De Europese Commissie komt volgend jaar met nieuwe vuurwerkregels. Dat kondigt de Commissie aan in een brief aan Nederland, Zweden en Frankrijk die is ingezien door de NOS. Die landen stuurden vorige maand een dringende oproep aan Brussel om de huidige wet aan te passen. Er moeten veel strengere voorwaarden komen om zwaar vuurwerk op de markt te brengen en er moet veel meer Europees worden samengewerkt, zeggen de verantwoordelijke ministers.

De Commissie antwoordt nu "de zorgen over het toenemende criminele misbruik van vuurwerk" te delen en daarom met een nieuwe wet te komen. Ons land spant zich al langer in om de regels aan te scherpen. Het zware vuurwerk is een groot probleem omdat het aan de lopende band gebruikt wordt om aanslagen mee te plegen.

Eerder bleek uit een interne evaluatie al dat Europese vuurwerkregels "ernstige tekortkomingen" hebben waardoor onvoldoende wordt voorkomen dat het zware vuurwerk gebruikt wordt tegen eerstehulpverleners, voor plofkraken of terechtkomt in het criminele circuit.

Het vuurwerk komt nu veel te vaak in verkeerde handen terecht, schreef de Commissie in de evaluatie. Waar dat precies misgaat, is moeilijk vast te stellen omdat de huidige wetgeving niet voorziet in een goed systeem om te kunnen achterhalen waar het vuurwerk terechtkomt na de productie. Het is daarnaast te makkelijk om zonder de benodigde vergunningen het zware vuurwerk online te bestellen.

Vuurwerkbommen

De Rotterdamse burgemeester Carola Schouten, voorzitter van het Offensief tegen Explosieven, juicht het besluit van de Europese Commissie om de wetten te herzien toe. "Dit is een essentiële stap om onze gemeenschappen beter te beschermen. We moeten dit momentum nu benutten om te komen tot strenge en effectieve Europese wetgeving die onze burgers daadwerkelijk beschermt tegen aanslagen met vuurwerkbommen."

Raquel García Hermida-van der Walle zet zich namens D66 in het Europees Parlement in voor nieuwe regels. Het belangrijkste wat volgens haar in de nieuwe wet moet komen te staan is een Europees verbod op vuurwerk in de zwaarste categorie, zoals cobra's. Op dit moment worden die nog legaal geproduceerd in onder andere Italië.

Ook verwacht ze dat de Commissie met strengere regels komt voor handhaving. Een Europees vuurwerkpaspoort, als bewijs dat professionals het vuurwerk legaal in bezit hebben, zou daarbij kunnen helpen, denkt ze. Nederland, België en Luxemburg werken al met zo'n pas.

Daarnaast moet het veel makkelijker worden de herkomst van vuurwerk te achterhalen. "Zoals eten dat in de supermarkt ligt. Als daar iets mis mee is, weten we waar het vandaan komt. Waarom is dat bij vuurwerk zo slecht traceerbaar? Dat maakt het moeilijk om illegale verkopers te vervolgen."

Geen valse verwachtingen

Het duurt nog wel even voor de nieuwe wetgeving er is. Het voorstel zal in de loop van volgend jaar komen, schrijft de Commissie. Daarna moeten het Europees Parlement en de 27 EU-landen het eens worden over de nieuwe regels, die mogelijk dan in 2030 ingaan. García Hermida-van der Walle hoopt dat het eerder wordt, maar wil geen valse verwachtingen wekken.

"Maar vanuit Nederland blijft de druk ondertussen hoog, want het probleem wordt steeds groter", zegt ze. "Veel landen delen onze zorgen, maar er zijn andere plekken waar ze het probleem minder zien, bijvoorbeeld in Italië dat een vuurwerkindustrie heeft. Daar kan weerstand komen tegen strengere regels. Maar in de tussentijd moeten we beter samenwerken met de politie en de internetbedrijven waar je vuurwerk kan kopen, want het wordt steeds nijpender."

De Rotterdamse ondernemer Martijn van der Vorm is op 67-jarige leeftijd overleden. Dat heeft investeringsmaatschappij HAL bekendgemaakt. De voormalig topman stond bekend als een weldoener, vooral in Rotterdam.

Van der Vorm werkte veertig jaar bij HAL. Daar was hij 21 jaar voorzitter van de raad van bestuur en tot mei 2025 voorzitter van de raad van commissarissen. Van der Vorm stond bekend als een slimme en ondernemende leider.

Hij woonde lange tijd in Monaco en leidde een teruggetrokken bestaan. Zo gaf hij bijna nooit interviews en zijn er weinig foto's van hem gepubliceerd.

Miljardenvermogen

In een verklaring laten bestuursleden en oud-bestuursleden van het bedrijf weten "diepbedroefd" te zijn door het nieuws. "Met zijn ondernemende en creatieve geest, leiderschap en oog voor detail, maar ook altijd voor de mens achter de getallen, heeft hij een opmerkelijke en lange bijdrage geleverd aan het succes van HAL, onze bedrijven en alle collega's." Waaraan Van der Vorm is overleden, is niet bekendgemaakt.

Volgens de Quote 500 is de familie Van der Vorm de op één na rijkste familie van Nederland, met een geschat vermogen van ongeveer 9,4 miljard euro. De basis van dat vermogen ligt bij de Holland-Amerika Lijn. Na de verkoop van dit bedrijf in 1989 begon de familie een investeringsfonds. Dat groeide uit tot een bedrijf met een miljardenwaarde.

'Betrokken en stille weldoener'

Volgens de regionale omroep Rijnmond heeft Van der Vorm veel betekend voor Rotterdam. Hij investeerde miljoenen in de stad. Dat deed hij via door hem opgerichte organisaties zoals Droom en Daad. Daarmee werden projecten zoals het Depot van Museum Boijmans Van Beuningen, museum Fenix en het onlangs heropende Nederlands Fotomuseum gerealiseerd.

Verder betaalt de stichting miljoenen mee aan de renovatie van Museum Boijmans Van Beuningen en hielp Van der Vorm duizenden Rotterdamse gezinnen door hun schulden af te lossen.

Het college van burgemeester en wethouders van Rotterdam is verdrietig door zijn overlijden: "Martijn van der Vorm was voor onze stad van onschatbare betekenis", schrijft burgemeester Schouten in een verklaring. "Als ondernemer en investeerder heeft hij niet alleen economisch bijgedragen, maar zich ook onderscheiden als een betrokken en stille weldoener."

Volgens Schouten viel hij op door zijn bescheidenheid. "Veel van wat hij voor de stad en haar inwoners deed, gebeurde buiten de schijnwerpers. Hij heeft veel voor de stad en haar inwoners betekend. Met zijn ideeën en aanpak heeft hij blijvende impact gemaakt op de stad die hij zo innig liefhad."

Brievenbusfirma's

Het verhaal van de familie Van der Vorm kent ook een schaduwkant, schrijft NRC. Zo ontwijkt de familie volgens de krant op grote schaal belastingen in Nederland, onder meer via brievenbusfirma's.

In 2023 deed de krant onderzoek naar de belastingconstructies. Die bleken niet illegaal te zijn, maar het riep wel vragen op over de schenkingen die de familie deed.

Bergbeklimmers op de Mount Everest kunnen na twee weken oponthoud hun klim voortzetten. Een instabiel blok gletsjerijs belemmerde de tocht, maar een groep ervaren berggidsen heeft nu een alternatieve route weten uit te zetten.

Het 30 meter hoge blok blokkeerde de toegang tot een kamp waar de klimmers langs moeten om de top te bereiken. Volgens de Nepalese autoriteiten zat er niets anders op dan te wachten tot het ijs was gesmolten of afgebroken. De alternatieve route omzeilt het blok ijs, waardoor klimmers hun tocht voort kunnen zetten.

Volgens een van de klimorganisaties die betrokken zijn bij het heropenen van de route, is het ijsblok nog altijd instabiel en kan het binnen vier tot vijf dagen alsnog instorten. De organisatie adviseert klimmers om geen zware lasten mee te nemen door het gebied.

Gevaarlijke vertragingen

Vorige maand begonnen de gidsen met het voorbereiden van de klimroute naar de top van de Mount Everest. Ze bevestigen hierbij klimtouwen, om zo bergbeklimmers te helpen bij de tocht naar de top. De gidsen stuitten in de Khumbu-ijsval op het blok ijs, zo'n 3 kilometer voor de top. Klimmers konden hierdoor niet verder komen dan het basiskamp.

Het gletsjerijs bevindt zich net voor Kamp 1, het eerste van vier kampen waar klimmers langsgaan om de top te bereiken. De berggidsen hebben nu de route uitgezet naar Kamp 2, dat zich op zo'n 6500 meter hoogte bevindt.

Door de blokkade zijn de voorbereidingen voor het klimseizoen vertraagd. In de lente zijn de weersomstandigheden het gunstigst om de berg te beklimmen, maar door de situatie vrezen de gidsen dat klimmers in de rij moeten staan om de top te bereiken. Dat kan gevaarlijk zijn vanwege de extreme kou, uitputting en het gebrek aan zuurstof.

Meta, het Amerikaanse moederbedrijf van onder meer Facebook en Instagram, doet te weinig om te voorkomen dat kinderen onder de dertien jaar zijn platforms gebruiken. Tot die voorlopige conclusie komt de Europese Commissie na een onderzoek dat in 2024 is gestart. Voor het zelfstandig beheren van een account geldt een minimumleeftijd van dertien jaar.

De commissie stelt dat het voor kinderen jonger dan dertien jaar te eenvoudig is om een account voor Instagram en Facebook aan te maken, omdat ze kunnen liegen over hun leeftijd. De Europese Commissie wijst naar onderzoek waaruit blijkt dat tussen de 10 en 12 procent van de Europese kinderen onder de dertien een account heeft bij een Meta-platform.

Ook hebben Facebook en Instagram geen goed werkende methode om accounts van minderjarige gebruikers te verwijderen, vindt de Commissie. Het wordt melders onnodig lastig gemaakt om die accounts te rapporteren en Meta lijkt weinig met meldingen te doen.

Megaboete

De Europese Commissie vindt dat Meta daarmee onverantwoordelijk omgaat met de risico's die minderjarigen lopen op sociale media. Kinderen lopen een verhoogd risico om te worden blootgesteld aan heftige beelden en zijn extra gevoelig voor de verslavende werking van Facebook en Instagram.

Meta moet met een nieuwe strategie komen om kinderen van zijn platforms te weren en betere methodes te ontwikkelen om accounts van jonge kinderen te verwijderen.

Het bedrijf van Mark Zuckerberg krijgt nu de tijd om zich te verdedigen tegen de conclusies uit het onderzoek. Maar als de Commissie de reactie onvoldoende acht, dreigt een boete die kan oplopen tot maximaal 6 procent van de jaaromzet van het socialemediabedrijf. De boete zou daarmee kunnen uitkomen in de miljarden.

Harde eisen

Het onderzoek dat de Europese Commissie deed, valt onder de internetwetgeving van de Digital Services Act (DSA). Die wetten uit 2022 zijn bedoeld om Europese burgers te beschermen tegen de macht van grote techbedrijven.

Eerder dit jaar werd TikTok ook geconfronteerd met een terechtwijzing op basis van de DSA. Het socialemediaplatform zou door het extreem verslavende ontwerp Europese regels overtreden en moet ook nog aanpassingen doorvoeren om een miljardenboete te voorkomen.

Het is een van de speerpunten van de Europese Commissie om kinderen van sociale media te weren. Eerder deze maand presenteerde de Commissie nog een online leeftijdscontrole-app. Die app moet het in de toekomst moeilijker maken om te liegen over je leeftijd, doordat gebruikers zich moeten legitimeren met een geldig identiteitsbewijs.

De Roosendaalse burgemeester Mark Buijs (57) is gisteren ernstig gewond geraakt bij een verkeersongeluk in Zeeland. Volgens de gemeente is het onduidelijk hoe het nu met hem gaat.

Het ongeluk gebeurde gisteren rond 17.30 uur in het dorp Scharendijke. De gemeente Roosendaal zegt dat het vermoedelijk om een eenzijdig ongeluk ging, waarbij Buijs ten val kwam met zijn fiets. Hij heeft daarbij hoofdletsel opgelopen en is met spoed naar het Erasmus MC in Rotterdam gebracht, meldt Omroep Brabant.

Volgens Omroep Zeeland werden diverse hulpdiensten opgeroepen, maar was het slachtoffer er zo ernstig aan toe dat er ook een traumahelikopter moest komen.

Toestand onduidelijk

"Met bezorgdheid hebben we kennis genomen van een verkeersongeval, waarbij burgemeester Mark Buijs ernstig gewond is geraakt", laat de gemeente Roosendaal in een verklaring weten. De gemeente wenst de burgemeester en zijn gezin "veel kracht en beterschap" toe.

"Op dit moment is nog niet alle informatie bekend", schrijft de gemeente verder. "Wij vragen iedereen de familie de rust te gunnen die nu nodig is."

Buijs werd in 2024 burgemeester van Roosendaal. Hij was eerder burgemeester van Boxtel en Oosterhout.

In Nederland zijn de prijzen aan de pomp flink opgelopen, maar in Azië leidt de blokkade van de Straat van Hormuz tot veel zwaardere gevolgen. Uit gegevens van databedrijf Kpler die de NOS opvroeg over de strategische olievoorraden blijken grote verschillen tussen landen in dat deel van de wereld.

Met name arme landen hebben nog maar een kleine buffer om deze crisis nog langer te kunnen verduren. Terwijl de situatie in bijvoorbeeld Japan weer heel anders is.

Vorige maand gaven landen die zijn aangesloten bij het Internationaal Energieagentschap (IEA) een recordhoeveelheid olie vrij uit hun reserves om de prijzen te drukken. Die voorraden gingen vooral naar Azië omdat het fysieke tekort daar meteen gevoeld wordt, zegt Lucia van Geuns, onderzoeker bij The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS).

Ook Japan gaat vermoedelijk deze week weer een deel van zijn reserves vrijgeven, maar veel andere landen in Azië hebben deze mogelijkheid niet.

Het IEA adviseerde eerder dat landen een reserve van drie maanden moeten aanhouden. De reserves van Japan zijn veel groter. "Dat komt doordat het zelf geen olie en gas heeft, en dus heel kwetsbaar is", aldus Van Geuns. "Uiteindelijk is het vrijgeven van de voorraad nu wel een doekje voor het bloeden en kijken landen naar structurelere oplossingen."

Japan-correspondent Anoma van der Veere:

"Japan probeert snel minder afhankelijk te worden van olie uit het Midden-Oosten door over te schakelen op andere bronnen. Energiebedrijf Japan Petroleum Exploration (JAPEX) wil zijn olie- en gasproductie verviervoudigen met investeringen tot 7,3 miljard dollar in buitenlandse olievelden, vooral in de Verenigde Staten. Ook andere Japanse bedrijven volgen deze strategie en wijken in rap tempo uit naar alternatieve energieleveranciers.

Mede daarom weigert premier Takaichi om burgers op te roepen minder energie te gebruiken. Volgens haar is dit "niet het moment om de economie af te remmen". In plaats daarvan kiest de regering ervoor kolencentrales intensiever in te zetten en de herstart van kerncentrales te versnellen. Extra investeringen in duurzame energiebronnen zijn geen prioriteit.

Voor Japanners betekent dit dat het energieaanbod op de korte termijn weer lijkt te stijgen, maar wel tegen duidelijk hogere prijzen."

De situatie in Japan staat in schril contrast met die in andere Aziatische landen, zoals Pakistan, Sri Lanka en Indonesië. Zij hebben het geld niet om te kijken naar andere opties, laat staan dat ze hun al zeer kleine oliereserve kunnen vrijgeven.

"In Pakistan zijn noodmaatregelen genomen. Daar zie je dat het transport al heel erg beperkt is. Uiteindelijk kan dat de economie zo erg aantasten dat het kan leiden tot een recessie", zegt Van Geuns. "Landen daar nemen veel ingrijpendere maatregelen dan Nederland."

Beperkingen

Zo is in Pakistan de maximumsnelheid op snelwegen verlaagd. Scholen in Sri Lanka zijn op woensdag dicht om energie te besparen. En in de Filipijnen werken ambtenaren maar vier dagen, is te zien in een overzicht van crisismaatregelen van het Internationaal Energieagentschap.

"Voor een arm land als Sri Lanka wordt het extra nijpend", zegt econoom en expert opkomende markten bij ABN Amro Arjen van Dijkhuizen. "Ze hebben weinig financiële buffers en een kleinere olievoorraad. Dan moet je sneller harde maatregelen nemen om de olieconsumptie af te remmen. Vandaar dat ze bijvoorbeeld brandstof rantsoeneren, om de prijsstijgingen terug te dringen."

Dat Azië zo hard geraakt wordt, komt door de grote afhankelijkheid van de Straat van Hormuz. 80 procent van alle ruwe olie en olieproducten zoals diesel en kerosine die normaal gesproken worden verscheept door de zeestraat, ging naar Azië. En bijna 90 procent van het vloeibare aardgas uit de regio ging die kant op. Uit cijfers van Kpler blijkt dat het verkeer door de straat nog altijd heel minimaal is.

"De crisis is al acht weken bezig en in Nederland hebben we het over het schrappen van vluchten naar vakantiebestemmingen. Dat is van een heel andere orde", zegt Van Geuns. "Dat komt ook doordat wij in Nederland minder afhankelijk zijn van olieproducten die door de zeestraat worden vervoerd."

Goedemorgen! In Gorinchem wordt vandaag opnieuw gestemd voor een nieuwe gemeenteraad: er waren signalen van stemfraude bij de vorige verkiezingen in maart.

Eerst het weer: vandaag schijnt de zon volop met een matige tot vrij krachtige noordoostenwind. Het wordt 19 tot 21 graden in het binnenland en 14 tot 17 graden aan de kust.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten?

Wat heb je gemist?

Het was een heet en droog jaar in Europa. Een nieuw rapport laat zien dat 2025 in het noordwestelijke en centrale deel van Europa een van de tien droogste jaren ooit gemeten was. Dat is een groot verschil met de twee jaren daarvoor: toen viel er regelmatig extreem veel regen en werden delen van Europa hard geraakt door overstromingen.

Ander nieuws uit de nacht:

En dan nog even dit

In de ENCI-groeve in Maastricht heeft een mannetjes-oehoe twee vrouwtjes bevrucht. Volgens oehoedeskundige Marjon Savelsberg is dat bijzonder: "Dit zijn dingen die ik niet heb gevonden in de literatuur, het is nieuw."

Fijne dag!

Voor de derde keer in een jaar tijd moet Kosovo naar de stembus, nadat het parlement er opnieuw niet in is geslaagd om tijdig een nieuwe president aan te wijzen. Daarmee houdt een politieke patstelling aan.

Parlementsleden hadden tot middernacht om een nieuwe president te kiezen. Die deadline is niet gehaald, zo maakte parlementsvoorzitter Albulena Haxhiu bekend.

De linkse partij van premier Albin Kurti behaalde bij de vorige verkiezingen in december 51 procent van de stemmen, maar slaagde er niet in om voldoende steun te vinden voor een presidentskandidaat. De president wordt in Kosovo indirect gekozen door het parlement. Een tweederde meerderheid is nodig.

Boycot van de oppositie

De oppositiepartijen boycotten de stemming. Zij vinden dat Kurti te weinig heeft gedaan om steun te krijgen. De premier beschuldigt op zijn beurt de oppositie van het blokkeren van het proces.

Volgens de onafhankelijke nieuwssite Balkan Insight kwam het parlement in de afgelopen 24 uur drie keer bijeen om een nieuwe president te kiezen, maar slaagde daar niet in. Telkens werden de bijeenkomsten stilgelegd omdat er te weinig parlementsleden aanwezig waren.

Volgens de Kosovaarse grondwet moeten er nu binnen 45 dagen opnieuw verkiezingen worden gehouden.

EU-lidmaatschap

Kosovo, met minder dan 2 miljoen inwoners een van de kleinste landen van Europa, hoopt lid te kunnen worden van de Europese Unie. In 2008 verklaarde het land zich eenzijdig onafhankelijk van Servië.

De aanhoudende politieke impasse bemoeilijkt de toenadering en vertraagt hervormingen die Brussel eist. Ook internationale financiële steun, onder meer van de Europese Unie en de Wereldbank, dreigt daardoor vertraging op te lopen.

Kurti zei eerder dat nieuwe verkiezingen waarschijnlijk geen doorbraak zullen opleveren, maar vooral zullen leiden tot een "voortzetting van de institutionele ellende".

Inwoners van Gorinchem mogen vandaag opnieuw naar de stembus voor de gemeenteraadsverkiezingen. Een meerderheid van de raad besloot vorige maand om de verkiezingen over te doen na sterke signalen van verkiezingsfraude.

De meeste stemlokalen zijn tussen 07.30 en 21.00 uur geopend. Op het station van Gorinchem konden kiezers tussen 07.00 en 10.00 uur terecht.

Fraude met volmachten

Al meteen na de verkiezingen van 18 maart waren er berichten over fraude. In aanloop naar de verkiezingen zouden mensen onder druk zijn gezet om een volmacht af te geven. Dat gebeurde vooral binnen de Turkse gemeenschap, bleek onlangs uit een reconstructie van NRC. De afgelopen weken ving de NOS dezelfde geluiden op uit de gemeente.

Bij verschillende stembureaus was het aantal stemmen met een volmacht opvallend hoog. Bij één stembureau werden 135 van de 650 stemmen uitgebracht met een volmacht.

Bij dit bureau kwam een kandidaat op de kieslijst vijf keer langs, telkens met een of twee anderen, die meerdere volmachten bij zich hadden waarmee ze stemmen uitbrachten. De kandidaat zou tegen de vrijwilligers van het stembureau hebben gezegd dat hij er alleen bij was "om foto's te maken voor de socials".

Nog veel vragen

Burgemeester Reinie Melissant deed aangifte van het ronselen van volmachten en het beïnvloeden van kiezers. Het Openbaar Ministerie is een strafrechtelijk onderzoek gestart. Een woordvoerder van het OM laat weten dat het vooronderzoek nog loopt en dat er op korte termijn geen duidelijkheid valt te verwachten.

Daardoor zijn relevante vragen nog niet beantwoord. Is er inderdaad fraude gepleegd met volmachten? Welke kandidaten zijn hierbij betrokken? En hoeveel invloed had dit op de uitslag?

Gorinchem kan niet langer wachten op antwoorden, want volgens de kieswet moeten er binnen dertig dagen nieuwe verkiezingen worden gehouden als de raad hiertoe besluit. De oude gemeenteraad hakte op 31 maart de knoop door en daarom zijn er vandaag herverkiezingen.

De kans bestaat dat er ook vandaag weer veel met volmacht gestemd zal worden. Het is deze week meivakantie en daardoor is een deel van de kiezers elders in binnen- of buitenland.

Burgemeester Melissant riep tijdens een moskeebezoek afgelopen vrijdag op om vooral zelf te stemmen. "Stemmen via volmacht mag wel, maar doe het liever niet. En weet dat er kritisch meegekeken wordt", zei ze tegen de aanwezigen.

De gemeente heeft bij elke stempas een bijlage gedaan met in zes talen (Nederlands, Engels, Pools, Oekraïens, Arabisch en Turks) informatie over de verkiezingen. De voorzitters van de stembureaus hebben een briefing gekregen waarbij extra aandacht was voor het stemmen met een volmacht.

Uitslag rond middernacht

De stembureaus sluiten vanavond om 21.00 uur. Een half uur daarna wordt het opkomstpercentage bekend. Rond middernacht verwacht de gemeente Gorinchem een voorlopige uitslag te kunnen geven.

Het was een heet en droog jaar in Europa. Een nieuw rapport laat zien dat 2025 in het noordwestelijke en centrale deel van Europa een van de tien droogste jaren ooit gemeten was. Dat is een groot verschil met de twee jaren daarvoor: toen viel er regelmatig extreem veel regen en werden delen van Europa hard geraakt door overstromingen.

Europa kreeg afgelopen jaar te maken met meerdere hittegolven. In juli duurde die 25 dagen, schrijven onderzoekers in de Europese Staat van het Klimaat 2025 van de Europese klimaatdienst Copernicus en de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO).

Zeker de hittegolf in Scandinavië die maand was abnormaal heet en duurde veel langer dan gebruikelijk. Wetenschappers zien dat hittegolven heviger worden door klimaatverandering. Naar schatting leiden hittegolven daarom tot meer mensen die overlijden door de extreme warmte.

Nederland had twee hittegolven vorig jaar, wat niet vaak voorkomt in ons land. Onderzoekers signaleren in het rapport bovendien dat in sommige delen van Nederland opvallend weinig regen viel. Onder meer het KNMI leverde data aan voor het rapport.

Natuurbranden

De droogte en hitte leidden tot meerdere natuurbranden. "In het Spaanse Zamora is ongeveer 40.081 hectare verbrand", schrijven de onderzoekers. Dat was de grootste natuurbrand in Spanje sinds de registratie hiervan begon in 1968. De helft van de Europese uitstoot veroorzaakt door natuurbranden was afkomstig uit Spanje.

Tegelijkertijd waren er in Nederland ook veel natuurbranden. Hier was de uitstoot veroorzaakt door natuurbranden eveneens hoger dan ooit gemeten. Hetzelfde geldt voor Cyprus, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland. "In Europa is het grootste gebied ooit afgebrand afgelopen jaar", zegt klimatoloog Gerard van der Schrier van het KNMI.

Overstromingen

Zowel extreme regenval en overstromingen als de hitte en droogte worden verergerd door klimaatverandering. Ook in 2025 kregen delen van Europa te maken met hevige regen en de gevolgen daarvan. Copernicus schat dat 14.500 mensen afgelopen jaar werden getroffen door stormen en overstromingen. Minimaal 21 mensen kwamen om het leven.

Naar verwachting is Europa een van de regio's die wereldwijd het meeste risico lopen op overstromingen. Toch viel dat afgelopen jaar mee in vergelijking met 2023 en 2024, schrijven de onderzoekers.

"Het blijft een ingewikkelde discussie dat droogte en extreme regenval beide passen binnen het beeld van klimaatverandering", zegt Van der Schrier. "Het zijn twee kanten van dezelfde klimaatveranderingsmedaille."

Over het algemeen geldt dat de winters ten noorden van Parijs natter worden en de zomers droger. In het zuiden zijn alle seizoenen juist droger. Maar ook deze patronen kunnen verschillen.

Snelste opwarming

Net als voorgaande jaren wijst Copernicus erop dat Europa het continent is dat het snelst opwarmt. Dat komt onder meer doordat de poolregio sneller opwarmt, en dat dit gebied een groot deel vormt van het Europese continent. Gebieden waar sneeuw en ijs wegsmelten, reflecteren minder zonlicht omdat hierbij donkere oppervlakken tevoorschijn komen die meer warmte opnemen. Daarnaast warmen landgebieden sneller op dan de oceaan.

Maar de temperatuur van het zeewater neemt ook toe. Zo was het zeewateroppervlakte in Europa warmer dan ooit gemeten afgelopen jaar, blijkt uit het rapport. Dat baart Van der Schrier zorgen. "Het heeft een enorme impact op het zeeleven, maar ook op ons."

De klimatoloog wijst erop dat warmer zeewater ook de lucht erboven opwarmt en die lucht vervolgens het land opwaait. En dat brengt meer vocht met zich mee. "Daardoor voelt het warmer, alsof er een soort deken in de atmosfeer hangt 's nachts", zegt Van der Schrier. "En het kan leiden tot extreme neerslag, zoals we ook zagen in Valencia een paar jaar geleden." Door de overstromingen die daarop volgden, vielen meer dan 220 doden.

Amerikaanse aanhangers van de regering-Trump kunnen binnenkort rondreizen met een paspoort voorzien van een beeltenis van de president. Ter gelegenheid van de 250e verjaardag van de onafhankelijkheid van het land, op 4 juli, verschijnt een speciale editie van het identificatiemiddel.

Op afbeeldingen die door het ministerie van Buitenlandse Zaken zijn verspreid, is op een pagina van het reisdocument een tekening van Trump te zien. Het is voor het eerst dat een nog levende president op een Amerikaans paspoort wordt afgebeeld. Op een andere pagina komt illustratie van het ondertekenen van de onafhankelijkheidsverklaring door de Founding Fathers, in 1776.

Volgens het ministerie is het paspoort alleen beschikbaar voor mensen die een nieuw exemplaar aanvragen in Washington D.C., zolang de voorraad strekt. Extra betalen voor de speciale versie zou niet nodig zijn.

Sinds Trump aan zijn tweede termijn als president is begonnen, verschijnen zijn naam en beeltenis vaker op overheidsinstellingen en -programma's. Zo werd het prestigieuze Kennedy Center omgedoopt tot het Trump-Kennedy Center en het inmiddels opgeheven US Institute of Peace hernoemd tot het Donald J. Trump Institute of Peace.

Op verschillende overheidsgebouwen in de hoofdstad zijn spandoeken met de beeltenis van de president opgehangen. Daarnaast komen er onder meer slagschepen, een spaarplan voor kinderen, een 'Gold Card'-visum en een overheidswebsite voor medicijnen met de naam Trump.

Het ministerie van Financiën heeft bekendgemaakt dat de handtekening van Trump op nieuwe bankbiljetten gedrukt zal worden. Het is voor het eerst dat een zittende president zijn handtekening op Amerikaans geld zet.

De waarnemend Amerikaanse ambassadeur in Oekraïne, Julie Davis, stopt. Dat doet ze uit onvrede over het buitenlandbeleid van president Donald Trump, meldt The Financial Times op basis van bronnen. Haar voorganger vertrok ook al om dezelfde reden.

Davis was pas sinds mei vorig jaar werkzaam op de ambassade in Kyiv en gaat in de komende weken stoppen, aldus de Britse krant. Volgens de bronnen is ze ontevreden over Trumps afnemende steun voor Oekraïne in de oorlog met Rusland.

De ambassadeur zou het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken in de afgelopen weken al hebben geïnformeerd over haar vertrek. De topdiplomaat gaat met pensioen, aldus FT.

Naast ambassadeur in Oekraïne is Davis ook de Amerikaanse ambassadeur in Cyprus. Ze moest volgens de krant via de media vernemen dat Trump John Breslow, een Republikeinse donateur en zakenman uit Arizona, had voorgedragen als nieuwe ambassadeur. Davis zou zich daardoor overrompeld hebben gevoeld.

Ook Davis' voorganger stopte

Haar voorganger, Bridget Brink, vertrok vorig jaar om soortgelijke redenen. Ze kon zich niet vinden in Trumps beleid, dat volgens haar "druk uitoefende op het slachtoffer, Oekraïne, in plaats van op de agressor, Rusland". De confrontatie tussen de Amerikaanse president en zijn Oekraïense ambtsgenoot Volodymyr Zelensky in het Witte Huis in februari vorig jaar was voor haar de druppel.

Het verloop onder Amerikaanse Oekraïne-specialisten ligt onder president Trump opvallend hoog. Ze gaan vaker met pensioen, verlaten de diplomatie of werden ontslagen. Een anonieme carrière-diplomaat zei tegen FT dat Amerikanen op het ministerie van Buitenlandse Zaken die Oekraïne verdedigen "een doelwit op hun rug krijgen".

Het ministerie van Buitenlandse Zaken zegt tegen persbureau Reuters dat de bewering dat Davis vertrekt uit Kyiv wegens meningsverschillen met Trump "onjuist" is. "Ambassadeur Davis is altijd een standvastige voorstander geweest van de inspanningen van de regering-Trump om een duurzame vrede tussen Rusland en Oekraïne tot stand te brengen", aldus een woordvoerder van het ministerie.

Davis zelf heeft nog niet gereageerd.

De relatie tussen Europa en de Verenigde Staten is belangrijker dan ooit, zei koning Charles in zijn toespraak in het Amerikaanse Congres.

Samen met koningin Camilla is Charles in de VS voor een vierdaags staatsbezoek. Het bezoek komt op het moment dat de verhoudingen tussen de president Trump en de Britse premier Starmer ernstig zijn bekoeld.

Dit jaar viert de VS 250 jaar onafhankelijkheid van de Britten. Charles stond daar in zijn toespraak bij stil toen hij verwees naar het jaar waarin het Amerikaanse Congres de Onafhankelijkheidsverklaring aannam. "Met de geest van 1776 in gedachten, kunnen we het er misschien over eens zijn dat we het niet altijd met elkaar eens zijn."

Herhaaldelijk werd zijn toespraak onderbroken door een daverend applaus, voor zowel zijn grapjes tussendoor als voor zijn serieuze uitspraken.

Zoals verwacht prees Charles de onderlinge band voortdurend:

Maar Charles benoemde ook zaken waar de VS en het VK van mening verschillen. Hij herinnerde aan een reeks momenten in de afgelopen decennia waarbij de VS en het VK samen optrokken en stond vervolgens stil bij de oorlog in Oekraïne. De vastberadenheid die men toonde na de terreuraanslagen op 11 september 2001 is nu nodig voor de verdediging van Oekraïne, aldus de koning. Hij prees daarbij ook de NAVO.

President Trump heeft zich herhaaldelijk uiterst negatief uitgesproken over het bondgenootschap. Achter de schermen bij de NAVO wordt gesproken over de 'grootste crisis tot nu toe'. Ook de Amerikaanse steun voor Oekraïne wankelt sinds Trump aan de macht is.

Scheiding der machten

Daarnaast sprak Charles over het belang van de scheiding der machten, wat hem eveneens op een daverend applaus kwam te staan. De Amerikaanse democratie kent net als het VK een scheiding van de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht.

Trump trekt in zijn tweede termijn als president steeds vaker de macht naar zich toe en trekt zich weinig aan van de regels van de Amerikaanse rechtsstaat. Dat is ook de kritiek bij de No Kings-protesten, die vorige maand miljoenen Amerikanen op de been brachten.

"De woorden van Amerika hebben gewicht en betekenis", beëindigde Charles zijn toespraak. "De daden van deze grote natie zijn echter nog belangrijker."

Om zijn eigen woorden nog wat kracht bij te zetten haalde hij vervolgens een bekend citaat aan van president Abraham Lincoln: "De wereld zal nauwelijks aandacht schenken aan wat wij hier zeggen, noch het lang onthouden, maar zij zal nooit vergeten wat zij hier hebben gedaan."

Lincoln deed deze uitspraak bij de wijding van een graf van duizenden Amerikanen die waren gesneuveld bij de slag om Gettysburg, een van de grootste veldslagen van de Amerikaanse burgeroorlog.

Charles zei te bidden dat hun bondgenootschap de gedeelde waarden zal blijven verdedigen, samen met de partners in Europa, het Britse Gemenebest en de rest van de wereld. "En dat we de luide oproepen om ons steeds meer op onszelf te richten in de wind zullen slaan."

Correspondent Verenigd Koninkrijk Arjen van der Horst:

"De relatie tussen het Witte Huis en Downing Street bereikte de afgelopen maanden een dieptepunt met de constante beledigingen van Trump aan het adres van de Britten. Londen hoopte met dit staatsbezoek de relatie enigszins te herstellen. Premier Starmer heeft daarom de speech van koning Charles op de voet gevolgd.

De reactie van Trump op dit staatsbezoek zal hem ook niet zijn ontgaan. De president kwam vandaag superlatieven tekort. Hij uitte zijn bewondering voor de koning, roemde de hechte vriendschap tussen de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk en was vol lof over het militaire bondgenootschap. Een heel andere toon dan we de afgelopen maanden hoorden uit de mond van Donald Trump.

In Downing Street zullen ze dan ook opgelucht adem halen. Al zijn ze niet naïef in Londen. Ze weten dat de stemming van de Amerikaanse president ook zo weer kan omslaan."

Het Amerikaanse ministerie van Justitie heeft oud-FBI directeur James Comey opnieuw aangeklaagd. Hij wordt beschuldigd van het bedreigen met de dood van president Trump.

Aanleiding is een foto die hij vorig jaar op zijn sociale media plaatste. Op de foto die Comey al snel verwijderde, is een schelpenformatie te zien met de cijfers 8, 6, 4 en 7.

In de Verenigde Staten betekenen de cijfers '86' iets wegsturen of wegdoen. Het nummer '47' zou staan voor Trump, omdat hij de 47e president van de VS is. Bij het plaatsen van de foto, schreef Comey: "Coole schelpenformatie tijdens mijn strandwandeling".

De foto die Comey vorig jaar plaatste:

In een later bericht zei Comey dat hij dacht dat de schelpen een politieke boodschap waren. "Ik wist niet dat sommige mensen die cijfers met geweld associeerden", schreef Comey. "Het was me nooit opgevallen, maar ik ben tegen elke vorm van geweld, dus ik heb het bericht verwijderd", aldus de oud-directeur.

Timing

"Het bedreigen van het leven van de president van de Verenigde Staten is een ernstige schending van de wetten van ons land", zei waarnemend minister van Justitie Blanche op een persconferentie.

Volgens Blanche is de aanklacht ingediend "in een tijd waarin het land getuige is geweest van gewelddadige opruiing, gevolgd door dodelijke aanslagen tegen president Trump". De spanning moet er af, zei de minister. "Iedereen die de boel verder opruit en de president bedreigt, wordt aangepakt."

Tweede keer

Het is de tweede keer dat Comey, een uitgesproken Trump-criticus, wordt aangeklaagd. Afgelopen september werd Comey ervan beschuldigd valse verklaringen te hebben afgelegd in het parlementaire onderzoek naar inmenging bij de presidentsverkiezingen van 2016. Dat onderzoek draaide om de mogelijke banden tussen toenmalig presidentskandidaat Trump en Rusland. Ook werd hij aangeklaagd voor obstructie van de rechtsgang.

De zaak werd door de rechter geseponeerd, net als de zaak tegen Letitia James, omdat de aanklager onrechtmatig door Trump was benoemd. De zaken werden gezien als pogingen van Trump om af te rekenen met politieke vijanden.

Een woning aan de Diamantstraat in Zuid is vannacht beschoten. De bewoners waren thuis, maar er raakte niemand gewond.

De politie kreeg 3.30 uur vanmorgen melding dat er was geschoten. Een deel van de straat werd afgezet. Er wordt nog gezocht naar één of meerdere verdachten.

De politie komt graag in contact met getuigen en hoopt dat iedereen met bruikbare beelden zich meldt. 

De Marathon van Amsterdam zal niet meer terugkeren in het centrum van de stad. Organisator Le Champion had de wens om het parcours meer door de binnenstad te laten lopen, maar uit onderzoek blijkt dat dit niet veilig genoeg kan. 

De afgelopen twee jaar deden de gemeente, GVB, de politie en de brandweer onderzoek naar de mogelijkheden van een parcours door het stadscentrum. In 1986 diende de Stichting Internationale Marathon een soortgelijk verzoek in, waarna in 1987 de marathon vanaf de Dam startte. Sinds 2000 start en finisht de marathon weer in het Olympisch Stadion.

Zo zag de route eruit in 1987:

Vorig jaar wilde de organisatie het parcours ook al deels door het centrum laten lopen vanwege het 50-jarig jubileum van de marathon in de stad. Dat ging toen niet vanwege de drukte rondom andere festiviteiten in de stad dat jaar, zoals Amsterdam 750 en Sail. 

Het idee was om de route langs de Prins Hendrikkade, Centraal Station, Damrak, Dam, Rokin en de Vijzelstraat te laten lopen. Maar de conclusie is dat de binnenstad te kwetsbaar is om dit te realiseren. "De tijden zijn veranderd", vertelt René Wit, directeur van de marathon. "Er lopen nu zo'n 45.000 mensen die zondag; het deelnemersaantal is flink verhoogd."

Wit vindt het jammer, maar heeft er vrede mee dat er nu duidelijkheid is. "Het is fijn dat we nu weten waar we aan toe zijn", zegt hij.

De marathon vindt dit jaar plaats op zondag 18 oktober.

De voorbereidingen voor de vrijheidsmaaltijd op 5 mei in het Veem in West zijn in volle gang. Henny Heijmans, mede-initiatiefnemer van de vrijheidsmaaltijden, wil er dit jaar meer van maken dan alleen samen eten. Het Veem is op 5 mei niet alleen een plek waar je samen kunt eten, maar er is ook een volledig dagprogramma waarbij bezoekers vrij kunnen in- en uitlopen.

Op 5 mei staat in het Veem één vraag centraal: “Aan wie geef jij de vrijheid?” Bezoekers krijgen een briefje waarop zij schrijven aan wie zij graag de vrijheid zouden willen geven. Heijmans oefent alvast met een aantal vrijwilligers en deelnemers. 

Als Maria Santos antwoord moet geven op de vraag aan wie zij de vrijheid geeft, hoeft ze niet lang na te denken. "Ik zal de vrijheid geven aan Braziliaanse migranten" zegt Santos.  Ze komt zelf uit Brazilië en vindt het belangrijk dat ze dagelijks blijven vechten voor hun vrijheid.

Verschillende Amsterdammers vertellen aan tafel bij Heijmans wat vrijheid voor hen betekent. Voor de één is dat jezelf kunnen zijn, ongeacht afkomst of wie je liefhebt. Voor een ander gaat het om gelijke rechten en kansen, of juist om het beschermen van kwetsbare groepen in de stad, zoals ongedocumenteerden. 

De briefjes worden op 5 mei opgehangen aan een grote bloem. In totaal gaat het om zo’n 120 bloemen, waaraan een persoonlijke boodschap blijft hangen die bezoekers aan het einde van de dag mee naar huis mogen nemen.  Iedereen is welkom om mee te ontbijten en te lunchen. Alleen voor het diner in het Veem moet je je vooraf aanmelden

Een coffeeshop aan de Papaverweg in Noord is vanochtend overvallen. Meerdere verdachten bedreigden het personeel met een steekwapen en zijn er uiteindelijk met een buit vandoor gegaan. De politie is naar hen op zoek. 

De overvallers kwamen rond 7.30 uur de zaak binnen. Wat voor steekwapen is gebruikt, kan de woordvoerder van de politie niet zeggen. De woordvoerder benadrukt wel dat er niemand gewond is geraakt. 

Er is een onderzoek gestart en de politie hoopt dat getuigen zich melden. Iedereen met bruikbare beelden wordt ook gevraagd contact op te nemen.

Hij was de eerste bomenconsulent van een stad in Nederland. Hans Kaljee. In Amsterdam moest hij ervoor zorgen dat bomen beter onderhouden werden en meer groeiruimte zouden krijgen. Net nu hij lekker op dreef is en de stad aan het vergroenen is, gaat hij met pensioen. 

Er hoeft maar een boom gekapt te worden of Amsterdammers staan op hun achterste benen. Hans Kaljee: "Amsterdammers hebben een emotionele band met bomen, ja. En dat is ook goed, want ze zijn belangrijk voor de stad."

Verkoeling

De liefde voor bomen zit ook diep bij Kaljee. Toen hij begon, waren de ondergrondse kabels en leidingen het belangrijkste in de straat en moest hij vechten om ook bomen geplant te krijgen. Maar de laatste jaren is het nut van bomen in de stad juist beleid. Want de stad raakt steeds meer versteend en daardoor verhit.

Honderd jaar

De honderd jaar oude lievelingsiepen van Hans op de Sarphatistraat werden nog geplant toen er alle ruimte was. Kaljee: "Er lag nog bijna niets onder de grond en de iepen hadden alle ruimte om te groeien. Daarom zijn ze zo groot en naar elkaar toe gegroeid als een paraplu. En het geeft verkoeling."

Dat is ook het plan bij de Eerste van Swindenstraat in Oost, waar recent tientallen bomen zijn gekapt en nieuwe zijn geplant. Kaljee: "Dit is de straat van de toekomst: alle bomen die hier zijn geplant zijn vertroeteld. Ze hebben alle ruimte gekregen en veel bosgrond, daardoor groeien ze wel een halve tot een hele meter per jaar. Ze kunnen binnen 30 jaar ook die verkoeling geven, daar waar de bomen in de Sarphatistraat er 100 jaar over deden."

Niet toe aan pensioen

Aan pensioen is Kaljee eigenlijk niet toe. "Maar je moet een keer he", zegt hij. Wat hij nu gaat doen? "Lekker de stad door fietsen, op zoek naar die enkele bomen in hofjes die ik nog niet ken. Op ontdekkingsreis dus."

Roel Koopman is pas drieëntwintig en heeft nu al zijn droombaan te pakken: als dixi-chauffeur leegt hij elke dag volle dixies. De dag na Koningsdag vindt hij een gouden klus. De mooiste dag van het jaar zelfs. Dat sommige mensen neerkijken op zijn werk kan hij niet begrijpen: "Iedereen moet toch doen waar je blij van wordt?"

Op de dag van zijn achttiende verjaardag zit Roel Koopman voor het eerst op zijn eigen wagen. "Die dag vergeet ik nooit meer. Geweldig was dat", vertelt hij. Sinds Roel een jochie van zes is, gaat hij af en toe met zijn vader mee die ook dixi-chauffeur is. Elke schoolvakantie helpt hij mee. Prachtig vindt 'ie het. 

Vandaag staat hij met een grote glimlach bij een aantal dixi's naast de Stopera. De glimlach wordt een beetje groter als ze goed vol zitten, want daar komt hij voor. Met een lange slang zuigt hij alles zo zijn auto in. Aan de geur is hij inmiddels gewend. "Het is toch mooi. Je bent lekker buiten, ziet de hele dag nieuwe mensen. En je kan altijd zwaaien naar collega's die langsrijden."

Als de dixi's geleegd zijn, laadt hij ze op de wagen en rijdt naar het Vondelpark. Dat is een van de drie punten in de stad waar de hele inhoud geleegd wordt. "2400 liter zeik, schijt en de hele rotzooi gaan daar in. En daarna rijdt mijn wagen weer een stuk lichter."

Iets negatiefs aan zijn vak kan hij niet echt bedenken. "Ik heb nagenoeg niks te klagen. Kijk hoe mooi die auto erbij staat. Het zonnetje schijnt, het is gewoon top", lacht hij.

Een man is gistermiddag tijdens Koningsdag gewond geraakt bij een mishandeling op Centraal Station. Op sociale media gaan heftige beelden rond waarop te zien is dat hij van een andere man een klap krijgt, waarna hij op de grond valt en roerloos blijft liggen. De politie onderzoekt het incident.

Opvallend is dat de man die hem knock-out slaat, vervolgens probeert om het slachtoffer weer bij kennis te krijgen door onder meer zijn benen omhoog te houden en over zijn borst te wrijven. 

De politie laat weten dat de hulpdiensten even voor 16.20 uur werden gealarmeerd. Toen agenten daar aankwamen, was het slachtoffer weer bij kennis. Hij is gewond naar het ziekenhuis gebracht.

Geen aanhouding na mishandeling

De politie heeft vervolgens gesproken met degene die de klap uitdeelt. "Op dat moment is ervoor gekozen om hem niet aan te houden", zegt een woordvoerder. "Hij was meewerkend, zijn gegevens zijn genoteerd en hij heeft een eerste verklaring afgelegd."

Wat precies aan de mishandeling vooraf ging en wat de rol was van beide mannen, wordt nog onderzocht. "We zijn daarvoor in afwachting van een mogelijke aangifte."

De politie moest gisteren op meerdere plekken in het centrum optreden bij geweldsincidenten, toen het in de loop van de dag drukker werd. Ook was het even onrustig op onder meer het Leidseplein, waar de gemeente een noodbevel afgaf om de mensen daar weg te krijgen. 

Enkele honderdduizenden mensen hebben gisteren in de stad de verjaardag van de koning gevierd en om die drukte te beteugelen, kwam de gemeente dit jaar met strengere regels. Maar hoe effectief was dat nieuwe beleid volgens bewoners? AT5 ging de stad in om de stemming over het verloop van de dag te peilen. En wat blijkt: de meningen lopen uiteen. 

Burgemeester Halsema introduceerde onder meer een verbod op straatfeestjes en de illegale verkoop van alcohol. Ook mochten boten maximaal 12 passagiers vervoeren. Zelf zegt de gemeente dat het daardoor minder druk en beter beheersbaar was in de stad, ten opzichte van eerdere edities. 

Vanuit de Jordaan klinken vandaag wisselende geluiden over het verloop van de dag. Zo noemt een vrouw deze Koningsdag anders dan andere jaren, omdat het 'schuifelen door de straatjes' later op de dag begon. Ook een bewoonster van het Madelievenplein is positief: "Het was eigenlijk best wel goed gereguleerd." Een andere Jordanees: "Voorgaande jaren was het drukker, lag er meer troep en waren er veel meer wildplassers."

"Geen handhaver gezien"

Andere wijkgenoten zijn minder positief. "Het was gewoon hartstikke druk. Ik woon hierboven en het zag er gewoon exact hetzelfde uit." Een ander: "Ik heb geen handhaver gezien." 

Ook sommige bewoners aan de Amstel waren niet te spreken over de effectiviteit van de nieuwe regels: de problemen verplaatsten zich volgens hen juist. Een vrouwelijke bewoner van de Amsteldijk: "Het was gister gekkenhuis: heel veel mensen kwamen van boten, hadden geen toiletvoorziening en liepen de tuinen in om te plassen." Ze noemt gisteren 'de drukste dag ooit'.

Atlas, misschien wel het bekendste beeld van de stad, is bijna weer thuis. De sculptuur van een figuur uit de Griekse mythologie die het hemelgewelf op zijn schouders draagt, keert na een restauratie van anderhalf jaar in delen terug naar zijn plek bovenop het Paleis op de Dam. 

Vandaag werden de torso en de onderzijde teruggeplaatst op hun vertrouwde plek; vrijdag wordt de bekende hemelbol teruggezet op het lichaam. En dan is het beeld weer compleet.

Atlas - een metershoog beeld dat een bronzen bol draagt - is inmiddels meer dan 350 jaar oud. Volgens de legende vocht hij in een oorlog tegen oppergod Zeus en moest hij voor straf de rest van zijn leven het hemelgewelf dragen. Het stadsbestuur in de 17e eeuw wilde graag dat het beeld bovenop het dak van het toenmalige stadhuis werd geplaatst. 

Ruim honderd jaar geleden werd het beeld voor het laatst gerestaureerd en dus kon Atlas wel een opknapbeurt gebruiken. "We missen hem natuurlijk wel", zei conservator Alice Taagten van het Paleis op de Dam eerder tegen AT5. "Ik fiets elke dag via de Raadhuisstraat naar mijn werk. En dan hoort hij daar echt te staan."

In de klokkentoren van het Rijksmuseum zijn vrijdag twee slechtvalkkuikens geboren. En dat is bijzonder, want de laatste keer dat de vogeltjes er geboren werden was in 2022. Het dier broedt voornamelijk op hoge gebouwen, zo ook eerder in de toren van de Westerkerk.

Afgelopen februari werden de slechtvalken gespot rondom het Rijkmuseum, en zes weken geleden legde het vrouwtje twee eieren in de nestkast die speciaal voor de slechtvalken gemaakt werd. Die nestkast is er sinds 2020, toen er voor het eerst een slechtvalkkoppel gespot werd bij het museum. 

Hoewel het Rijks dus al vroeg voorbereid was op de komst van de snelste vogels ter wereld, week het paartje uit 2020 uit naar de Westerkerktoren. Daar konden de eieren echter niet succesvol worden uitgebroed, maar in het Rijksmuseum lukte dat in 2021 en 2022 wel. In die jaren werden er in totaal 5 slechtvalkkuikentjes geboren, en nu dus weer twee.

Bijna verdwenen

De slechtvalk was bijna helemaal uit ons land verdwenen, doordat het dier illegaal gedood werd of last had van het gebruik van pesticiden. Inmiddels gaat het beter met de vogel, er is namelijk de afgelopen jaren veel ingezet op de bescherming van de soort. 

Het Rijksmuseum is niet de enige plek in de stad waar het dier te vinden is, volgens een woordvoerder van het museum zit er namelijk ook een paartje in het ABN-AMRO-gebouw op de Zuidas en in een toren in het Westelijk Havengebied. 

Over ongeveer drie weken worden de kuikentjes onderzocht door specialisten, en krijgen ze een ringetje zodat ze in de gaten gehouden kunnen worden. Daarna is het afwachten totdat ze uitvliegen.

Het Verkeer gaat op pad met Donny. Als stedelijk weginspecteur is hij medeverantwoordelijk voor een optimale doorstroming van het verkeer in en rond Amsterdam. Wat dat precies inhoudt, legt Donny uit als we met hem meegaan naar een pechgeval op de Nieuwe Leeuwarderweg.

Als weginspecteur sta je in contact met de verkeerscentrale. Daar worden de Amsterdamse tunnels en wegen 24/7 in de gaten gehouden. ''Als we een stilstaand voertuig zien staan, dan gaan we direct handelen'', legt verkeerleider Jacco Marselis uit. En dat betekent, indien nodig, rode kruisen boven de weg en de weginspecteur wordt gebeld. 

Veilige situatie

Als Donny aankomt op de plek waar een automobilist stil is komen te staan, is het eerste wat hij doet een veilige situatie creëren door afzettingen te plaatsen. Vervolgens gaat hij naar de automobilist om te kijken wat er aan de hand is. ''Het is daarbij belangrijk dat automobilisten vooral niet in het voertuig blijven zitten. Zorg dat je duidelijk zichtbaar buiten het voertuig op een veilige plek staat'', legt Donny uit.

Op de vraag wat het leukste is aan zijn werk hoeft Donny niet lang over na te denken. ''De afwisseling, elke dag is anders.''

Een bestuurder van een brommobiel is vanmiddag met zijn voertuig in de Leidsegracht terechtgekomen. Zowel de politie en brandweer als de ambulance kwamen ter plaatse. Het slachtoffer is door de brandweer uit het water gehaald en kwam, na gecontroleerd te zijn geweest door de ambulance, met de schrik vrij. 

Het incident gebeurde vanmiddag rond 16.30 uur. Hoe het precies kon gebeuren, is nog niet duidelijk. Op foto's en video's is te zien dat de brandweer met een touw aan een voorwerp in het water trekt, en ook liggen er duikers in de Leidsegracht. 

Het slachtoffer zou goed aanspreekbaar zijn geweest. De auto wordt zo snel mogelijk uit de gracht getild, maar tot die tijd is de vaarroute gestremd. 

Koningsdag verliep dit jaar rustiger dan normaal, maar er waren ook incidenten. En Roel leegt alle dixies die gisteren gebruikt zijn, en dat is zijn droombaan. Dat en meer in het AT5 Nieuws van dinsdag 28 april, gepresenteerd door Fabiënne Mucuk. 

In De Straten van Amsterdam trekt AT5 de stad in op zoek naar bijzondere verhalen van Amsterdammers uit alle hoeken van de stad. Deze week duiken we in de rijke Jazzgeschiedenis van de Vijzelstraat, en krijgen te horen hoe het in die tijd geklonken moet hebben. 

Je zou het nu niet meer zeggen, maar in de jaren 30 van de vorige eeuw was de Vijzelstraat het kloppende hart van de Amsterdamse jazzscene. En dat was niet zomaar iets: uit de hele wereld kwamen artiesten naar de stad om dit razend populaire Amerikaanse muziekgenre, “de popmuziek van die tijd”, te spelen. Want “de Amsterdamse jongeren wilden wel dansen”, vertelt historicus Mark Ponte, die voor het Stadsarchief een tentoonstelling over deze periode maakte.

Onze eerste stop is de Vijzelflat, of tenminste, de plek waar dat gebouw vroeger stond. Hier woonden Afro-Amerikaanse, Surinaamse, Oost-Europese en Joodse jazzartiesten tijdelijk of langdurig, terwijl ze samen muziek maakten en optraden in de verschillende jazz-bars die in die tijd als paddenstoelen uit de grond schoten. “Als je kon spelen, mocht je meedoen”, aldus Mark. Tegenover het modernistische kantorenpand dat nu op die plek staat, woont Philip samen met hond Barkley, die zijn naam eer aan doet. Philip heeft een hoop hoedjes, zo is hij stadsgids en werkt hij in een restaurant, maar heeft hij ook kleding en sneakers ontworpen in zijn eigen winkel en zelfs professioneel gebasketbald. Zo is er in de Vijzelstraat een nieuwe populaire (Afro-)Amerikaanse subcultuur overgewaaid. Tegenwoordig reist Philip de wereld rond op zoek naar verhalen en heeft hij het materiële grotendeels achter zich gelaten: “Ik had ooit 600 paar schoenen, en nu twaalf.” 

Verderop in de straat wijst Mark ons op het Carlton, waar jazz voor het rijkere segment werd gespeeld, door echt grote namen als Louis Armstrong. In de Palace Bar aan het Thorbeckeplein, tegenwoordig de Live!, kwam een heel ander publiek. In deze plek, waar overigens ook jazz op hoog niveau werd gespeeld, werkten alleen maar zwarte werknemers en kwam de hele stad samen. Deze uitwisseling baarde het conservatieve stadsbestuur zorgen, en met racistische maatregelen en politietoezicht maakten ze het de Palace Bar steeds lastiger. Juist dit aspect van jazz, het rebelse en afro-Nederlandse, wordt volgens Graziëlla Hunsel Rivero, Amsterdamse first lady of jazz, vaak vergeten. In de bar vertelt zij ons dat juist dat verleden “een ver-van-ons-bed-show" is geworden: “Hoe zouden Teddy Cotton en Kid Dynamite het nou vinden als ze bijna honderd jaar later het jazzlandschap zouden bekijken?”, vraagt Graziëlla zich af. Om dat verleden weer een beetje terug te brengen in de Jazz opent zij binnenkort in Zuidoost het ZOJazz jazzpodium. Muziek kan in deze aflevering natuurlijk niet ontbreken, en daarom trakteert Graziëlla ons, terwijl moeder Anne-Marie Hunsel trots toekijkt, samen met muzikanten Gijs en Matanya, op een optreden: Zo moet het hier bijna 100 jaar geleden dan ongeveer geklonken hebben.  

De aflevering is ook op Youtube te bekijken: