Utrechters krijgen mogelijk in de toekomst een melding als ergens sprake is van overbelasting van het stroomnet. Inwoners ontvangen dan een pushbericht vergelijkbaar met een NL-Alert met het verzoek om even de droger nog uit te laten of de elektrische auto niet op te laden. Verantwoordelijk gedeputeerde Huib van Essen oppert het idee in een brief aan de Provinciale Staten.

De hoop is dat mensen gehoor zullen geven aan zo'n oproep, schrijft RTV Utrecht. In het buitenland heeft het systeem zich volgens gedeputeerde Van Essen al bewezen.

'Zelden'

Peter Hofland, woordvoerder van netbeheerder Tennet, ziet potentie in zo'n systeem. Mensen worden niet overspoeld met berichten maar krijgen alleen een melding als er te veel stroom wordt verbruikt, zegt hij. "Dat gebeurt echt maar zelden, tijdens die paar hele koude winteravonden waarop het stroomverbruik piekt."

De gevolgen van zo'n piek kunnen volgens Hofland groot zijn. "Als bijvoorbeeld een kabel onder de grond het begeeft, dan duurt het lang die te zoeken. En als een transformator kapotgaat, is het maar de vraag of je een reserve hebt. Je bent zomaar dagen, weken of zelfs maanden zoet met zo'n reparatie."

Om dat te voorkomen krijgen mensen volgens Hofland een bericht als 'Tussen 17.00 en 19.00 uur verwachten we een piek in het elektriciteitsgebruik. Het zou heel fijn zijn als u uw steentje kunt bijdragen en grote stroomvreters kunt uitzetten, zoals elektrische auto's, wasdrogers, enzovoort'.

Beloning

In het Verenigd Koninkrijk worden consumenten die hun stroomverbruik verminderen tijdens piekmomenten beloond met bijvoorbeeld korting. Ook in Nederland wordt onderzocht of dat mogelijk is. "Dat betreft onder meer een hogere prijs op momenten dat het druk is op het net, en dus een lagere prijs op momenten dat het rustig is", zegt Hofland. Voor de industrie in Nederland geldt dit al.

Dat de politiek en netbeheerders druk zijn met oplossingen die het stroomnet ontzien, heeft te maken met de aansluitstop die vanaf 1 juli geldt in Utrecht. Het stroomnet in het grootste deel van de provincie gaat vanaf dan helemaal op slot.

Om de druk van het stroomnet te halen, wordt daarnaast gekeken naar onder meer het bouwen van een gloednieuw hoogspanningsstation ten noorden van Utrecht. Dat zou in het eerste kwartaal van 2031 klaar moeten zijn. Ook moet het al bestaande hoogspanningsstation in Breukelen worden uitgebreid.

Verder wordt onderzocht of de belasting van het stroomnet wat omhoog kan. Dat vergroot wel de kans op stroomuitval of beschadigingen. De pushberichten aan consumenten zouden dat moeten tegengaan.

Burgemeester Klaas Sloots van Stadskanaal roept in een brief op om politie en justitie hun werk te laten doen en het recht niet in eigen hand te nemen. Die oproep komt omdat onrust is ontstaan nadat gisteren bekend werd dat twee moeders uit de gemeente verdacht worden van het mishandelen van hun twee kinderen.

Er werden daarna ruiten ingegooid bij de woningen die vermoedelijk van de vrouwen zijn. De gemeente in Oost-Groningen heeft tot maandag een noodverordening ingesteld om de gemoederen te bedaren. Dat betekent dat de politie toezicht houdt in de wijk waar de vrouwen wonen.

Huizen dichtgetimmerd

"Ik begrijp de woede en het verdriet dat mensen voelen", schrijft de burgemeester in de brief. "Dat gevoel deel ik. Maar ik doe een dringende oproep aan alle inwoners: laat de politie en justitie hun werk doen."

Sloots zegt dat vernielingen het onderzoek van de instanties verhinderen. "Het recht in eigen hand nemen en vernielingen helpen de kinderen niet. Ze belemmeren juist het onderzoek en maken de situaties in de wijk onveiliger."

De huizen die vermoedelijk van de moeders zijn, zijn inmiddels uit voorzorg dichtgetimmerd.

Het Openbaar Ministerie is een strafrechtelijk onderzoek gestart naar de twee moeders van 31 en 33 jaar oud, die ook vriendinnen zijn. Ze worden verdacht van ernstige mishandeling van een 6-jarig meisje en een 7-jarige jongen, zo staat in dossiers van de Raad van de Kinderbescherming die aan de kinderrechter zijn voorgelegd. Op basis daarvan zijn beide kinderen bij hun moeders weggehaald.

Volgens de Raad van de Kinderbescherming werd het meisje opgesloten in de kelder en moest ze haar eigen braaksel eten. De mishandelingen werden ook gefilmd. Het meisje is twee keer in het ziekenhuis opgenomen, onder meer vanwege ernstige ondervoeding.

Het 7-jarige jongetje werd door zijn moeder geslagen en opgesloten in de kelder. Ook was hij regelmatig getuige van de mishandelingen en vernederingen van het meisje.

Sloots schrijft dat de kinderen in veiligheid zijn gebracht en goed worden verzorgd. "Dat is voor nu het allerbelangrijkste. Beide moeders zijn geschorst uit het ouderlijk gezag."

"De rente zou veel lager moeten zijn dan hij nu is. Als Kevin op zijn plek zit, dan gaat de rente omlaag", zei de Amerikaanse president Donald Trump precies een maand geleden met een strak gezicht in een interview met nieuwszender Fox News.

Een president die je aanstelt om de rente te verlagen, terwijl de economie juist vraagt om een renteverhoging. Kevin Warsh zal volgende week niet heel gemakkelijk plaatsnemen op de voorzittersstoel bij het Amerikaanse stelsel van centrale banken, de Federal Reserve.

"Warsh wilde de baan heel graag hebben, maar komt in een hele lastige situatie terecht", zegt Philip Marey, Amerika-econoom van Rabobank. "Be careful what you wish for, because you just might get it, zoals de Amerikanen het zeggen."

Vandaag is de laatste werkdag van Jerome Powell als voorzitter van de Fed. Hij dient nog wel anderhalf jaar zijn termijn als gouverneur uit. Dit tot ongenoegen van president Trump, die hem helemaal weg wil bij de Fed. Het bestuur stemt gezamenlijk over de rente. Om genoeg gelijkgestemden te hebben, heeft de president naast een nieuwe voorzitter ook een nieuwe gouverneur in het bestuur nodig.

Ruzie met de Fed

Trump ligt zwaar overhoop met de Fed, omdat die de beleidsrente maar niet verlaagt om geld lenen goedkoper te maken. Voor de president dringt de tijd: in november zijn tussentijdse verkiezingen voor het Amerikaanse Congres. Door onder meer de schutterende economie steunt nog maar één op de drie Amerikanen zijn beleid.

Het afgelopen jaar probeerde Trump al Fed-gouverneur Lisa Cook te ontslaan vanwege vermeende hypotheekfraude. Powell noemde hij een "enorme loser", dreigde hem met ontslag en zelfs vervolging. Maar ondanks de enorme druk uit Het Witte Huis, bleven de twee Fed-bestuurders op hun post.

Powell liet zich niet door Trump opzij zetten, zoals hier in juni vorig jaar bij een bezoek aan de renovatie van de Fed-gebouwen:

Tot opluchting van Trump loopt de termijn van Powell als voorzitter van de Fed vandaag af. Afgelopen week keurde de Amerikaanse Senaat de voordracht van Warsh als zijn opvolger goed, met een nipte meerderheid. Niet alleen Democraten, ook enkele Republikeinen hadden grote zorgen of Warsh zich als hoogste baas van de Fed wel onafhankelijk zou opstellen.

Havik wordt duif

De 56-jarige Warsh is de schoonzoon de steenrijke zakenman Ronald Lauder, een oude studievriend van Trump. Onder president George Bush jr was hij economisch adviseur, en van 2006 tot en met 2011 al gouverneur bij de Fed.

Warsh speelde zich in de kijker bij Trump met stevige kritiek op het beleid van de Fed. Dat was best opvallend, merkt Marey van Rabobank op. "Hij stond als Fed-gouverneur bekend als havik, iemand die de rente liever hoog houdt. Nu komt hij terug als duif die pleit voor lage rentes. Dat voedt wel de speculaties in de financiële markten dat de nieuwe Fed-baas is geneigd de oren naar president te laten hangen."

En daarom heeft Warsh vanaf dag één meerdere ogen over zijn schouders meekijken dan die van Trump alleen. "Het wordt echt koorddansen", vat Marey het samen. "Hij moet voor de financiële markt geloofwaardig overkomen. Alles wat hij zegt zal worden uitgeplozen. Als Warsh naar een renteverlaging toepraat zonder economische onderbouwing, dan zal iedereen dat direct doorhebben."

Vertrouwen wankelt

Het afgelopen jaar kreeg het vertrouwen in de Verenigde Staten al een tik van de financiële markten, onder meer door de wereldwijde handelsoorlog die president Trump een jaar geleden ontketende. Daar kwam dit jaar de oorlog rond de Perzische Golf overheen. Ondertussen loopt de staatsschuld, van inmiddels bijna 39 biljoen dollar, alleen maar verder op.

Als de financiële markten ook de Fed gaan wanvertrouwen, dan wordt het volgens Marey steeds lastiger voor de Amerikaanse schatkist om geld te lenen. "De rente op Amerikaanse staatsleningen zal oplopen als investeerders denken dat de Fed een politieke speelbal is en niet meer bezig is de Amerikaanse economie te stabiliseren."

Voor investeerders in staatsschuld is de betrouwbaarheid en vooral de onafhankelijkheid van centrale banken een belangrijke eis. Marey: "In de jaren zeventig liet Fed-voorzitter Arthur Burns de oren hangen naar president Nixon. Paul Volcker moest uiteindelijk de Amerikaanse economie twee keer uit een recessie persen. Dat risico loop je nu weer."

Warsh komt daarom eigenlijk in een onmogelijke positie bij de Fed terecht, concludeert Marey. "Powell werd ook door Trump aangesteld. En wat hem gebeurde kan Warsh ook overkomen. Het Witte Huis verwacht dat hij de rente voor de tussentijdse verkiezingen flink verlaagt Hij zit echt in een niet te benijden positie. Maar goed, hij wilde deze baan zelf hebben."

In een afgelegen provincie van de Democratische Republiek Congo is ebola uitgebroken. Daarbij zijn tot nu toe 65 doden gevallen, zo meldt Afrikaanse volksgezondheidsorganisatie Africa CDC. Van nog eens zeker 246 mensen wordt vermoed dat ze besmet zijn met het dodelijke virus.

De sterfgevallen en vermoedelijke besmettingen zijn voornamelijk geregistreerd in kleine steden als Mongwalu in de provincie Ituri, schrijft Africa CDC in een verklaring. "Er zijn ook verdachte gevallen gemeld in de provinciehoofdstad Bunia, in afwachting van bevestiging."

In de afgelopen jaren daalde het aantal doden door de besmettelijke ziekte in het land juist, nadat er tussen 2018 en 2020 een grote uitbraak in het land was waarbij bijna 2300 mensen omkwamen.

De provincie Ituri ligt in het noordoosten van Congo, aan de grens met Uganda. De provincie is zeer afgelegen en wordt gekenmerkt door een slecht wegennetwerk, waardoor het lastig is om daar vaccins te leveren. Ituri ligt op meer dan 1000 kilometer van de hoofdstad Kinshasa.

"De gezondheidsdienst maakt zich zorgen over een mogelijk verdere verspreiding van het virus door de stedelijke omstandigheden in Bunia en Rwampara, de grote bevolkingsbewegingen en de mobiliteit rondom de mijnbouw in Mongwalu", schrijft Africa CDC.

Het ebolavirus is zeer besmettelijk en kan worden overgedragen via lichaamsvloeistoffen, zoals braaksel, bloed en sperma. De ziekte die het veroorzaakt is zeldzaam, maar ernstig en vaak dodelijk.

De laatste uitbraak in Congo eindigde ongeveer vijf maanden geleden. Daarbij kwamen zeker 43 mensen om het leven. De uitbraak vond plaats drie jaar na de vorige epidemie.

Organisaties als Unicef leveren ebola-vaccins aan de Democratische Republiek Congo. De eerste keer dat daar ebola uitbrak, was in 1976.

De nieuwe uitbraak zal extra zorgen opleveren in het Centraal-Afrikaanse land, dat in het oosten strijdt tegen verschillende gewapende groepen. De meest bekende is de rebellengroepering M23, een groep die wordt gesteund door buurland Rwanda.

M23 heeft sinds 2021 grote delen van het oosten van Congo veroverd. Begin vorig jaar werden de belangrijke steden Goma en Bukavu ingenomen. Ondanks een akkoord tussen het Congolese leger en M23 worden er nog steeds gevechten gemeld, en ook burgerdoden.

In de Cubaanse hoofdstad Havana heeft gisteren een opmerkelijk bezoek plaatsgevonden. De Amerikaanse CIA-directeur John Ratcliffe bezocht zijn Cubaanse ambtgenoot, te midden van de steeds nijpendere situatie op het eiland als gevolg van de Amerikaanse olieblokkade.

Het zou pas de tweede keer zijn dat een directeur van de inlichtingendienst een bezoek brengt aan Cuba, sinds dat land communistisch werd in 1959.

De Amerikaanse delegatie kwam naar het eiland met een boodschap van president Trump. De Verenigde Staten zouden bereid zijn om "serieus in gesprek te gaan over economische en veiligheidskwesties, maar alleen als Cuba fundamentele veranderingen doorvoert". Wat die veranderingen concreet zouden zijn, is niet bekendgemaakt.

'Geen bedreiging'

De VS wil al decennia lang onder meer dat Cuba vrije en eerlijke verkiezingen houdt, dat de staatseconomie wordt opengesteld en dat het land herstelbetalingen doorvoert voor bezittingen die door het Castro-bewind zijn onteigend.

Cubaanse functionarissen bevestigen dat er gesprekken zijn gevoerd. Bij het overleg benadrukten de functionarissen dat Cuba geen bedreiging vormt voor de nationale veiligheid van de VS. Het land staat al decennialang op de Amerikaanse lijst van landen die terrorisme steunen, maar volgens Cuba heeft de VS niets te vrezen.

Volgens het land is er geen "legitieme reden" dat het land op de Amerikaanse sanctielijst staat. Volgens de Cubaanse vertegenwoordiging herbergt, steunt of financiert het land geen terroristen, terwijl de Amerikanen het daar wel van beschuldigen.

Afzonderlijk van het overleg schreef president Díaz-Canel op X na het bezoek dat als de VS daadwerkelijk wil helpen, het land dat het beste kan doen door de olieblokkade op te heffen. Een hulppakket van miljoenen sloeg het land eerder nog af vanwege de voorwaarden die de VS eraan verbond.

Sinds begin dit jaar kampt het eiland met grote tekorten, omdat de VS olieleveranties aan het land blokkeert. Eén Russische olietanker kwam ondanks het embargo aan, maar vooralsnog blijven de tekorten te groot. Volgens Díaz-Canel zijn de prioriteiten meer dan duidelijk. "Brandstof, voedsel, medicijnen", schrijft hij.

Correspondent Nina Jurna bezocht vorige maand de hoofdstad Havana en zag de impact van de tekorten:

Begin deze week zei president Trump dat de landen in gesprek zouden gaan. "Cuba vraagt om hulp, en we gaan praten!!!", schreef hij op Truth Social.

Zijn regering windt er al langer geen doekjes om over wat het met Cuba wil. "Cuba is een mislukt land en gaat maar één kant op: bergafwaarts!", aldus Trump in hetzelfde bericht. Eerder beweerde hij het land te willen innemen en dat president Díaz-Canel moet vertrekken.

Protesten

Ondertussen was het op het eiland zelf de hele week al onrustig. Uit onvrede met het Cubaanse regime gingen op woensdag honderden mensen de straat op in Havana, meldt persbureau Reuters. Door de brandstoftekorten kan Cuba het verouderde energienetwerk maar moeilijk draaiende houden, waardoor stroomstoringen nog vaker voorkomen en langer aanhouden.

Rond de avond werden wegen geblokkeerd met brandend afval. Ook werd er op pannen en potten geslagen en werden er anti-regimeleuzen geroepen. Waar veel demonstranten de schuld leggen bij het communistisch bewind, legt het regime de schuld bij de Verenigde Staten.

De mensenrechtenorganisatie The Rights Forum zegt aangifte te gaan doen tegen Tweede Kamerlid Gidi Markuszower. De reden zijn uitspraken die hij deed over Palestijnse asielzoekers in een video van het links-activistische journalistieke platform Left Laser. In een video zegt hij dat hij Palestijnse asielzoekers aan de grens met "maximaal geweld" wil tegenhouden.

De organisatie, die zich naar eigen zeggen inzet "voor een rechtvaardige uitkomst van de kwestie-Palestina/Israël", noemt de uitspraken van Markuszower "moreel verwerpelijk". Ze zouden aanzetten tot geweld tegen Palestijnen. "In een democratische rechtsstaat horen dergelijke uitspraken door het Openbaar Ministerie beoordeeld en door de rechter bestraft te worden."

In de video spreekt de journalist van Left Laser met verschillende Kamerleden en minister Van den Brink van Asiel en Migratie over de toelating van Palestijnse vluchtelingen uit Gaza en Griekenland.

Vernietigingscultuur

In de fragmenten die Left Laser van het interview met de fractieleider van de radicaal-rechtse Groep Markuszower op YouTube laat zien, zegt hij dat Palestijnen in Gaza niet naar Europa mogen komen en wat hem betreft in "Arabië" kunnen blijven of in Gaza mogen "verpieteren".

Ook zegt hij dat de Palestijnen in Gaza de vernietiging van hun gebied over zichzelf hebben afgeroepen. "U en ik staan 's morgens op om er iets van te maken, maar de gemiddelde Palestijn, zo'n 90 procent of zo, stemt op Hamas. En die worden dus wakker met de gedachte dat ze mensen willen vermoorden. 90 procent steunt hun vernietigingscultuur."

In een ander fragment zegt hij: "De Nederlandse overheid moet ze met geweld tegenhouden, misschien met nog meer geweld dan waar ze vandaan zijn gekomen":

Volgens Markuszower, die in de Israëlische stad Tel Aviv is geboren, vormen Palestijnse asielzoekers uit Gaza een bedreiging voor de Nederlandse samenleving, omdat 80 tot 90 procent van de Gazanen Hamas zou steunen en Hamas uit zou zijn op vernietiging van de westerse beschaving.

Op de vraag of Nederland dat met meer geweld moet doen dan Israël tegen hen gebruikte, zegt hij: "Het maximale geweld". In een fragment uit hetzelfde interview op X spreekt hij van "proportioneel maximaal geweld dat past in de Nederlandse cultuur".

Opmerkingen veroordeeld

GroenLinks-PvdA-leider Klaver noemt de oproep tot "maximaal geweld" tegen Palestijnse vluchtelingen "diep weerzinwekkende taal, een absoluut dieptepunt". "Dit vraagt om een collectieve veroordeling, van rechts tot links, van Kamer tot kabinet."

"Wat een complete idiotie", schrijft fractieleider Paternotte van coalitiepartij D66. "Stop met deze gevaarlijke wedstrijd radicaal-rechts ver-plassen."

VVD-fractieleider Brekelmans keurt de uitspraken ook af. "Politici hebben een grote verantwoordelijkheid. Daar passen dergelijke uitspraken niet bij", laat hij in een reactie weten. "Dit soort schadelijke taal leidt weer af van de vraag waar het om gaat: hoe krijgen we grip op migratie en brengen we de asielinstroom omlaag."

Markuszower reageert op X op de woorden van Klaver dat maximaal geweld al in Nederland gebruikt wordt. "Als je op Schiphol bij de grens, instructies van de Koninklijke Marechaussee niet opvolgt, wordt er ook nu al gepast geweld gebruikt. Desnoods maximaal geweld."

Wat voor organisatie is The Rights Forum?

The Rights Forum komt op voor de rechten van Palestijnen. De organisatie is opgericht door voormalig premier Dries van Agt, die zich jarenlang inzette voor de Palestijnse zaak. In de raad van advies zitten nog meer oud-politici zoals Jan Pronk en Hedy d'Ancona.

Tijdens afgelopen verkiezingscampagne kwam The Rights Forum in opspraak vanwege posters over de oorlog in Gaza. Daarop waren BBB-leider Caroline van der Plas, PVV-leider Geert Wilders en VVD-leider Dilan Yesilgöz te zien met de tekst 'Hij/zij koos voor genocide'. Van der Plas deed daarom aangifte tegen The Rights Forum.

De 50e editie van de Harlingen-Terschelling Roeirace gaat niet door vanwege het slechte weer. Dat heeft de organisatie bekendgemaakt.

Bij de jaarlijkse wedstrijd wordt op de Waddenzee in sloepen geroeid tussen Harlingen en West-Terschelling. De roeiers leggen een afstand van 34 kilometer af.

De organisatie heeft met maatregelen nog geprobeerd het slechte weer te omzeilen. Zo zou de wedstrijd twintig minuten eerder starten. Vanochtend bleek het echter onverantwoord om de wedstrijd met 1200 deelnemers te laten doorgaan.

Het risico dat de roeiers onderkoeld raken is te groot, zegt voorzitter Dirk de Boer namens de organisatie. "Als je de haven van Harlingen uit vaart en je hebt meteen een nat pak, in combinatie met de voorspelde regen van vanmiddag en de lage watertemperatuur - dan ligt onderkoeling op de loer."

150 sloepen

Het idee voor de sportieve tocht ontstond bij het 100-jarig bestaan van de Zeevaartschool in 1975 en groeide uit tot een serieuze wedstrijd met een groeiend aantal deelnemers. Sinds 1982 wordt de race altijd gehouden op de dag na Hemelvaartsdag.

De roeiwedstrijd is bijzonder, aldus de organisatie. "De meeste roeiwedstrijden worden op binnenwater gehouden, deze op zee. Dan moet je werken met de getijden en de golven die ze met zich meebrengen. Met name het stuk vanaf het Schuitendiep tot Terschelling is zwaar; dat stuk is tegen de stroom in. Dan wordt wel echt het kaf van het koren gescheiden", zei De Boer vorig jaar.

Dit jaar zouden 150 sloepen de golven en de wind trotseren. Vier jaar geleden, in 2022, kon de HT-Race ook niet doorgaan door slecht weer, schrijft Omrop Fryslân. Het roeiersfeest vanavond gaat wel door.

In de Amerikaanse staat New Mexico zijn vier mensen omgekomen bij een ongeluk met een medisch vliegtuigje. Door de crash brak er een bosbrand uit in het gebied waar het toestel was neergekomen.

Op beelden is te zien hoe een blusvliegtuig probeert de brand te bestrijden:

Het vliegtuigje was vertrokken van het vliegveld bij de stad Roswell voor een vlucht naar de Sierra Blanca in dezelfde staat. Toen het daar niet aankwam en de communicatie wegviel, werd alarm geslagen. Reddingswerkers ontdekten dat de King Air was neergestort op een bergrug.

Het is nog niet duidelijk wat er is misgegaan. Ook zijn de identiteiten van de slachtoffers nog niet vrijgegeven. Volgens de autoriteiten gaat het om de bemanning van het toestel en medisch personeel.

Door het dorre kreupelhout en de felle wind, ontstond er op de plek van het ongeluk een brand, die is uitgegroeid tot een gebied van 14 hectare, zo'n 20 voetbalvelden. Omdat het gebied moeilijk te bereiken is, is de brandweer er nog niet in geslaagd het vuur onder controle te krijgen.

Traumahelikopters

Het komt vaker voor dat medische vluchten verongelukken. In februari kwamen nog acht mensen om het leven toen zo'n toestel neerstortte in Philadelphia.

Toch komen vliegtuigongelukken bij medische vluchten niet vaker voor dan bij reguliere vliegreizen met dergelijke kleine toestellen. Veel vaker gaat het mis met traumahelikopters, omdat die vaak onder grote haast moeten landen op geïmproviseerde landingsplekken op de openbare weg.

Het dodental door Russische aanvallen op de Oekraïense hoofdstad Kyiv is opgelopen naar 24, onder wie kinderen. Dat meldt de landelijke reddingsdienst. Reddingswerkers zijn nog steeds op zoek naar meerdere mensen die vermist worden onder het puin van een verwoest flatgebouw.

Woensdag bestookte Rusland Kyiv en andere Oekraïense steden met honderden drones en raketten tijdens een van de hevigste aanvallen op Oekraïne in vier jaar oorlog. De aanval komt in de week nadat Rusland een bestand afkondigde om de overwinning op nazi-Duitsland te vieren.

Bij een aanval werd een appartementencomplex van negen verdiepingen in Kyiv getroffen, waarna het instortte. Daarna begonnen honderden reddingswerkers met de zoektocht naar overlevenden. Tientallen mensen zijn opgenomen in het ziekenhuis.

'Terroristische tactiek'

Volgens de Oekraïense autoriteiten zijn deze week in het hele land tientallen woongebouwen beschadigd. Naast Kyiv werd ook de regio's Odesa en Kharkiv zwaar getroffen.

Zelensky sprak na de grootschalige luchtaanvallen over een "opzettelijk terroristische tactiek" en zei dat de vijand de afgelopen paar dagen vrijwel onophoudelijk bombardementen uitvoert. Ook eerder deze week vielen meerdere burgerdoden in Kyiv.

In een videotoespraak zei Zelensky dat het flatgebouw was geraakt door een Kh-101 kruisraket.

Omwonenden reageren geschokt op de aanvallen:

Het aantal burgerdoden als gevolg van de Russische invasie in februari 2022 is dit jaar opvallend hoog. In drie jaar tijd was het aantal gedode burgers niet zo hoog als in de eerste vier maanden van dit jaar.

De Verenigde Naties hebben van januari tot en met april ruim 800 gedode burgers geregistreerd en ruim 4000 gewonden. Het werkelijke aantal is waarschijnlijk hoger. In totaal zijn er volgens de VN in vier jaar tijd ruim 15.000 Oekraïense burgers gedood, en raakten bijna 45.000 burgers gewond.

Langeafstanddrones

Ook aan Russische kant zijn er afgelopen nacht mensen gedood. Bij Oekraïense luchtaanvallen op de stad Ryazan, ten zuidoosten van Moskou, kwamen drie mensen om het leven. Twaalf anderen raakten gewond, onder wie kinderen.

Het Russische ministerie van Defensie zegt vannacht zeker 350 Oekraïense drones te hebben onderschept. De aantal is niet onafhankelijk te bevestigen.

De Oekraïense aanvallen op Rusland zijn de afgelopen weken opgevoerd. Dat komt onder meer door steeds beter ontwikkelde langeafstandsdrones die ver achter de linie kunnen aanvallen.

Een veelgebruikte abortuspil blijft in de Verenigde Staten voorlopig toch beschikbaar via de post. Het Hooggerechtshof draait voorlopig een beslissing van de lagere rechter terug, in ieder geval zolang het zelf de zaak nog niet behandeld heeft.

Het gaat om de levering van het medicijn mifepriston, dat via de post verkrijgbaar is zonder langs te hoeven gaan bij een dokter. De lagere rechter verbood levering via de post, omdat daarmee de strengere abortuswetten van bepaalde staten overtreden kunnen worden. De zaak was aangespannen door de staat Louisiana, waar strengere wetten gelden dan in veel andere delen van het land.

In ongeveer twee derde van de abortussen in de VS gaat het om een medische abortus met een pil als mifepriston, in tegenstelling tot een chirurgische ingreep. Toegang daartoe is in verschillende staten flink ingeperkt sinds het Hooggerechtshof vier jaar geleden bepaalde dat staten zelf abortussen mogen verbieden.

Eindoordeel volgt

Organisaties die opkomen voor de keuzevrijheid van vrouwen zijn blij met de voorlopige uitspraak, maar blijven huiverig. De kans bestaat immers dat het Hooggerechtshof later weer anders beslist. Een definitieve uitspraak wordt ergens volgend jaar verwacht.

"Dit had in de eerste plaats nooit een rechtszaak mogen worden", zegt een woordvoerder die vrouwen helpt te reizen naar staten zonder abortusverbod. "Als het gaat om urgente medische zorg zouden patiënten en artsen niet hoeven moeten wachten op een gerechtelijke uitspraak."

'Criminele activiteiten'

Tegenstanders van abortus noemen het een teleurstelling, maar gaan ervan uit dat het Hooggerechtshof hen later nog gelijk zal geven. Een meerderheid van de negen rechters van het Hooggerechtshof is benoemd door Republikeinse presidenten, die traditioneel tegen abortus zijn.

Twee van de rechters hebben al geprotesteerd tegen het huidige tussenvonnis. Zo noemde de conservatieve rechter Thomas Comstock Act de 19e-eeuwse wet die abortusmiddelen via de post verbiedt maar waarop al jaren niet meer wordt gehandhaafd. Volgens hem maken de farmaceuten achter mifepriston "winst met criminele activiteiten".

Goedemorgen! Suzan & Freek beginnen vandaag aan hun reeks stadionconcerten in de GelreDome in Arnhem en in Amsterdam, Rotterdam en Utrecht wordt de Nakba herdacht, de vlucht van honderdduizenden Palestijnen bij de stichting van de staat Israël in 1948.

Eerst het weer: In het oosten en zuiden is het droog met eerst wat zon, verder veel bewolking met af en toe een bui bij 10 tot 12 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten?

Wat heb je gemist?

Gisteravond was de tweede halve finale van het Eurovisie Songfestival. Tien van de vijftien acts konden doorgaan naar de finale. Bulgarije, Roemenië, Noorwegen, Albanië, Cyprus, Denemarken, Australië, Tsjechië, Oekraïne zijn door. Ook het VK, Oostenrijk en Frankrijk staan zaterdag in de finale, zij werden automatisch geplaatst.

Ook Malta is door, met het nummer Bella van Aidan Cassar. Aan het nummer zit een Nederlands tintje: de 24-jarige Nederlands-Zweedse songwriter Joep van den Boom schreef mee aan het nummer.

Ander nieuws uit de nacht:

En dan nog even dit:

Bij het komende WK voetbal in Amerika, Canada en Mexico wordt voor de eerste keer een muziekoptreden gehouden tijdens de rust van de finale. Coldpay-zanger Chris Martin maakte samen met - jawel - Elmo, Koekiemonster en Animal bekend welke artiesten zullen optreden.

Zo werd het bekendgemaakt:

Fijne dag!

Bij een nachtelijke schietpartij in het Limburgse dorp Vaals is een man om het leven gekomen. Dat meldt de politie. Het slachtoffer is een man van 27 uit Vaals, de dader of eventuele daders zijn nog op de vlucht.

De toedracht van de schietpartij is nog onbekend, meldt een woordvoerder. Rond 01.50 uur werden hulpdiensten gebeld omdat omwonenden schoten zeiden te hebben gehoord bij het parkje Bloemendal, in het centrum van het dorp. Agenten troffen daarna een zwaargewonde man aan, die even later overleed aan zijn verwondingen.

De politie roept nu ooggetuigen op om zich te melden bij de politie, om zo meer zicht op dader of daders te krijgen. Ook worden omwonenden met een camera aan de gevel opgeroepen om het beeld na te lopen, om te zien of eventuele daders daarop te zien zijn.

Vijf Italianen zijn omgekomen bij een duikongeluk in de Malediven, zo meldt het Italiaanse ministerie van Buitenlandse Zaken. De vijf zouden donderdag gepoogd hebben om grotten te verkennen op zo'n 50 meter onder zeeniveau, bij het atol Vaavu. Daarbij zijn ze door nog onbekende oorzaak verongelukt.

Het leger van het eilandenrijk in de Indische Oceaan meldt dat het lichaam van één van de duikers inmiddels gevonden is in een grot op 60 meter diepte, en verwacht dat de lichamen van de anderen daar ook zullen worden gevonden. Duikers van het leger zijn met speciale apparatuur aan het zoeken naar hen.

Volgens lokale media waren de vijf op donderdagochtend (lokale tijd) het water in gegaan, en sloeg de bemanning van het schip dat ze naar de grotten bracht alarm toen ze na verloop van tijd niet meer boven kwamen.

Koraal

Om welke mensen het gaat is niet volledig bekend. De universiteit van Genua meldt op sociale media dat het gaat om Monica Montefalcone, een universitair hoofddocent in de mariene biologie. Ook haar dochter Giorgia zou tot de slachtoffers behoren, en twee jonge collega-wetenschappers. Of zij bezig waren met wetenschappelijk onderzoek, is niet bekend.

Het is het dodelijkste duikongeluk ooit voor de Malediven, een land bestaande uit honderden piepkleine eilandjes en enkele grotere. Het is vooral populair onder duikers vanwege het vele koraal en heldere water. Ongelukken zijn zeldzaam: in de afgelopen jaren gebeurde het enkele keren bij onder meer Japanse en Britse toeristen.

Er komt een jaarlijkse 'koninkrijksconferentie' waarbij de vier landen uit het Nederlandse koninkrijk op basis van gelijkwaardigheid met elkaar gaan overleggen. Dat heeft premier Jetten bekendgemaakt bij zijn bezoek aan Curaçao.

Samen met de andere landen uit het koninkrijk, Aruba en Sint-Maarten, zullen Nederland en Curaçao dit najaar samenkomen om te bespreken hoe de onderlinge band kan worden versterkt en gezamenlijke problemen aangepakt kunnen worden. Sint-Maarten heeft al aangeboden deze eerste conferentie te organiseren, waarschijnlijk in november of december.

In een persconferentie samen met de Curaçaose premier Pisas zei Jetten dat het bij die conferentie niet draait om vrijblijvend praten, maar dat de landen willen dat er een 'concrete agenda' komt waar ook 'stevige afspraken' uit komen rollen. "De mensen in ons land moeten merken dat hun leven beter wordt."

Als voorbeeld noemde Jetten de energieproductie op Curaçao, waar zijn bezoek van vandaag ook deels om draaide.

Nederland is met 18 miljoen inwoners veruit het grootste land binnen het koninkrijk. Curaçao kent zo'n 155.000 inwoners, Aruba ruim 108.000 en Sint-Maarten ruim 43.000.

Andere voormalige Nederlandse koloniën in de Caraïben gelden als gemeente binnen Nederland en zijn dus geen zelfstandig land geworden:

Een voorbeeld van de ongelijkheid die in Caribisch Nederland gevoeld wordt kwam eerder dit jaar naar voren: Nederland onthield zich in maart van stemming bij een VN-resolutie om de trans-Atlantische slavenhandel als "de ernstigste misdaad tegen de menselijkheid ooit" te bestempelen. Terugkijkend verdient dat "geen schoonheidsprijs", zo zei premier Jetten eerder op de donderdag na een bezoek aan het Tula Museum op Curaçao.

Dit heeft hij ook proberen duidelijk te maken in meerdere gesprekken tijdens zijn werkbezoek aan de Caribische eilanden, aldus Jetten.

Politiek verslaggever Jorn Kompeer vanaf Curaçao:

"Dat premier Jetten de banden met de Caribische delen van het Koninkrijk wil aanhalen, hebben ze op de eilanden afgelopen dagen zeker gemerkt. Jetten spreekt zelfs van een "nieuwe start". En dat zijn bezoek al binnen de eerste drie maanden van zijn premierschap viel, zien ze hier als een goed signaal.

De relatie tussen Nederland en de eilanden is broos en er zijn veel pijnpunten. Zo is er veel armoede, ook op de eilanden waar Nederland rechtstreeks voor verantwoordelijk is. En in de drie landen - Curaçao, Aruba en Sint-Maarten - voelen ze zich soms overstemd door Nederland, dat nog altijd meekijkt met de financiën en democratie op de eilanden.

Dat leidt tot gevoelens van ongelijkheid, die Jetten dit bezoek niet schuwde. Zo ging hij langs het slavernijmuseum en ging hij ook op bezoek in wijken waar inwoners nauwelijks hun rekeningen kunnen betalen.

Dat Jetten vandaag zei dat hij wil toewerken naar een gelijkwaardige relatie, is hier met enthousiasme ontvangen. Maar er is ook scepsis. Want na jaren van moeizame verhoudingen - vooral onder het vorige kabinet met de PVV - weten ze hier ook: eerst zien, dan geloven."

Ghana had de resolutie ingediend bij de Verenigde Naties en deze werd uiteindelijk met 123 stemmen aangenomen door de Algemene Vergadering. Nederland onthield zich van stemming omdat het samen met andere EU-landen niet eens was met de tekst van de resolutie.

Volgens de EU en dus ook volgens Nederland impliceerde waardeoordelen zoals "de ergste misdaad ooit" dat er een hiërarchie tussen wreedheden zou bestaan.

Dat Nederland niet voor de resolutie stemde, was niet op voorhand besproken met de Caribische premiers en Suriname. Dat leverde spanningen op, erkende minister Berendsen (Buitenlandse Zaken) gisteren al tegenover de NOS.

Jetten zegt daar nu over: "Ik heb op alle zes de eilanden aangegeven dat dit niet goed is gegaan. Heel veel mensen waren verrast. Dit had van de kant van het kabinet veel beter gemoeten."

Volgens Jetten werd de uitleg van hem geaccepteerd en werd deze met opluchting ontvangen. "We hebben terecht excuses aangeboden voor de rol in het slavernijverleden en de doorwerking daarvan in het heden, maar het moet niet blijven bij excuses", aldus Jetten. "We moeten met elkaar bezig blijven en elkaar helpen."

In de strijd tegen zwerfafval plaatst de gemeente vanaf volgende maand de eerste 200 vernieuwde prullenbakken op zeven drukbezochte plekken. De bakken, die zijn ontwikkeld met stichting Verpact, hebben onder meer een zelfsluitende deur en een recyclevoorziening voor statiegeldflesjes en –blikjes. En de gemeente neemt deze zomer meer maatregelen tegen het afvalprobleem. 

De nieuwe modellen worden vanaf eind juni geplaatst bij de achterzijde van het Centraal Station, de Kinkerstraat, station Noord/Johan van Hasseltweg, het Museumplein, de Amsterdamse Poort, het Osdorpplein en Oostpoort. De gemeente hoopt dat daarmee het zwerfvuil op deze 'hotspotlocaties' zal afnemen. Uiteindelijk moeten 8000 van de 11000 prullenbakken in de stad worden vervangen. Wanneer de overige 7800 aan de beurt zijn, is nog niet duidelijk. 

De gemeente neemt ook andere maatregelen tegen de afvalproblematiek. AT5 krijgt regelmatig tips van buurtbewoners uit verschillende stadsdelen over restafval, en bergen vuilniszakken en grofvuil naast containers. In het centrum gaat de gemeente daarom 44 bovengrondse containers plaatsen op plekken waar uiteindelijk ondergrondse containers komen, voornamelijk in de Haarlemmerbuurt en de Jordaan. 

200 extra containers tegen restafval

Daarnaast komen op 28 drukke plekken, zoals in parken, bij kades en zwemlocaties, 200 extra mini-containers voor restafval en 200 statiegeldcontainers. Ook schrijft Van Buren dat er tot eind september in de weekenden en op dagen met 'uitzonderlijk mooi weer' extra gereinigd wordt in parken en bij andere recreatieplekken. 

"Het schoonhouden van de stad vraagt in de zomer, als mensen vaker buiten zijn, om extra inzet", aldus de wethouder. Tegelijkertijd doet ze ook een beroep op bezoekers en bewoners. "Met gerichte campagnes vragen we hen om zelf ook een bijdrage te leveren aan het schoonhouden van de stad." Die acties zijn onder meer gericht op bewoners van grootschalige studentencomplexen en bezoekers van drukbezochte locaties, zoals parken. 

Met het nieuws dat de knip op de Laan van Vlaanderen tóch niet tijdelijk verdwijnt, is een deel van de omwonenden blij, maar een ander deel juist teleurgesteld. Waar die laatste groep de knip in Nieuw-West het liefst zo snel mogelijk ziet verdwijnen, zijn er ook bewoners die hopen dat de knip juist 24 uur per dag gaat gelden. En dus niet alleen in de spitsuren, zoals nu het geval is.

Vorige week hoorde de gemeente van de rechter dat ze niet goed hebben onderbouwd waarom de knip op de Laan van Vlaanderen alleen in de spitsuren geldt en niet de hele dag door. De zaak werd aangespannen door Stichting Stop Sluipverkeer en de Dorpsraad Sloten-Oud Osdorp. 

Coen Glaser, van Stichting Stop Sluipverkeer, is er blij mee. Glaser wijst op cijfers waaruit blijkt dat het de laatste jaren buiten de spitsuren veel drukker is geworden op de Laan van Vlaanderen. Dat zou te maken hebben met de knip op de Sloterweg, die wél de hele dag door geldt. Daardoor komt er nu meer verkeer door de Laan van Vlaanderen.

"Het is er nu onveilig", zegt Glaser, "Er zitten vier scholen in de buurt, maar eigenlijk kunnen de kinderen de weg niet oversteken, want er is ook nergens een zebrapad. Er zijn ook een paar ongevallen geweest met zwaar lichamelijk letsel. Deze weg is er gewoon niet voor gemaakt."

Glaser wil dat het verkeer zo min mogelijk langs wegen als de Laan van Vlaanderen en zoveel mogelijk over het zogenoemde 'plusnet' wordt gestuurd, wegen die meer verkeer aankunnen. In de buurt van Slotervaart en Nieuw-Sloten gaat het dan om de Plesmanlaan en de Johan Huizingalaan. 

Verdeeld

In de buurt zijn de meningen over de knip verdeeld. Andere bewoners, ook degenen die direct aan de weg wonen, zien de knip juist graag verdwijnen. Veelgehoorde klachten: het is verwarrend, mensen die op bezoek komen krijgen boetes en op die Plesmanlaan en Johan Huizingalaan is het nu juist veel te druk. 

"Van mij mag die knip gewoon weg", zegt een bewoner. "Je moet nu nadenken, in het begin heb ik er ook een boete voor gehad." 

Ieder adres kan twee ontheffingen krijgen, maar in haar gezin zijn die al aan haar man en zoon vergeven. "Het is misschien een luxeprobleem, maar ik moet nu dus omrijden."

Volgens Carolien Tijssen van stadsdeelpartij GoedBeterWest (ook tegen de knip), speelt dit bij meer huishoudens. "Want ja, de woningnood zorgt ervoor dat veel mensen volwassen kinderen hebben die nog thuis wonen. Die kunnen soms niet weg tijdens de spitsuren, want je krijgt maar een beperkt aantal vergunningen."

En er worden dus veel boetes uitgeschreven: "Vorig jaar voor zo'n 8 miljoen euro. Dat gaat niet naar de gemeente hè, dat geld is voor de Rijksoverheid."

'Nog altijd bereikbaar'

Ook ondernemers op het Belgiëplein en bewoners van Nieuw-Sloten (die geen ontheffing krijgen) zeggen er last van te hebben. Glaser vindt die klachten overdreven: "Deze wijk is gewoon bereikbaar. Je kon er van drie kanten in, daarvan is er een nu afgesloten. Waar hebben we het over?"

Glaser weet dat veel buurtbewoners tegen de knip zijn. Er zijn aan het begin van dit project veel inspraakreacties geweest, meer dan 2000. 1200 van hen waren tegen, maar 900 waren er voor. Het is dus verdeeld, maar wij vinden dat veiligheid voorgaat. En het is gebaseerd op onderzoek en cijfers van de gemeente zelf, hè? Daar moet de gemeente dus ook hun besluit op onderbouwen." 

Een opmerkelijke melding voor de brandweer vanavond: niet een kat, maar een vrouw kwam metershoog vast te zitten in een boom nadat ze erin was geklommen in het Rembrandtpark in West. Dat bevestigt een woordvoerder.

De melding over de vrouw in de boom kwam rond 19.00 uur binnen, waarna de brandweer met onder meer een ladderwagen ter plaatse kwam. "Bij katten gaat het vaak vanzelf, maar mensen zijn er niet voor gemaakt om behendig alle kanten op te klimmen", zegt de woordvoerder. "Dan kan de weg naar beneden wat lastiger zijn."

De vrouw is door brandweermedewerkers naar beneden gehaald en raakte niet gewond. Waarom ze zo hoog klom, is niet bekend. 

Van Birmese buikspek tot zalm van het spit, en van lokale biertjes tot Palestijnse hibiscuslimonade: tot en met zondag staan er meer dan 80 foodtrucks op festival de Rollende Keukens in het Westerpark. Zo ook de foodtruck van kok Salma Barakat uit Gaza, die traditionele Palestijnse gerechten serveert. "Het geeft kracht om hier te zijn."

Het Westerpark ziet er deze Hemelvaartsdag anders uit dan op een doorsnee dag: er staan 80 foodtrucks en de geuren van onder meer gegrild vlees en kruiden en specerijen hangen in de lucht. Het is de achttiende editie van de Rollende Keukens en zoals ieder jaar trekt het festival veel bezoekers.

Het evenement trekt niet alleen Amsterdammers, maar ook bezoekers uit de rest van het land. Sommigen komen alleen voor de sfeer, anderen vooral om zoveel mogelijk verschillende gerechten te proeven. “Dit is al mijn tweede gerecht”, vertelt een bezoeker. “Ik ben begonnen met oesters en ga nu verder met de chili kip.”

Een van de foodtrucks is van Salma Barakat, die in 2018 vluchtte uit Gaza en sindsdien in Nederland werkt als kok en cateraar. Voor haar betekent koken op het festival meer dan alleen eten verkopen. "Het voelt goed om hier te zijn, het geeft me kracht”, zo zegt ze. "Hiermee ondersteun ik mijn familie daar om te overleven." Haar volledige opbrengst tijdens het festival gaat naar haar broers en zussen in Gaza.

De Rollende Keukens is nog te bezoeken tot en met zondag.

Hoewel de schade bij de plofkraak op de Ceintuurbaan vannacht flink was, beseffen winkeliers en omwonenden zich ook dat het nog veel erger had kunnen aflopen. In de straat lag namelijk nog een explosief dat niet is afgegaan. 

Om 4.18 uur was er zeker één luide explosie te horen in en rond de straat. Een geldautomaat bij een boekenwinkel bleek getroffen te zijn door een plofkraak. Buurtbewoners laten vanochtend weten dat ze enorm schrokken: een van hen zei zelfs hartkloppingen te hebben gekregen en een ander stond te trillen op haar benen.

Agenten troffen na die explosie nog een explosief aan dat was niet was afgegaan. In de buurt gaat het verhaal dat de plofkrakers na de eerste explosie werden gestoord, mogelijk door een voorbijrijdende ambulance. Dit explosief is door de Explosieven Opruimingdienst van defensie (EOD) meegenomen en op een veilige plek, waarschijnlijk het Westelijk Havengebied, tot ontploffing gebracht.

Voordeur kapot

"Daar ben ik ontzettend blij mee, want anders had ik echt deze winkel niet meer gehad", reageert een bloemist. Toch heeft zij nu al schade: in de ruit zit een enorme barst en ook het glas in de voordeur is gebarsten. Bovendien kan de voordeur niet meer dicht. 

Dit was de zevende plofkraak in de stad dit jaar. Anderhalve maand geleden was het raak bij een hotel een halve kilometer verderop, op de Amsteldijk. "Ik vind het echt een gigantische ergernis die plofkraken", zegt een buurtbewoner. "En ik vind dat de daders, als ze gepakt worden, echt flink bestraft moeten worden. Want ze brengen de mensen in gevaar van de mensen die boven die zaken wonen."

Voor de plofkraak van vannacht is nog niemand opgepakt. Volgens de politie ging het om zeker twee daders, die daarna zijn gevlucht op een scooter. Het is niet bekend of zij buit hebben gemaakt. 

Recente politieke ontwikkelingen rond de in 2016 ontvoerde Amsterdamse Insiya geven moeder Nadia Rashid hernieuwd vertrouwen in de terugkeer van haar dochter. Dat zegt ze tegen AT5. Zo nam de Tweede Kamer deze week een motie aan om de kwestie opnieuw onder de aandacht te brengen bij de Indiase premier, die dit weekend Nederland bezoekt. Verder stuurt het kabinet een delegatie naar India en is er aandacht voor de zaak vanuit het Europees Parlement. "We hebben nu geen tijd meer voor tussenstapjes", aldus Nadia.

De destijds 2-jarige Insiya werd in 2016 in opdracht van haar vader ontvoerd uit de Watergraafsmeer naar India, waar ze nog steeds verblijft. Inmiddels is ze 12. Volgens haar moeder is het belangrijk dat er na al die jaren 'resultaat wordt geboekt'. "Want nu wordt haar iedere vorm van contact met en liefde van haar moeder ontzegd, terwijl ze daar recht op heeft. Ze moet weten dat mama er voor haar is."

Nadia vecht al negen jaar om haar dochter weer in haar armen te kunnen sluiten, benadrukt ze. "Met ik weet niet wie allemaal. En die hebben zich allemaal ingezet, maar ik heb mijn kind niet terug." Volgens haar moet het gesprek tussen koning Willem-Alexander, koningin Máxima en de Indiase premier Modi dit weekend leiden tot één duidelijke uitkomst: de terugkeer van Insiya en in de tussentijd hersteld contact tussen moeder en dochter.

Ze krijgt steun van de Tweede Kamer, die deze week dus een motie aannam waarin de koning wordt gevraagd om de zaak-Insiya te bespreken met de Indiase premier. Ook minister-president Jetten heeft beloofd het ontvoerde meisje bij Modi aan de orde te stellen. Daarnaast werd deze week bekend dat er een ambtelijke delegatie naar India gaat, om te proberen een ontmoeting te regelen tussen moeder en dochter. 

Aandacht vanuit Europees Parlement

Ook vanuit het Europees Parlement is aandacht voor de zaak. Zo ondertekenden Nederlandse Europarlementariërs deze week een gezamenlijke brief aan het parlement van de Indiase deelstaat Maharashtra over de ontvoering van Insiya.

Vertrouwen in een oplossing heeft Nadia nog altijd 'sowieso', zegt ze tegen AT5. "Insiya komt terug." Samen met medestanders vraagt ze zaterdag aandacht voor de situatie rond haar dochter bij Paleis Huis ten Bosch in Den Haag, wanneer de Indiase premier daar luncht met de koning en koningin. 

De vader van Insiya werd in mei 2024 in hoger beroep veroordeeld tot 8,5 jaar cel. Hij verblijft in India, dus de veroordeling was bij verstek. 

Het gebruik van de volmachtstem, dat iemand anders jouw stem uitbrengt, ligt na de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen onder de loep vanwege fraudegevoeligheid. Uit onderzoek van AT5 blijkt dat het gebruik van volmachtstemmen vooral in stadsdelen voorkomt waar de opkomst het laagst is. Wat zou er gebeuren als de regels strenger worden? "Dan wordt de gemeenteraad een nog slechtere afspiegeling van de stad."

Al bijna een eeuw lang kan er in Nederland per volmacht worden gestemd. Handig voor als je op de verkiezingsdag niet kan stemmen vanwege bijvoorbeeld ziekte of vakantie. De regels daarvoor waren destijds nog vrij streng. Zo moest je de machtiging motiveren en ook moest je aanvankelijk al voor 1 januari van het verkiezingsjaar iemand anders machtigen.

In de loop van de jaren werden de regels verruimd. Een motivering is niet meer nodig en ook hoef je niet voor de start van het verkiezingsjaar iemand op te geven. Een handtekening en de foto of kopie van je identificatie is genoeg. De persoon die jij gemachtigd hebt, mag dan jouw stem uitbrengen in het stemhokje. 

Onder de loep

Maar na een incident tijdens de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen in het Zuid-Hollandse Gorinchem kwam de manier van stemmen in opspraak. In het dorp werden onder meer volmachten geronseld en werden kiezers beïnvloed. 

De Europese verkiezingswaakhond OVSE uitte al meerdere keren kritiek op het volmachtgebruik in Nederland en na de afgelopen verkiezingen zijn er meerdere experts die de volmacht een 'zwakte' noemen. 

Dat het gebruik van volmachten onder de loep ligt, begrijpt politicoloog Floris Vermeulen van de UvA wel. "Je mag niet iemand actief benaderen voor zijn stempas. Je moet wachten totdat iemand je die stempas geeft. Dat is alleen een ontzettend grijs gebied. De overheid is er namelijk niet bij als de stempas wordt gegeven, daar is geen zicht op. Dus dat het fraudegevoelig is, is absoluut een feit." 

148 stembureaus

Zowel landelijk als in Amsterdam ligt het percentage voor het gebruik van volmachtstemmen rond de 10 procent tijdens een verkiezing. In een aanzienlijk deel van de stembureaus in de stad ligt dat gebruik wel boven dat gemiddelde. Bij 147 stembureaus, van de 461 die de stad telt, werd er vaker een volmacht gebruikt dan gemiddeld gezien. 

Zoom je in op de vijftig stembureaus waar het vaakst een volmacht werd gebruikt, dan valt op dat die vijftig stemlocaties voornamelijk te vinden zijn in Nieuw-West, Noord en Zuidoost. Met respectievelijk 28, 9 en 7 locaties. Tevens de drie stadsdelen met de laagste opkomstcijfers. 

"Ik denk dat die cijfers een reflectie zijn van de uitdagingen waar mensen mee te maken hebben in wijken met een lage opkomst", aldus Denk-fractievoorzitter Sheher Khan. Volgens Khan zijn de lage opkomstcijfers een groot probleem en heeft dat te maken met verschillende factoren. "We weten dat men het uitdagend vindt om überhaupt te gaan stemmen, soms heeft het te maken met taal of de manier van stemmen. Ze vinden het blijkbaar laagdrempeliger om hun stem uit te brengen via een volmacht en dat moeten wij omarmen."

Vermeulen voegt daaraan toe dat in wijken met lage opkomstcijfers ook de migratieachtergrond en het opleidingsniveau een belangrijke rol spelen. "Vaak wonen hier Amsterdammers die een grotere afstand tot de politiek hebben." 

Volmacht juist belangrijk

Als je kijkt naar de negen stembureaus waar het vaakst een volmacht werd gebruikt tijdens de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen, dan zie je dat deze allemaal in Nieuw-West liggen. In de vier stembureaus waar het meest per volmacht werd gestemd lag het aantal op één op de vijf. 

Uit een eerder onderzoek na de gemeenteraadsverkiezingen van 2018, waar Vermeulen zelf aan mee heeft gewerkt, bleek ook dat volmacht stemmen voornamelijk populair zijn onder Marokkaanse (33 procent), Turkse (25 procent) en Surinaamse (19 procent) Amsterdammers.  

En dat gegeven laat volgens Vermeulen ook zien waarom het gebruik van de volmacht in Amsterdam juist heel belangrijk is. "De opkomstongelijkheid neemt steeds meer toe in Amsterdam en dat is een enorme bedreiging voor het functioneren van de democratie. In dit soort wijken zien we opkomst van zelfs 25 procent of minder. Je ziet dat de volmachtstem gedeeltelijk helpt om dat nog recht te trekken." 

Strengere regels?

Na het voorval is Gorinchem kwam de roep voor strengere regels over het gebruik van volmachtstemmen. De gemeente Gorinchem zelf vroeg het ministerie om de regels te heroverwegen en een hoogleraar van de Universiteit Leiden opperde om het aantal volmachten per persoon terug te brengen van twee naar één en weer terug te gaan naar de schriftelijke motivatie.

Als de regels strenger zullen worden gemaakt, zou dat volgens Vermeulen een groot effect hebben op de Amsterdamse democratie. "Dan gaat de opkomst in die wijken nog lager worden, wordt ongelijkheid nog groter en dan is de gemeenteraad nog minder een afspiegeling van wat mensen in de stad belangrijk vinden."

"Ik hoor sommige groepen Amsterdammers weleens zeggen dat er voor een onderwerp onvoldoende aandacht is, maar als de opkomst daar nog lager wordt weten we nog minder waar zij willen waar we ons voor hard maken", zegt Khan. Vermeulen voegt daaraan toe: "Het wordt dan vooral een gemeenteraad van wat mensen belangrijk vinden uit het centrum en Zuid."

Een woordvoerder van de gemeente laat weten dat zij niet over de regelgeving van volmachten gaan, maar dat zij wel actief communiceren over de mogelijkheid om daar gebruik van te maken. Bijvoorbeeld in de stemkrant die elke Amsterdammer op de mat krijgt. "Daarnaast zetten wij alle beschikbare middelen in om fraude tegen te gaan."

Minister Pieter Heerma (Binnenlandse Zaken) liet eerder in de Tweede Kamer al weten dat de verkiezing, zoals altijd, uitgebreid geëvalueerd wordt. "De casus in Gorinchem wordt betrokken bij de evaluatie van de gemeenteraadsverkiezingen. Daarbij wordt bezien of en zo ja, hoe de regels over het gebruik van volmachten moeten worden aangescherpt."

Andere oplossingen

Vermeulen en Khan vinden allebei dat je juist niet te veel moet kijken naar het voorval in Gorinchem. "Het is een legitiem democratisch middel en bovenal zijn er ook al waarborgen om fraude tegen te gaan", aldus Khan. Vermeulen voegt daaraan toe dat de regels in 2024 al een keer zijn aangescherpt.

Volgens hen moet de volmacht dus blijven bestaan, maar moet er ook worden gekeken naar andere oplossingen om de opkomstongelijkheid aan te pakken. "Je moet veel meer investeren in het democratisch ethos in deze wijken", vindt Vermeulen. "Het maatschappelijk middenveld moet daar worden ondersteund en er moet met hen samen worden gewerkt om ervoor te zorgen dat mensen samen gaan nadenken over wat zij belangrijk vinden."

Khan vindt ook dat er veel meer op die wijken moet worden gefocust. "Ik denk dat een doelgroepencampagne daar heel belangrijk voor is. Ik denk dat je de gemeentelijke communicatie echt moet richten op dit soort groepen." Volgens Khan weten zij vaker ook niet het belang van de gemeente en dat veel zaken die zij belangrijk vinden niet in Den Haag, maar op de Stopera worden geregeld. 

Eén ding is in ieder geval zeker volgens de twee: er moet nog heel veel gebeuren om de opkomst te verbeteren en daar moet nu al mee worden begonnen. 

Een plofkraak bij een geldautomaat op de kruising van de Van Woustraat en de Ceintuurbaan heeft vannacht voor schade aan een winkel gezorgd. Er werden meerdere explosieven gebruikt, waarvan er één niet afging. De Explosieven Opruimingsdienst (EOD) moest er daarom aan te pas komen om het explosief veilig te stellen.

De plofkraak gebeurde rond 4.20 uur vannacht. Veel omwonenden schrokken wakker van de harde knal. Volgens de politie gingen er meerdere explosieven af.

Een explosief was dus nog niet afgegaan toen de politie eenmaal ter plaatse was. Dat explosief is uiteindelijk door de EOD meegenomen en op een andere plek tot ontploffing gebracht. 

De politie is nu op zoek naar twee verdachten die er op een scooter vandoor gingen richting de Tweede Sweelinckstraat. De recherche zegt nog op zoek te zijn naar getuigen of mensen met camerabeelden.

Door de plofkraak is de geldautomaat vernield. Inmiddels is de plek waar de automaat zat, dichtgetimmerd. 

Het forensisch onderzoek naar de dood van de 73-jarige Paul Wyber is ook vandaag nog volop gaande. Wyber werd maandagavond gevonden in zijn woning aan de Lijnbaansstraat. Hij kwam door een misdrijf om het leven en lag mogelijk al twee weken dood in zijn woning.

"We zijn echt nog alle feiten en omstandigheden op een rij aan het zetten", zegt Eva Visser van de politie Amsterdam. "We zijn volop bezig met sporenonderzoek in de woning, we zijn camerabeelden aan het achterhalen en we zijn in gesprek met omwonenden." 

AT5 sprak vandaag buiten de camera om meerdere mensen die vaker in de straat komen. Een van hen vertelde dat er sinds Koningsdag al een spoor van druppels bloed zou hebben gelegen tussen de woning van het slachtoffer en een andere plek in de straat.

"In het belang van het onderzoek kan ik daar niet op ingaan", zegt Visser als we haar dat voorleggen. "Maar je mag ervan uitgaan dat we bij zo'n heftige gebeurtenis elk spoor meenemen in het onderzoek. We halen alles uit de kast qua expertise en kennis om zo snel mogelijk te achterhalen wat hier exact is gebeurd. Op dit moment hebben we nog geen verdachte aangehouden, maar we doen er natuurlijk alles aan om de verantwoordelijke hiervoor binnen te halen", aldus Visser.

Plofkraak op geldautomaat in De Pijp, en chef maakt speciale Palestijnse gerechten op de Rollende Keukens. Dat en meer in het AT5 Nieuws van donderdag 14 mei, gepresenteerd door Quirien Euwe. 

De politie is een grootschalig onderzoek gestart naar de dood van de 73-jarige man die maandagavond werd aangetroffen in een woning in de Lijnbaansstraat in de Jordaan. Vermoedelijk is deze Paul Wyber door een misdrijf om het leven gekomen, en lag hij al langere tijd in de woning. Hij is op maandag 27 april, Koningsdag, voor het laatst in leven gezien. De familie heeft gereageerd via Namens de Familie en beschrijft onder meer de impact van zijn dood. 

Het onderzoeksteam van de politie gaat ervan uit dat het slachtoffer de bewoner is van de woning waarin hij werd gevonden. Er wordt momenteel sporenonderzoek gedaan, gesproken met buurtbewoners en de camerabeelden worden gecontroleerd. 

Er wordt dus rekening mee gehouden dat het lichaam van de man al langere tijd in de woning lag. De politie roept mensen die iets verdachts hebben gezien in de omgeving van de Lijnbaansstraat op zich te melden. 

Familie: "Veel verdriet"

De familie van Wyber schrijft in een verklaring dat zijn plotselinge dood 'diep heeft geraakt en veel verdriet met zich meebrengt'. "Dat de omstandigheden rondom zijn overlijden nog veel vragen oproepen, maakt deze periode voor ons extra moeilijk. We zoeken steun bij elkaar en vragen om rust en privacy. We hopen dat het politieonderzoek snel duidelijkheid geeft over wat er is gebeurd."

De familie schrijft te begrijpen dat zijn overlijden media-aandacht oproept en geeft toestemming zijn naam te gebruiken. Wel vragen ze 'met nadruk' om geen foto's of andere persoonlijke gegevens van Paul te publiceren.

De uitvaart van Wyber vindt in besloten kring plaats. 

De raad kwam niet bijeen, maar toch is er genoeg te bespreken. Afgelopen weekend kon festival Music On niet doorgaan. De gemeente trok de vergunning in omdat de veiligheid niet kon worden gegarandeerd. Is het de schuld van burgemeester Halsema, de Omgevingsdienst of toch de organisatie zelf? Marijn had weekenddienst en weet er alles van. Nicolaï Brannan van AT5, David Hielkema van Het Parool en Marijn Schrijver van De Telegraaf bespreken in de podcast Politiek aan de Amstel de bubbel van de Stopera.

Verder is David in het formatieproces gedoken en heeft namen die rondgaan als wethouder. Nicolaï schijnt zijn licht over de werkdruk van raadsleden en hun inkomen.

Luister de podcast via Spotify door hier te klikken (met beeld). Liever Apple? Dat kan hier.

Ze komen uit Oostenrijk, Frankrijk, Spanje en Amstelveen: de fans die vandaag hun campingstoeltje uitklapten om alvast vooraan te staan bij het concert van Harry Styles. Dat het concert pas zaterdag begint, is voor hen totaal geen probleem. 

Met nog vier dagen te gaan voor het concert van Harry Styles, zitten woensdagmiddag iets meer dan tien fans voor de ingang van de Johan Cruijff Arena. De slaapzakken zijn mee. Vannacht zullen die niet gebruikt worden, want kamperen is officieel verboden. 

Maar dat mag de pret volgens de fans niet drukken. "Mensen begrijpen niet hoe leuk dit is", vertelt de 24-jarige Ika die op Uilenstede in Amstelveen woont. "Ze zien vooral mensen die een halve week in de kou zitten. Maar het is ook een gezellig vakantiegevoel. Er zitten hier mensen van over de hele wereld en je kan lekker met elkaar kletsen."

De fans werken met een eigen bedacht nummersysteem. Zelf heeft ze een bandje om met het nummer twee. Dat betekent dat zij zaterdag als tweede de Johan Cruijff Arena in mag rennen. "Ik kan niet wachten op dat moment. Al is dit natuurlijk leuk, daar doen we het voor. En het moment dat we Harry zien, is dit het allemaal waard geweest", lacht Ika.

Update 22:18 uur: ondanks het kampeerverbod komen er vanavond (vermoedelijke) fans met luchtbedjes aan bij de Arena: 

De verbouwde Gashouder op het Westergasterrein gaat in november officieel weer open. Dat schrijft de organisatie. Voor die tijd is er een zogenoemde pre-opening: een periode waarin verschillende evenementen plaatsvinden, waaronder de voorstelling 'Chernobyl' tijdens het Holland Festival in juni.

De komende maanden krijgen bezoekers volgens de organisatie 'alvast de kans om terug te keren naar de iconische zaal, terwijl onder de grond nog wordt doorgewerkt aan de nieuwe ruimtes'. Naast 'Chernobyl' tijdens het Holland Festival, is in september de kunstbeurs Unfair te bezoeken, en zijn er verschillende evenementen tijdens het Amsterdam Dance Event (ADE).

Vervolgens wordt de Gashouder in november weer volledig in gebruik genomen, als cultuurpodium met een capaciteit van zo'n 3500 bezoekers. Op welke dag dat precies zal zijn, wordt nog bekendgemaakt. 

Enorme kelder

De locatie wordt sinds begin vorig jaar flink onder handen genomen. Zo krijgt het gebouw een grote kelder die dient als entree, garderobe, kleedkamer en productieruimte. Voorheen werden die faciliteiten ondergebracht in tenten buiten het gebouw, tot onvrede van omwonenden. 

Plannen voor een verbouwing waren er al jaren. Wel moesten ze tussentijds worden aangepast, omdat het oorspronkelijke ontwerp —een ring om het bestaande gebouw heen — werd afgekeurd door monumentenzorg en de gemeente. Voor het huidige ontwerp met de grote kelder werd wél een bouwvergunning afgegeven. 

Oude fabriek

In 2022 vond er al een kleinere renovatie plaats. Daarbij werden het dak en de gevels gerestaureerd en geïsoleerd. Ook werd de lucht- en klimaatinstallatie vervangen. De Gashouder draait sindsdien voornamelijk op zonne-energie.

De Gashouder is onderdeel van de voormalige Westergasfabriek, die in 1883 werd gebouwd en de stad jarenlang voorzag van gas voor licht en warmte. Tegenwoordig worden in het gebouw dus evenementen georganiseerd: van kunstbeurzen, tot live muziek, en theatervoorstellingen.