersteunen."

In deze aflevering van De Dag blikt Lars Geerts terug op het debat én op het stikstofdossier. Waarom verliep het debat anders dan eerdere jaren? En is Nederland 'stikstofmoe' geworden?

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Ook kijken we naar de inhoud van het pakket. Waarom worden boeren rond kwetsbare natuurgebieden zwaarder geraakt dan elders? Wat betekenen de plannen voor de landbouw, de industrie en het verkeer? En waarom benadrukt Van Essen steeds dat zijn pakket alleen werkt als alle maatregelen samen overeind blijven? "De wens om duidelijkheid is groot. En ook het besef dat als er niets gebeurt, het land stil blijft staan. En zij dus ook.", vertelt Geerts.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl.

Presentatie en montage: Bart Tuinman
Redactie: IJsbrand Terpstra
Eindredactie: Lars Hulshof

Tijdens de hitte van vorige week in Nederland zijn volgens een eerste schatting van het RIVM ongeveer 480 mensen meer overleden dan verwacht. Er werden zo'n 3050 sterfgevallen verwacht, maar het werden er ongeveer 3530.

Vooral mensen van 80 jaar en ouder kwamen te overlijden. De meeste sterfgevallen waren naar verhouding in het oosten en het zuiden van het land, waar de temperaturen het hoogst waren.

Het RIVM zegt dat het beeld nog niet compleet is, omdat een overlijden soms pas na een paar weken wordt geregistreerd.

Het RIVM benadrukt dat ouderen en mensen met chronische ziektes kwetsbaarder zijn bij extreme hitte. Hun organen werken minder goed en ze drinken minder. Daarnaast zweten ze minder, waardoor hun lichaam de warmte niet goed kwijt kan.

Een auto heeft deze week van dinsdagavond tot en met woensdagmiddag een van de drie lifthuisjes van de Vijzelgrachtgarage bezet gehouden. Volgens de eigenaar was dat de schuld van de garage zelf, iets wat sommige buurtbewoners zich kunnen voorstellen.

In totaal telt de automatische ondergrondse garage drie lifthuisjes en automobilisten moesten door het bezette huisje soms langer wachten om te parkeren of hun auto te halen. Een buurtbewoner die de garage zelf niet gebruikt zei dat hij zelf de auto zou laten wegslepen als hij de beheerder van de garage zou zijn, maar dat mocht volgens een woordvoerder van stadsdeel Centrum niet.

In dit soort gevallen wordt het kenteken nagetrokken en wordt, als het kenteken bekend is, de automobilist gebeld. Het was woensdagmiddag bij de gemeente nog niet bekend dat de wagen er sinds dinsdagavond al stond, maar na navraag door AT5 is er volgens de woordvoerder wel meteen actie ondernomen.

Er waren door buurtbewoners twee briefjes achter de ruitenwisser geplakt met onder meer de tekst 'niet weglopen aso'. Zij hadden het vermoeden dat de automobilist de procedure bij het parkeren niet goed had gevolgd: je moet na het neerzetten van de auto controlevragen invullen en wachten tot de auto daadwerkelijk naar beneden gaat.

De eigenaar van de auto is woensdagmiddag uiteindelijk via de buurtwhatsapp bereikt. Zij bood haar excuses aan en schreef dat ze de auto naar beneden had laten gaan en daarna was weggelopen. De auto zou later weer omhoog zijn gekomen, maar toen was ze al weg. Het zou dus een fout van de garage zijn.

Andere buurtbewoners dachten ook dat het aan de garage kan liggen. "Soms heb je weleens dat je je auto ophaalt, maar dan komt hij niet omhoog", zegt een van hen. "En dan moet je heel lang wachten. Dat heb ik laatst ook gehad. En dan kan het zijn dat diegene weg is gegaan en niet teruggekomen. Of misschien is hij vanzelf omhoog gekomen."

Camerabeelden bekeken

De woordvoerder van het stadsdeel kan nog niet bevestigen dat deze auto vanzelf naar boven is gekomen. Er worden op een later moment camerabeelden bekeken om de oorzaak vast te stellen. Het zou volgens de woordvoerder niet eerder zijn voorgekomen dat een auto vanzelf omhoog ging. 

De garage, die ongeveer twintig miljoen euro heeft gekost, werd in 2023 geopend. De afgelopen jaren werd er meerdere keren geklaagd over technische problemen en soms lange wachttijden, al zijn er ook bewoners die blij zijn dat hun auto veilig onder de grond staat.

Het spoeddebat dat vandaag plaatsvond na de bestuurschaos in de stadsdelen, is met een sisser afgelopen. De voorgedragen PRO-bestuurders voor in Nieuw-West en Zuidoost zijn vanmiddag gewoon geïnstalleerd. Wel wil de raad als antwoord op de onvrede dat de positie van de stadsdelen in de toekomst wordt versterkt. Afgelopen week ontstond veel gedoe rond de stadsdeelbesturen, toen enkele commissies tegen de komst van meerdere Pro-bestuurders stemden.  

Het debat werd aangevraagd naar aanleiding van de commotie die was ontstaan rondom de benoeming van de stadsdeelbestuurders in Nieuw-West. Lotte Terwel had daar als voorzitter aan de slag moeten gaan en Loubna El Fahim als dagelijks bestuurder, maar over beide PRO-bestuurders werd na een marathonverhoor van bijna vijf uur negatief geadviseerd. 

De spanning in de stadsdelen hing al langer in de lucht, toen in Zuidoost eerder al een vergelijkbare situatie ontstond. Daar werden Vincent de Kom en Rosamunde Dors, ook beiden van PRO, niet goedgekeurd door de commissies. 

Signalen uit stadsdelen 

In het eerste deel van het debat stond vooral de vraag centraal over hoe serieus PRO deze signalen uit de stadsdelen zou nemen, en of dit zou betekenen dat ze opnieuw het gesprek aan zouden gaan of nieuwe mensen zouden voordragen. Beide scenario's bleken aanvankelijk niet het geval; fractievoorzitter Yasmine Bentoumya hield voet bij stuk over de voorgedragen stadsdeelbestuurders. Opvallend was dat ze daarbij expliciet niet het gesprek wilde aangaan over de mensen die haar partij heeft voorgedragen, maar zich vooral wilde richten op het signaal dat de stadsdelen hebben afgegeven met de afwijzing. 

"We wegen de adviezen van de stadsdelen zwaar", begon ze vanmorgen haar betoog. "Maar we moeten aan de slag met de kern van de bezwaren." Bentoumya zei trots te zijn op de kandidaten die haar partij heeft voorgedragen, en bleef bij het standpunt dat deze over voldoende balans beschikken tussen bestuurlijke ervaring en binding met het stadsdeel. "We willen dan ook kijken naar het onderliggende signaal dat is afgegeven, en niet per se naar de voorgedragen kandidaten."  

Terug naar de tekentafel

Die blik op de ontstane situatie kon op weinig begrip rekenen bij de oppositiepartijen. Onder andere CDA, Ja21 en Denk vroegen zich af of het niet beter is om de coalitie eerst opnieuw in gesprek te laten gaan met de stadsdelen, in de hoop op die manier meer draagvlak te creëren voor de aankomende bestuurders. 

"Is dit een blunder, of een vorm van bestuurlijke hoogmoed?", vroeg Anke Bakker zich, namens de Partij voor de Dieren, af. "Als je echt goed luistert, dan hoor je dat er geen draagvlak is. Dus wat is erop tegen op terug te gaan naar de tekentafel?" 

Andere partijen namen een nog stelliger standpunt in. Zo verweet Angelo Delsen (SP) PRO haar bestuurders voor de bus te gooien als ze hen aan de slag laten gaan in een stadsdeel waar ze niet welkom zijn, en volgens Tofik Dibi (Bij1) was het debat "hét bewijs van het gebrekkige vertrouwen in de stadsdelen."  

Verrassende motie

Met die reacties had PRO het in de eerste termijn van het debat zwaar te verduren, maar na de lunch klonk de toon van het debat ineens anders. Buiten de muren van de raadszaal gingen de coalitie en oppositie met elkaar in gesprek, en na de schorsing lag er een motie klaar. Op Forum voor Democratie (die niet aanwezig was bij het debat) na, werd de motie raadsbreed gesteund. 

Süleyman Koyuncu (Denk) lichte de motie toe: "We hebben jullie gehoord", richtte hij zich tegen de stadsdelen Nieuw-West en Zuidoost. "Er lijkt een raadsbrede motie gesteund te gaan worden om het vertrouwen te herstellen." In de motie staat onder andere dat er gekeken moet worden naar de positie van de stadsdelen bij de benoemingen van haar voorzitters, dat vooraf duidelijker wordt gekeken naar de wensen van de stadsdelen en dat er in het begin van 2027 concrete voorstellen moeten komen over het verbeteren van de rol van de stadsdelen. 

Met die motie als houvast, stemden de raadsleden na het debat dan toch bijna unaniem voor de benoeming van de stadsdeelbestuurders en werden de bestuurders aan het eind van het debat tóch geïnstalleerd. 

Bewonersinitiatief MeerEnergie heeft een subsidie van 30 miljoen euro van het Rijk gekregen voor het buurtwarmtenet in de wijk Middenmeer in Oost. Voorzitter Ardine Nicolaï zegt nu 'grote stappen' te kunnen zetten, maar zoekt nog steeds naar bijna een paar duizend huishoudens die mee willen doen.

Het gaat om een zogeheten Warmtenetten Investeringssubsidie (WIS). "Deze subsidie markeert een beslissend keerpunt voor ons project", zegt Nicolaï. "Hiermee zijn we in een fase gekomen, waarbij het buurtwarmtenet een realistisch en overtuigend vooruitzicht is." De voorzitter van het bewonersinitiatief spreekt van een 'enorme erkenning voor de waarde van het werk'.

5000 huishoudens

Er zijn op dit moment 1350 huishoudens die een contract hebben getekend waarin ze aangeven dat ze in de toekomst van gas willen overstappen op het met restwarmte van een datacenter gevoede buurtwarmtenet. Dat zijn er net zoveel als in oktober 2025. Het bewonersinitiatief zei eerder uiteindelijk 4250 huishoudens nodig te hebben en spreekt vandaag van een ambitie van ruim 5000 huishoudens.

Nicolaï hoopt dat de subsidie meer bewoners over de streep trekt om mee te doen. Volgens haar zullen zij dan goedkoper uit zijn dan met gas. Ook verwacht de voorzitter dat er meer geldschieters zullen komen nu deze subsidie er ligt. "De voorwaarden om het project te laten slagen zijn hiermee sterker dan ooit", vindt zij.

Vraagtekens

Er wordt al jaren aan het project gewerkt en in Middenmeer-Noord is al gestart met de aanleg van leidingen voor het warmtenet. Toch hebben lokale politici al vraagtekens gezet bij de haalbaarheid. Ze wezen naast het achterblijvende aantal deelnemende woningen ook op de gestegen kosten van het project.

MeerEnergie hoopt desondanks over drie jaar de eerste bewoners aan te sluiten op het warmtenet.

Alle stadsdeelbestuurders zijn tóch benoemd, ondanks eerdere negatieve adviezen. En een auto houdt een lifthuisje van de Vijzelgrachtgarage bezet, is dat de fout van de garage, of toch de schuld van de eigenaar? Dat en meer in het AT5 Nieuws van donderdag 2 juli, gepresenteerd door Niels van Steijn. 

Ze kunnen wel adviezen geven aan de Stopera, maar zelf kunnen stadsdeelpolitici geen besluiten nemen. Wat heb je er dan precies aan? Dat zou nog altijd van waarde kunnen zijn, zegt Floris Vermeulen, hoogleraar politicologie aan de UvA, maar in zijn huidige vorm werkt het niet goed genoeg. "Je mag op ze kiezen, dus je suggereert dat ze belangrijk zijn, maar vervolgens blijkt dat ze niets te zeggen hebben."

Sinds het voordragen van stadsdeelbestuurders door het nieuwe college rommelt het in de Amsterdamse stadsdeelpolitiek. Dat heeft niet alleen te maken met het last-minute vertrek van Brahim Abid, die voorgedragen werd als stadsdeelbestuurder in Nieuw-West, maar inmiddels kandidaat-wethouder is in Utrecht.

Zowel in Nieuw-West als in Zuidoost stemde de stadsdeelcommissie tegen de komst van voorgedragen bestuurders. Officieel gaat het om een negatief advies, het besluit om stadsdeelvoorzitters te benoemen ligt uiteindelijk bij de gemeenteraad, maar het lijkt erop dat commissieleden vooral willen aangeven dat ze zich niet gehoord voelen.

Vandaag moet blijken of de gemeenteraad meegaat met die negatieve adviezen en het college de opdracht geeft om nieuwe stadsdeelbestuurders voor te dragen. Ze gaan daarbij ook in debat over de rol die stadsdelen (zouden moeten) spelen in de stad.

Bij veel bestuurscommissieleden leeft het idee dat er maar weinig met hun adviezen gedaan wordt door politici in de Stopera. De macht die stadsdeelpolitici hebben is de afgelopen decennia sterk afgenomen. Waar ze eerder zelf besluiten konden nemen, hebben ze nu alleen nog een adviserende rol. 

De gemeenteraad is niet verplicht iets met de adviezen van de stadsdeelcommissie te doen. Of het nu om de gebruikersbus bij het Oosterpark gaat, of windturbines in Zuidoost of een erotisch centrum in Zuid: de gekozen commissieleden kunnen er hun zegje over doen, maar uiteindelijk ligt het besluit bij de gemeenteraad. 

Stadsdeelraden

Dat werkte ooit heel anders. Decennialang bestond Amsterdam uit nog meer, kleinere stadsdelen. Vooral bedoeld voor zaken die gevoelsmatig ver van de Stopera afstonden. Osdorp en Noord werden in de jaren 80 de eerste stadsdelen, met een eigen gemeenteloket waar je bijvoorbeeld je paspoort kon ophalen. Met de jaren kwamen er geleidelijk steeds meer bij.

Tot 2010 bestond Amsterdam uit vijftien stadsdelen. Veel meer dus dan de zeven die Amsterdam nu telt en ze hadden bovendien meer zeggenschap. Elk stadsdeel had namelijk zijn eigen stadsdeelraad (in plaats van de huidige stadsdeelcommissie) die over bepaalde zaken zelf beslissingen kon nemen. 

Inefficiënt

Dat veranderde onder druk van de landelijke overheid. Johan Remkes, de minister van Binnenlandse Zaken (2002-2007) vond die manier van besturen te duur en inefficiënt.

"Ja, je zou kunnen zeggen dat die stadsdeelraden inefficiënt waren", zegt Floris Vermeulen. Hij is hoogleraar politicologie en doet bij de UvA onderzoek naar het functioneren van de lokale democratie. "Je krijgt toch dorpspolitiek. De stadsdeelraden gingen zich mengen in discussies die stadsbreed efficiënter opgepakt hadden kunnen worden."

Toch hadden die machtigere stadsdelen ook veel waarde voor de stad, zegt Vermeulen. "Je ziet nu dat politieke partijen vooral gericht zijn op verkiezingen winnen. Dat is natuurlijk logisch, maar dat kan er ook toe leiden dat hun beleid kortetermijngericht is. Met de stadsdeelraden was er een systeem waarbij de politiek gedwongen werd om eerst naar bewoners te luisteren voordat er plannen gemaakt werden."

Afstand met de Stopera

Een van de conclusies die Vermeulen al jaren uit zijn onderzoeken trekt, is dat sommige delen van Amsterdam een grote afstand voelen tot de politiek. "Dat zie je in opkomstpercentages, maar ook in het wantrouwen dat mensen tegen de gemeente hebben."

"Juist in de stadsdelen waar het opkomstpercentage laag ligt, zoals Zuidoost en Nieuw-West, merk je dat mensen met een soort weemoed terugdenken aan de manier waarop stadsdelen vroeger functioneerden. Met name omdat je politici veel directer kon spreken en je het idee had dat het beleid wat gevoerd werd ook dichter bij de mensen stond."

Volgens Vermeulen kan de gemeenteraad de aansluiting met die burger niet goed genoeg vinden. "Dat proberen ze wel, maar in de praktijk zie je dat het niet lukt. Lokale verkiezingen gaan steeds meer over wat welvarende burgers belangrijk vinden, omdat dat de mensen zijn die uiteindelijk gaan stemmen. En dat zie je ook terug in de onderwerpen die tijdens raadsvergaderingen aan bod komen. We hebben feitelijk kunnen vaststellen dat de stadsdelen binnen de ring vaker besproken worden. De stadsdeelpolitiek kon vroeger een brug slaan, en dat kan denk ik nog steeds."

Haken en ogen

Volgens Vermeulen is de huidige uitvoering niet perfect, maar hij benadrukt dat Amsterdam moeilijk anders kan, omdat er voor het 'oude' systeem geen steun is vanuit politiek Den Haag. "Ik ben er heel erg voor om de politiek zo dicht mogelijk bij de burger te brengen, ondanks dat je vanuit de landelijke overheid wordt tegengewerkt."

"Maar de uitvoering laat zien dat het allerlei haken en ogen heeft, waar niet iedereen goed over nagedacht is", zegt de hoogleraar, die het advies dat commissies over voorgedragen bestuurders mogen geven als voorbeeld noemt. "De raad kan die adviezen makkelijk naast zich neerleggen. En als het negatieve advies niet gaat over de persoon, maar meer een protest is tegen het systeem, is dat wel te begrijpen. Maar dan nog leg je dus zomaar een advies naast je neer over een zeer belangrijke benoeming, want er is in sommige stadsdelen heel veel te doen."

"Daarom vind ik het ook een slechte zaak dat de gemeente nu twee in plaats van drie stadsdeelbestuurders aanstelt. Die bestuurders weten wat er in hun omgeving speelt en kunnen ontzettend veel betekenen. Als het gaat om het bestrijden van armoede of jeugdzorg. Dat heeft een lokale context. En stadsdeelbestuurders weten wat er speelt en zijn in staat om snel actie te ondernemen. En stadsdelen zijn soms groter dan grote gemeenten in de rest van Nederland. Dus het is helemaal niet gek dat daar extra aandacht voor is."

Bij het nut van stadsdeelcommissies heeft Vermeulen wel serieuze vraagtekens. "Je mag op ze kiezen, dus je suggereert dat ze belangrijk zijn. Maar vervolgens blijkt dat ze niets te zeggen hebben. Welke rol speel je nog als je alleen kan adviseren?"

"Ze zouden in een belangrijke rol kúnnen spelen, omdat ze beter de verhoudingen kunnen weergeven dan het stadsbestuur. Eigenlijk zou het stadsbestuur gewoon moeten accepteren dat ze in sommige delen van de stad gewoon heel weinig steun hebben. In Nieuw-West en Zuidoost komen mensen niet opdagen, en als ze komen opdagen stemmen ze op andere partijen."

"Geef ze meer te zeggen"

Volgens de hoogleraar is het belangrijk dat de politiek de brug naar de stadsdelen blijft slaan. "Juist nu duidelijk wordt dat steeds minder Amsterdammers zich thuis voelen in de stad. Los van de vraag waar het precies aan ligt: het is een duidelijk signaal en een heel groot probleem en het komt veel vaker voor in de stadsdelen waar we het nu over hebben."

"Het zijn juist de stadsdelen waar je wil dat het contact gelegd zou worden, dus geef ze meer te zeggen", oppert de hoogleraar. Of de stad daarmee wel bestuurbaar blijft? "Ja, het verleden heeft laten zien dat dat wel degelijk kan. De stadsdeelbesturen zijn niet gestopt omdat het niet werkte."

Volgens Vermeulen ligt de sleutel nu bij de grootste partij in de stad: PRO. "Die is door de fusie heel machtig geworden. Het is de vraag hoe mensen ervoor kunnen zorgen dat die partij meer gaat reflecteren op het functioneren van dit soort stadsdelen."

"De partijleiding heeft zelf ook al meerdere keren gezegd dat ze hiernaar willen kijken, maar het is duidelijk nog niet doorgedrongen tot de stadsdelen. Die hebben het gevoel dat er niet naar ze wordt geluisterd. En ik moet eerlijk zeggen, het beleid in het benoemen van bestuurders duidt erop dat er niet echt over de belangen van de stadsdelen is nagedacht."

"Dat stelsel van vroeger gaat niet terugkomen. Niemand heeft ook het gevoel dat dat kan. Het zal altijd beperkt blijven. Grote partijen worden electoraal gezien niet langer gedwongen om naar stadsdelen te luisteren, dus dan moeten ze dat uit zichzelf doen."

Vanaf volgende week woensdag kunnen inwoners uit Zuidoost terecht bij een steunpunt van de belastingdienst voor hulp met belastingzaken en de blauwe enveloppen. Dat steunpunt opent in het Stadsloket aan het Anton de Komplein.

Het steunpunt wordt volgende week geopend in aanwezigheid van wethouder Melanie van der Horst, die sinds vorige maand wethouder Economische Zaken en Dienstverlening is. Bij het loket wordt advies gegeven over belastingen, toeslagen en betalingen. 

Het steunpunt is na de opening maandag tot en met vrijdag geopend tussen 9.00 en 16.00 uur. 

Louis van Gaal vertrekt bij Ajax als adviseur van de raad van commissarissen (RvC). De voormalig trainer zegt dat dat een gevolg is van het vertrek van directeuren Alex Kroes en Marijn Beuker, die op zijn voorspraak naar Amsterdam werden gehaald.

Van Gaal, die in de jaren 90 één van de meest succesvolle trainers uit de geschiedenis van Ajax werd, trad in oktober 2023 aan als adviseur van voetbaltechnische zaken. Ajax zat op dat moment in een zeer roerige tijd na het ontslag van technisch directeur Sven Mislintat en trainer Maurice Steijn.

Op advies van Van Gaal werden technisch directeur Alex Kroes en directeur voetbal Marijn Beuker aangesteld, maar beiden zijn inmiddels via de achterdeur bij de club vertrokken.

"In die periode is er meer voetbalkennis in de organisatie gekomen", blikt Van Gaal terug. "Maar Michael stopte in 2025, Alex ging weg en inmiddels is ook Marijn vertrokken. Voor mij is nu het moment aangebroken om te stoppen.”

Van de regen in de drup

Na de komst van Van Gaal ging het aanvankelijk beter met Ajax. In het seizoen 2024/25 werd de club onder trainer Francesco Farioli bijna kampioen. Maar vorig seizoen bleef van die progressie niets meer over. Farioli was vertrokken, opvolger Heitinga werd na een slechte start ontslagen en ook de interim-trainers wisten het tijd vervolgens niet te keren. Ajax eindigde als vijfde in de competitie.

Begin dit jaar werd er met Jordi Cruijff een nieuwe technisch directeur aangesteld. Vorige maand kwam er met de Spanjaard Míchel ook een nieuwe hoofdtrainer. 

Ajax laat weten het jammer te vinden dat Van Gaal stopt. "Maar er is begrip voor de keuze en Ajax bedankt hem voor zijn adviezen."

De Canal Parade tijdens Pride Amsterdam is dit jaar voor de dertigste keer. In het Grachtenmuseum blikt de tentoonstelling Liefde op de Grachten terug op drie decennia Pride. 

Irene Hemelaar hoeft maar een foto te zien om de geschiedenis van de botenparade op te lepelen.  De oud-directeur van Pride Amsterdam en voormalig bestuurslid kent de parade als geen ander. "Het geeft een gevoel van trots dat zoveel mensen iedere keer denken: we gaan het doen. We gaan toch weer een boot organiseren."

Hemelaar was acht jaar betrokken bij het bestuur van Pride. Toen zij begon, waren er nauwelijks vrouwen. "Het bestuur bestond uit mannen en ik", vertelt ze. Om de zichtbaarheid van lesbische vrouwen te vergroten, richtte ze de eerste activistische vrouwenboot op: de Trotse Lesboot. 

Voor de tentoonstelling sprak ze de audiotour in.  "De grootste overwinning voor de Pride en hoe die eruit ziet, ook al vindt lang niet iedereen dat, is dat het breder is geworden dan drie homomannen die het leuk vinden om een feestje op de grachten te organiseren."

De tentoonstelling Liefde op de Grachten is nog tot en met 27 september te zien in het Grachtenmuseum.

Het blijft een raadsel hoe de rode vari afgelopen vrijdag uit Artis heeft kunnen ontsnappen. Een woordvoerder van de dierentuin zegt dat het warme weer van die dag mogelijk invloed heeft gehad: door de hitte waren er minder vrijwilligers die normaal gesproken toezicht houden op de dieren.

De rode vari werd vorige week opgemerkt door buurtbewoners die het dier in een boom op het Johanna ter Meulenplein zagen zitten. Dat parkje tegenover de Mauritskade is alleen via de Plantage Middenlaan of het Entrepotdok te bereiken. De rode vari's van Artis verblijven normaal gesproken in Lemurenland, een gedeelte van het park waar ze vrij rond kunnen lopen.

De halfaap werd later die middag uit de boom gehaald door medewerkers van Artis, met hulp van de politie en brandweer. Die operatie duurde bij elkaar meer dan een uur. Medewerkers gingen voorzichtig te werk om te voorkomen dat de halfaap zou schrikken en vluchten, met de mogelijkheid dat hij in het water van de Singelgracht zou vallen. Rode vari's zijn geen goede zwemmers.

De rode vari werd uiteindelijk met speciale verdovingspijlen verdoofd en met behulp van een ladderwagen van de brandweer uit de boom gehaald.

Minder toezicht door hitte

Hoe de rode vari precies heeft kunnen ontsnappen is dus nog een raadsel, een dierenverzorgster zei vrijdag dat hij mogelijk ergens van geschrokken is. Wel is duidelijk dat het dier vrijdagochtend is weggelopen. De rode vari werd namelijk nog gezien toen de dieren gevoerd werden.

Nu zegt Artis ook dat er vanwege de hitte van die dag minder vrijwilligers in de dierentuin waren. Die vrijwilligers houden normaal gesproken ook toezicht op de rode vari's.

Hoewel het KNMI vrijdag code rood had afgegeven vanwege de hitte, was het park die dag open. "We wilden tijdens de hitte gewoon open blijven, omdat de tuin veel schaduw en koele plekken heeft", zegt een woordvoerder. "Het kan hier op warme dagen zo’n 5 tot 7 graden koeler zijn dan in de rest van de stad. Wel hebben we vanwege de omstandigheden op sommige plekken de inzet moeten aanpassen."

"Vrijwilligers spelen een belangrijke rol op en rond het vari-eiland: zij informeren bezoekers en helpen mee met het observeren van de dieren. Door de aangepaste inzet was er minder toezicht dan gebruikelijk. We vermoeden dat dit eraan heeft bijgedragen dat de vari op een onbewaakt moment het eiland heeft kunnen verlaten."

Volgens Artis maakt de vari het goed. "We nemen aanvullende maatregelen om herhaling bij uitzonderlijke omstandigheden zoals code rood te voorkomen."

Hieronder zie je hoe Artis-medewerkers de rode vari wisten te vangen:

Het aantal meldingen over ongewenst gedrag op de eigen werkvloer van de gemeente is vorig jaar opnieuw toegenomen ten opzichte van een jaar eerder. Dat blijkt uit het jaarverslag van Bureau Integriteit. Er wordt met name vaker aan de bel getrokken over intimidatie, verbaal geweld en roddelen. 

Het totale aantal meldingen over ongewenst gedrag steeg van 180 in 2024 naar 190 in 2025. Binnen deze categorie voeren intimidatie (47 meldingen), discriminatie (39), pesten (33) en verbaal geweld (21) de lijst aan, maar ook roddelen (15) en seksuele intimidatie (12) worden relatief vaak gemeld. En hoewel discriminatie (39) dus ook nog relatief vaak voorkomt, is er ten opzichte van 2024 (67) wel sprake van een flinke daling. 

Ook opvallend in het rapport is het aantal meldingen over het misbruik van bevoegdheden of positie (74) en fraude (39). Daarbij gaat het onder meer om ambtenaren die vertrouwelijke persoonsgegevens zouden hebben gelekt aan criminele organisaties. "Deze zaken laten zien dat de informatie waarover de gemeente beschikt en de medewerkers die daarmee werken, nog beter beschermd moeten worden", schrijft Halsema namens het college in een raadsbrief. Daarom worden de digitale systemen de komende tijd beter beveiligd. 

Sancties

De gemeente zegt strenger te gaan toezien op de sociale veiligheid en integriteit. Zo zijn er vier extra medewerkers aangenomen bij het meldpunt Bureau Integriteit, waardoor meldingen sneller moeten worden afgehandeld. 

Daarnaast is de gedragscode voor ambtenaren verduidelijkt na kritiek van de Arbeidsinspectie. Daarin staan nu concrete voorbeelden van wat ongewenst gedrag is en welke sancties daarop staan. "Zo maken we voor iedereen in de organisatie duidelijk welk gedrag we in de gemeente Amsterdam tussen werknemers wél en niet willen zien", aldus Halsema. "De gemeente Amsterdam moet een organisatie zijn waar gelijkwaardigheid de norm is."

De maatregelen die vorige Koningsdag werden ingevoerd om drukte en overlast tegen te gaan, hebben effect gehad. Dat blijkt uit voorlopige resultaten die vandaag bekend zijn gemaakt. Zo was er geen overbelasting van de meldkamer en was het minder druk op het water. De burgemeester laat onderzoeken of de regels verder aangescherpt kunnen worden. 

Volgens de brief aan de raad zou uit gesprekken met ondernemers, diensten en bewoners blijken dat de situatie beter beheersbaar was. Wel was het met 125.000 bezoekers nog steeds druk en kwamen er klachten binnen over onder andere de toiletvoorzieningen en feestjes. Daarom wil burgemeester Femke Halsema dat de maatregelen in de toekomst verder worden aangescherpt. 

'Alles kan en alls mag-imago'

Zo wordt onderzocht of er vanaf 2027 met meer evenemententerreinen gewerkt kan worden. Met dat soort terreinen zou de drukte beter te reguleren zijn en ligt de verantwoordelijkheid voor EHBO en beveiliging bij één organisatie. Daarnaast wordt gekeken of de hoogte van dwangsommen voor de verkoop van alcohol verhoogd kan worden. 

"Het 'alles kan en alles mag'-imago is nog niet helemaal verdwenen", schrijft Halsema. "Soms laat het gedrag van bezoekers te wensen over, waardoor de veiligheid onder druk komt te staan. Dat gaat ten koste van de ervaring van alle Koningsdagvierders."

Vooral maatregelen rond crowdmanagement kunnen verbeterd worden, stelt de brief. "Daarom heb ik de projectgroep opdracht gegeven de maatregelen voor met name de binnenstad verder aan te scherpen, met als doel de drukte verder te verminderen en te spreiden en excessen tegen te gaan."

Strengere vergunningseisen

Er zullen strengere eisen aan vergunningen voor drukke plekken gesteld worden. Evenementen met veel bezoekers worden aangespoord om naar een minder drukke locatie te verhuizen. "Dit geldt ook voor jonge Amsterdamse ondernemers die een bijdrage willen leveren aan Koningsdag. Feesten blijft toegestaan, maar alleen op plekken waar dit veilig en beheersbaar kan, onder duidelijke voorwaarden." 

Cijfers van een door de gemeente ingehuurd onderzoeksbureau laten zien dat vorige Koningsdag positiever werd beoordeeld dan het jaar daarvoor. Voor Amsterdammers stijgt het tevredenheidscijfer van 7,1 naar 7,6. Het aantal Amsterdammers dat het feest als 'te druk' ervaart, daalt van 37 procent naar 21 procent. 

Halsema zegt het feest wel te willen behouden, maar wel beter beheersbaar: "Zodat het de tand des tijds doorstaat."

Voorafgaand aan de jaarlijkse Keti Koti-herdenking in het Oosterpark liepen vanmiddag een paar duizend mensen de Bigi Spikri vanaf de Stopera. Dat is een optocht onder begeleiding van muziek, met veel traditionele kleding, om het einde van de slavernij te vieren. "Deze dag betekent heel veel voor mij."

Een auto is aan het einde van de middag op zijn kant beland en total loss geraakt bij een aanrijding met een lijnbus op de IJdoornlaan in Noord. De bestuurder van de auto is ter plaatse nagekeken door ambulancepersoneel. Ze hoefde niet mee naar het ziekenhuis.

De botsing gebeurde iets voor 17.00 uur vlak bij de uitrit van het busplatform bij metrostation Noord.

Op de foto's is te zien dat het een flinke klap moet zijn geweest: de rechterkant van de auto is diep ingedeukt, de voorruit gebarsten, en de airbags geactiveerd. Ook de bus liep schade op.

Hoe het ongeval kon gebeuren, is niet bekend.

Het Openbaar Ministerie heeft vandaag 40 maanden celstraf geëist tegen een 25-jarige man voor zijn betrokkenheid bij een explosie bij een filiaal van De Pizzabakkers op de Plantage Kerklaan.

De pizzeria op de Plantage Kerklaan werd in de nachten van 2 en 3 september vorig jaar slachtoffer van een explosie en een poging daartoe. Volgens de officier van justitie is bewezen dat de 25-jarige verdachte daarbij betrokken was. Zo is zijn DNA gevonden op een rugtas waarin een van de explosieven werd vervoerd en op onderdelen van beide explosieven. Een celstraf van 40 maanden vindt het OM daarom op zijn plaats.

De officier van justitie benadrukte vandaag de ernst van de feiten. "Amsterdam is de afgelopen jaren getroffen door veel incidenten met explosieve voorwerpen. Explosieven horen niet thuis in de openbare ruimte - waar volop gewerkt en geleefd wordt - en zorgen voor levensgevaarlijke situaties, zowel voor omwonenden als voor ondernemers."

Reeks explosies

De explosie in de Plantage Kerklaan was onderdeel van een reeks aanslagen vorig jaar op vestigingen van De Pizzabakkers. Meerdere verdachten zijn al veroordeeld. Zo kreeg een 14-jarige jongen 180 dagen jeugddetentie voor de poging tot een explosie op 3 september, en werd een 20-jarige verdachte veroordeeld tot 2,5 jaar celstraf voor het medeplegen van die poging. Op 19 juni moest een tweede minderjarige verdachte zich voor de rechter verantwoorden.