Rookwolken boven de hoofdstad Bamako, gehesen vlaggen in veroverde dorpen en een dodelijke aanslag op defensieminister Sadio Camara en zijn familie. Voor het eerst in jaren openen jihadisten en Toeareg-separatisten gezamenlijk de aanval op het militaire regime in Mali, dat al vijf jaar aan de macht is in het West-Afrikaanse land.

Volgens Mirjam de Bruijn, hoogleraar Afrikanistiek aan de Universiteit Leiden en Mali-deskundige, is het interessant dat de groepen hun handen ineenslaan. "Ze jagen hetzelfde doel na; de junta omverwerpen", vertelt ze. "Maar uiteindelijk zijn hun ideologieën en plannen totaal anders, en kan dit juist ook leiden tot nóg meer chaos."

Onrust in Mali

Het is al lang onrustig in Mali. Verschillende rebellengroepen proberen hun macht en territorium in het land uit te breiden. Zo vechten Toeareg-separatisten onder de naam FLA in het noorden voor een onafhankelijke Toeareg-staat. In het midden en zuiden vecht de jihadistische groepering JNIM voor een islamitische staat.

Vijf jaar geleden greep het leger onder leiding van generaal Assimi Goïta de macht. Oud-kolonisator Frankrijk moest vertrekken en ook VN-vredesmissie Minusma stopte. Daarvoor in de plaats haalde het nieuwe militaire regime de banden aan met Rusland, in de hoop het geweld van Toearegs en jihadisten de kop in te drukken.

De aanvallen van de twee strijdgroepen begonnen zaterdagochtend, onder meer bij het vliegveld van Bamako en bij meerdere kazernes. Gelijktijdig met de aanslag op de defensieminister, vlak bij de hoofdstad, werden ook aanvallen gemeld op andere steden in het land, zoals Mopti en Gao.

Zondag waren er in meerdere steden nog steeds explosies te horen. Later op de dag kwam het bericht dat de Toearegs samen met de jihadisten grote delen van de plaats Kidal hadden veroverd. Russische huurlingen, die aan de kant van het Malinese leger vechten onder de naam Africa Corps, trokken zich terug uit de stad. Het is onduidelijk hoeveel slachtoffers bij de aanvallen zijn gevallen.

Verrast

"Juntaleider Goïta moet zaterdagochtend rechtop in bed hebben gezeten", denkt De Bruijn. Volgens haar werden de autoriteiten volledig verrast. Met de aanvallen op allerlei steden tonen beide strijdgroepen aan dat ze zich niet alleen richten op landelijke gebieden, maar ook kunnen vechten in grotere plaatsen.

"Die invloed en slagkracht is precies wat ze willen laten zien", zegt De Bruijn. "Want ze hebben echt een gat geslagen in de junta." Vooral de dood van de defensieminister is een grote klap voor het regime. "Hij was een belangrijk persoon, werd gezien als mastermind in het leger en onderhield goed contact met de Russen."

Een paar dagen waren er geruchten dat ook Goïta zou zijn gedood. Pas dinsdag gaf hij tijdens een korte televisieboodschap een teken van leven. Daarin benadrukte hij dat de situatie onder controle was. "Uiteraard is dat ook wat het regime wil dat de bevolking, en de rest van de wereld, gelooft", verduidelijkt De Bruijn. "Maar hoe de situatie echt is, blijft speculeren. Er is geen persvrijheid in het land en mensen durven niet vrijuit te praten."

Coalitie

Deskundigen noemen het een ongebruikelijke coalitie, de samenwerking tussen de Toearegs en de jihadisten. Het is voor het eerst dat ze hun krachten bundelen en proberen de junta van de troon te verdrijven. "En dit was het juiste moment", zegt Ulf Laessing, hoofd van het Sahel-programma van de Duitse Konrad Adenauer Stichting.

Ondanks beloftes is het geweld in het land nog steeds niet afgenomen, waardoor het vertrouwen van de bevolking in de junta afneemt. "Tegelijkertijd gaat het slecht met de economie, hebben veel mensen geen elektriciteit en is de infrastructuur in slechte staat", zegt Laessing. Ook blokkeren jihadisten al tijden cruciale brandstoftransporten door tankwagens aan te vallen. Dit heeft geleid tot extreme brandstoftekorten en torenhoge prijzen.

Lang verhaal kort: de overheid oogt zwak en de rebellen zien hun kans schoon. "En ze hebben ook de middelen om in de aanval te gaan. Zo verdienen de jihadisten veel geld met het kidnappen van mensen voor losgeld, waarvoor ze vervolgens wapens kopen en extra strijders inhuren."

Geen toeval

Dat die samenwerking tussen beide groepen nu van de grond komt is geen toeval, zegt zowel De Bruijn als Laessing. Het past volgens hen in een bredere trend van toenemend jihadistisch geweld in de regio. Dat is onder meer het geval in buurlanden Niger en Burkina Faso, waar de militaire machthebbers zich ook hebben afgekeerd van westerse landen en samenwerken met Rusland.

Laessing verwacht niet dat de Malinese hoofdstad Bamako in handen valt van de Toearegs en de jihadisten, omdat ze zo'n grote stad niet kunnen besturen. "Maar wat ze wél kunnen, is de junta op de knieën dwingen en ervoor zorgen dat ze krijgen wat ze willen, zoals meer eigen grondgebied."

Israëlische troepen hebben een vloot van tientallen schepen onderschept voor de kust van het Griekse eiland Kreta. De boten, met aan boord ook een aantal Nederlandse activisten, willen hulpgoederen naar Gaza brengen.

De actie vond plaats honderden kilometers uit de kust van Israël. De organisatie Global Sumud Flotilla schrijft op X dat zeven boten zijn geënterd door het Israëlische leger. Met elf andere schepen is het contact verloren.

Met de vloot die op 12 april vertrok vanuit Barcelona doen honderden vrijwilligers uit 45 landen mee.

Lasers en wapens

Volgens de Gaza-flotilla werden hun boten omsingeld door "militaire speedboten". Die zouden met lasers en semi-automatische wapens de opvarenden hebben opgedragen naar de voorkant van de boten te gaan en op handen en knieën te zitten. De organisatie heeft op een video op X gedeeld waarin te zien is hoe opvarenden wordt opgedragen hun handen omhoog te doen en niet te bewegen.

"Dit is piraterij", zegt de groep. "Dit is het onrechtmatig oppakken van mensen op zee bij Kreta, een bevestiging dat Israël straffeloos kan opereren, ver buiten hun eigen landsgrenzen." De Israëlische VN-ambassadeur Danny Danon bevestigt dat de vloot "werd tegengehouden voordat ze ons gebied bereikten".

Het Israëlische ministerie van Buitenlandse Zaken schrijft op X twintig schepen van de vloot te hebben onderschept en dat het 175 opvarenden naar Israël brengt. Het is onduidelijk wat er daar met hen zal gebeuren.

Onder de opvarenden bevinden zich ook Nederlanders, onder wie de 21-jarige geschiedenisstudent Jesse van Schaik uit Amsterdam. Haar boot is nog niet geënterd. "We zijn nog met 31 boten over, als het goed is. We moeten wel nog afwachten hoe het daarmee gaat. Er is namelijk ook een boot geënterd waarbij de motor is stukgemaakt. Daarna is de boot stuurloos achtergelaten."

De boten die niet zijn onderschept, varen door naar Gaza, zegt ze, zodra het zware weer op zee is opgeklaard. Ze gaan nu een paar dagen voor anker bij Kreta. "Wij laten ons niet door Israël tegenhouden. Als ze denken dat ze ons met zo'n illegitieme actie kunnen afschrikken, dan hebben ze het mis."

Hoe het met de rest van de vloot is, weet ze niet. De boten werden geënterd toen het donker was. Gisternacht waren er volgens Van Schaik drones te zien rond de vloot en voeren er onbekende vaartuigen en een militair schip rond. Het was lang onduidelijk of het ging om Israëlische troepen, de Griekse kustwacht of particulieren.

"Heel veel van mijn vrienden zitten aan boord, onder wie Nederlanders. We hebben geen contact met hen. Zodra Israël een boot entert, verliezen we het contact en wordt het radiocontact geblokkeerd. Ik kan alleen maar hopen dat ze degelijk worden behandeld."

'Provocateurs'

Een van de activisten aan boord van de flotilla is de Palestijns-Amerikaanse schrijver Tariq Ra'ouf. Hij bevestigt de actie aan Al Jazeera. "We zijn nog lang niet in de buurt van Gaza. Het is dus absoluut absurd dat ze ons nu al aanvallen, terwijl we alleen maar hulpgoederen naar Gaza proberen te brengen."

Ra'ouf zegt dat Israëlische marineschepen de vloot twee uur hebben omsingeld, terwijl drones over de schepen vlogen en de activisten werden verblind met lichten.

Het Israëlische ministerie van Buitenlandse Zaken stelt dat Hamas achter de flotilla zit en de handen ineen heeft geslagen met "provocateurs". Volgens Israël is het doel van de provocatie om de overgang van president Trumps vredesplan naar de tweede fase te saboteren.

Tweede vloot

Het Israëlische leger stopte afgelopen oktober een andere vloot van Global Sumud Flotilla in een poging Gaza te bereiken. Daarbij werden de Zweedse activiste Greta Thunberg en meer dan 450 deelnemers gearresteerd. Afgelopen zomer onderschepte het Israëlische leger de boot Madleen, die ook probeerde humanitaire goederen naar Gaza te vervoeren. Aan boord waren Thunberg en de Nederlandse kapitein Mark van Rennes.

Israël handhaaft sinds 2007 een blokkade van de Gazastrook, toen Hamas aan de macht kwam in Gaza. Boten met aan boord humanitaire hulp proberen alsnog Gaza te bereiken.

Sindsdien zijn tientallen boten onderschept door het Israëlische leger. Een bekend incident vond plaats in 2010, toen Israëlische commando's een hulpkonvooi enterden in internationale wateren. Daarbij kwamen in totaal tien activisten om het leven, van wie de meesten uit Turkije kwamen.

In ruim tachtig gemeenten gaan nieuwkomers met een verblijfsvergunning hun inburgering combineren met werken. Minister Aartsen van Werk en Participatie schrijft aan de Tweede Kamer dat hij ze zogeheten 'startbanen' wil aanbieden, zo snel mogelijk nadat ze zich in een gemeente hebben gevestigd. Dat zijn banen waarin je ook kunt meekomen als je nog niet goed Nederlands spreekt, met name in de logistiek, horeca en bouw.

Uit cijfers blijkt dat een groot deel van de statushouders geen werk heeft en afhankelijk is van een bijstandsuitkering. Na drie jaar zit nog zo'n zeventig procent van de nieuwkomers zonder werk.

"Als je naar Nederland komt dan ga je aan het werk en leer je de taal. Dat moet het uitgangspunt zijn, maar zo is het nu niet", zegt minister Aartsen. Juist door te werken leer je de taal en statushouders bouwen zo ook makkelijker een zelfstandig bestaan op, is zijn redenering. "En we hebben iedereen keihard nodig op de arbeidsmarkt."

Proef

Er loopt al drie jaar een proef met startbanen in gemeenten als Amsterdam, Rotterdam en Eindhoven. Uit een evaluatie blijkt dat 44 procent van de deelnemers die zich aanmeldden aan het werk is gegaan. Omdat statushouders ook naar inburgeringscursussen moeten, ging het aanvankelijk vooral om deeltijdbanen.

De proef kwam er op initiatief van Aartsen, die toen nog Kamerlid voor de VVD was. Hoewel hij het aantal nieuwkomers dat een baan vond nog te laag vindt, wil hij het project nu wel uitbreiden. Hij noemt het "een eerste stap" naar een nieuwe aanpak van het probleem. Voor de zomer wil hij met meer plannen komen.

Uit de evaluatie bleek wel dat het moeilijk is om geschikte werkgevers te vinden voor het aanbieden van de startbanen. Ook is er extra begeleiding nodig vanwege de taalachterstand en culturele verschillen. Ook het gebrek aan kinderopvang speelt een rol.

Een groot deel van de ASML-medewerkers die in zogenoemde cleanrooms werken, ervaren gezondheidsklachten door het werken met een mondkapje op. Dat blijkt uit een enquête van de FNV die door meer dan 800 medewerkers van het hightechbedrijf is ingevuld.

Uit de antwoorden van de respondenten blijkt dat 90 procent gezondheidsklachten of functionele problemen ervaart door het dragen van een mondkapje. Hoofdpijn, ademhalingsproblemen en vermoeidheid zijn de klachten die het vaakst voorkomen.

Werknemers die langer dan zes uur per dag in een cleanroom werken, geven aan meer klachten te hebben. Cleanrooms zijn ultraschone en stofvrije ruimtes waar chipmachines worden geproduceerd. Sinds september 2024 is het voor werknemers verplicht om een mondkapje te dragen.

'Mondmaskerpauze'

Vakbond FNV pleit voor betere en gerichtere ventilatie in de ruimtes. Daarbij moet het gebruik van mondkapjes zo veel mogelijk worden beperkt. Ook zou volgens de bond een regelmatige 'mondmaskerpauze' de klachten bij werknemers kunnen verminderen.

ASML zegt in een reactie dat het mondkapjesbeleid in samenspraak met werknemers en de ondernemingsraad is ontwikkeld en regelmatig wordt geëvalueerd. In specifieke gevallen kunnen werknemers worden vrijgesteld van de mondkapjesplicht, maar dat kan niet in elke cleanroom.

Zo gelden in de fabriek waar de nieuwste chipmachines worden gemaakt strengere regels, waarbij het mondkapje niet af mag. "Onze systemen moeten in ultraschone omgevingen worden geproduceerd om beschadigingen in de gevoelige machines te voorkomen", zegt een woordvoerder van ASML tegen de plaatselijke omroep Studio040.

Mogelijke vervolgstappen

Het hightechbedrijf zegt begrip te hebben voor de klachten van werknemers. "We begrijpen dat het dragen van mondkapjes lastig kan zijn en dat sommige collega's daarom hun zorgen hebben geuit over gezondheid en welzijn", zegt een woordvoerder.

Het bedrijf wil eventuele gezondheidsrisico's in verband met het dragen van mondkapjes verder onderzoeken. "We bestuderen momenteel hun bevindingen en zullen FNV uitnodigen voor een gesprek over mogelijke vervolgstappen."

De economie is in de eerste drie maanden van dit jaar amper gegroeid. Hoewel huishoudens nog wel bleven uitgeven, bleef de economische groei in de eerste drie maanden van dit jaar steken op slechts 0,1 procent. Dat kwam vooral doordat de export inzakte.

Dat blijkt uit een eerste berekening van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In de laatste drie maanden van vorig jaar groeide de economie nog 1,2 procent.

In maart vielen de Verenigde Staten en Israël Iran aan. Daarop sloot Iran de Straat van Hormuz. Door die blokkade kunnen er weinig olietankers uit het gebied weg en stijgen de energieprijzen. In april steeg de inflatie naar 2,8 procent, zo meldde het CBS eerder op de dag al.

Kleding en voeding

Ondanks de hogere prijzen aan de pomp en de zorgen over de oorlog, gaven consumenten de afgelopen drie maanden net zo veel uit als het kwartaal daarvoor. Mensen kochten vooral kleding en eten. Op vervoersmiddelen en brandstof werd weer bezuinigd.

Hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen noemt de matige economische groei "een tegenvaller". "Juist de export zorgde vorig jaar voor een sterke economische groei. Nu droeg de export juist negatief bij."

Van Mulligen wijst naar het dalende consumentenvertrouwen, waarin te zien is dat huishoudens langzaam aan het somberen slaan: "We zien hier nog maar één maand onrust in het Midden-Oosten in, want in januari en februari was er nog niets aan de hand. Uitgaven aan energie en brandstof is niet de hoofdmoot van de economie."

Geen mooi cijfer

Dat de economische groei door één maand onrust uitkwam op 0,1 procent zegt dan ook veel. "Gezien dit effect, zien we de de effecten vermoedelijk in het tweede kwartaal verder terug", vermoedt Van Mulligen. "Het is nog koffiedik kijken, maar de meeste analisten zijn het erover eens dat dit geen mooi cijfer kan worden."

Opvallend is dat vooral de export kromp. Er werden flink minder machines en transportmiddelen aan het buitenland verkocht, vooral naar landen buiten de Europese Unie. Mogelijk spelen hier de Amerikaanse importheffingen hier een rol. Toch werd er ook minder naar China geëxporteerd.

Air France-KLM verwacht dit jaar veel meer kwijt te zijn aan brandstof dan vorig jaar. De luchtvaartmaatschappij denkt over heel 2026 bijna 8 miljard euro kwijt te zijn aan kerosine, ruim 2 miljard euro meer dan vorig jaar, blijkt uit de kwartaalcijfers. De hevigere impact van duurder geworden kerosine zal nog komen, zegt het bedrijf.

"Hoewel de prijsstijgingen voor brandstof nog niet terug zijn te zien in de vandaag gepresenteerde resultaten, drukken ze waarschijnlijk op de komende kwartalen", zei topman Ben Smith. De luchtvaartmaatschappij leed in het eerste kwartaal een verlies van 252 miljoen. Dat is 3 miljoen meer verlies dan in dezelfde periode vorig jaar.

Door contracten die Air France-KLM heeft afgesloten tegen het risico op hogere kerosineprijzen, zogeheten hedgecontracten, hoefde het nog niet een volledig hogere prijs te betalen voor kerosine. In de maanden april, mei en juni denkt het bedrijf ongeveer 1 miljard euro extra kwijt te zijn.

Midden-Oosten

KLM wordt hard geraakt door de oorlog in het Midden-Oosten. Het heeft last van de grote kerosinetekorten die zijn ontstaan doordat er nu bijna geen brandstof meer door de Straat van Hormuz wordt verscheept. Hierdoor zijn de prijzen flink gestegen.

"De hoge brandstofprijzen als gevolg van de geopolitieke onzekerheid, kunnen we niet volledig doorberekenen aan onze klanten", zegt CFO Bas Brouns.

KLM schrapte 160 vluchten van en naar Schiphol omdat deze niet meer rendabel zijn. Ook besloot het de vluchten naar Saudi-Arabië en Dubai te annuleren tot en met 14 juni. Gisteren verlengde KLM deze stop voor Dubai tot en met 22 juni.

Aan de andere kant profiteerden luchtvaartmaatschappijen hiervan door extra vraag naar tickets voor vluchten die wél doorgingen, vooral naar Azië. Deze tickets werden een stuk duurder en Air France en KLM vlogen hier vaker naartoe.

Winterweer

Dan was er begin dit jaar nog grote ellende door hevig winterweer in januari. Op Schiphol lag het vliegverkeer dagenlang plat en talloze passagiers strandden daardoor. Dit kostte Air France-KLM liefst 90 miljoen euro.

Afgelopen jaar waren er ook meermaals stakingen van het grondpersoneel bij KLM. Vakbonden FNV en CNV waren niet tevreden met een cao-akkoord dat KLM heeft gesloten met drie andere, kleinere vakbonden. FNV was vooral ontevreden over de loonsverhoging die in het akkoord is afgesproken en het wil een betere regeling voor zwaar werk.

Bonus

Het bedrijf lag al onder een vergrootglas. Deze maand ontstond er namelijk flinke ophef over de bonus van de topvrouw van KLM, Marjan Rintel. Haar salaris bleek vorig jaar met 30 procent te zijn gestegen ten opzichte van het jaar daarvoor. Dat kwam uit op bijna 1,6 miljoen euro, vooral door hogere bonussen en aandelen.

Minister van Financiën Eelco Heinen maakte namens de Staat bezwaar tegen deze beloning. Het is volgens hem ongepast en buitenproportioneel om deze bonus te krijgen ondanks de flinke bezuinigingen die het bedrijf doorvoert.

De brand die gisterochtend uitbrak op het militaire oefenterrein bij 't Harde in Gelderland, is nog niet onder de controle. Er zijn verschillende kleinere brandhaarden die door de wind nog kunnen oplaaien. De situatie is wel beheersbaar, zegt de veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland.

De hele nacht zijn blusploegen bezig geweest om het vuur te beheersen en te bewaken. "Dat is gelukt, er heeft geen uitbreiding plaatsgevonden", zegt een woordvoerder van de veiligheidsregio tegen de NOS.

De brandweer verwacht nog zeker de hele dag bezig te zijn met blussen en daarna nog "een hele tijd" met nablussen.

500 hectare in brand

Dat de brand nog niet onder controle is, komt doordat de ondergrond en de begroeiing nog warm zijn en er nog smeulende resten zijn. Daardoor kan er opnieuw brand ontstaan. De brand strekt zich uit over het hele defensieterrein van 500 hectare (5 vierkante kilometer).

De brandweerploegen komen uit het hele land. Momenteel zijn er 100 tot 150 brandweerlieden aan het werk op het oefenterrein van het Artillerie Schietkamp.

Op het defensieterrein ligt munitie, waardoor de brandweer voorzorgsmaatregelen moet nemen en niet met voertuigen het veld in kan. Door de warmteontwikkeling kan munitie exploderen. Er zijn wel brandweervoertuigen van defensie in het veld. "Die zijn hiervoor gemaakt en kunnen tegen een eventuele ontploffing van munitie", aldus de woordvoerder.

"Wij passen onze tactiek aan, we bestrijden de brand op een andere manier, vanaf de verharde paden. Dat kan er wel toe leiden dat er wat meer rookontwikkeling komt."

Er is overlegd over een plan van aanpak voor de rest van de dag. De blushelikopters zijn vertrokken, die zijn nodig bij een natuurbrand die woedt in Limburg. Er wordt geblust met acht brandweerwagens en vier gepantserde blusvoertuigen van defensie.

Onderzoek gestart

De oorzaak van de brand is nog niet bekend, de brandweer richt zich eerst op het beheersen en bestrijden van het vuur. Er lopen al wel onderzoeken naar het ontstaan van de brand. Volgens de Koninklijke Marechaussee kan de oorzaak pas echt worden vastgesteld als de brandweer klaar is met het bluswerk.

Er staan nog heel wat vragen open. In het onderzoek worden getuigen gehoord, wordt gekeken welke eenheden gisteren aan het oefenen waren, om wat voor oefening het precies ging. Ook wordt gekeken of de oefening correct was aangemeld en of de veiligheidsprotocollen juist zijn nageleefd, zegt een woordvoerder van de marechaussee tegen de NOS.

Rookoverlast

De rook trok gisteren naar het westen van het land en was tot boven Engeland te zien. In verschillende regio's werd een NL-Alert verstuurd vanwege de rookoverlast.

De snelweg A28, die gisteren werd afgesloten vanwege de rookontwikkeling, is vannacht weer opengegaan. De veiligheidsregio verwacht niet dat het nodig zal zijn de weg weer af te sluiten, maar kan het ook niet uitsluiten. De afsluiting leidde tot overlast voor weggebruikers, die de hele middag en avond moesten omrijden.

Speelgoedontwerper Roger Sweet is op 91-jarige leeftijd overleden. Als bedenker van het actiefiguurtje He-Man drukte hij zijn stempel op de jeugd van vele veertigers.

Voordat hij als speelgoedmaker aan de slag ging had Sweet al als productontwerper gewerkt aan mixers, wasverzachterflessen en vliegtuiginterieurs. Eind jaren zeventig moest hij de grootste blunder uit de geschiedenis van de speelgoedfabrikant Mattel verhelpen.

Dat bedrijf had namelijk het aanbod van George Lucas afgeslagen om de Star Wars-speelgoedlijn uit te brengen. Toen die merchandise een enorme vlucht nam, moesten Sweet en andere ontwerpers aan de bak: om te besparen op royalty's wilde Mattel met een eigen ontwerp komen.

Overdadig gespierd

Van de afdeling marketing kreeg Sweet te horen dat vooral drie thema's jongens aanspraken: ruimtevaart, militairen en fantasy. Omdat er op die eerste terreinen al competitie was van Star Wars en G.I. Joe, richtte Sweet zich op de derde. Spierbundels als Arnold Schwarzenegger en Sylvester Stallone waren populair, dus ging ook hij voor een krachtpatser.

Sweet besloot het bestaande Mattel-poppetje Big Jim nog wat groter te maken. In twee dagen tijd boetseerde hij er met klei een overdadig gespierde torso en krachtige ledematen op. "Schwarzenegger woog met zijn 1,85 meter 100 kilo, mijn poppetje zou met die lengte 350 kilo hebben gewogen."

"Ik gaf hem ook een vertrokken gezicht, met ontblote tanden, en zette hem in een gevechtspositie. Tot dan toe hadden alle actiefiguren een neutrale gezichtsuitdrukking en pose gehad, maar dit werkte." Zo kreeg He-Man een hypermasculiniteit die vergelijkbaar was met wat Mattel door Barbie eerder voor het vrouwelijk ideaalbeeld had gedaan.

Masters of the Universe

Het was ook Sweet die het figuurtje He-Man doopte, zei hij in een interview over de al bestaande term voor een machoman. "Ik had een lijst gebrainstormd van twee kantjes: Great-Man, Tough-Man, Tough-Guy, Terrific-Guy, allemaal varianten. Maar toen ik He-Man bedacht, ging er een gong af in mijn hoofd."

Sweet bedacht in grote lijnen ook randfiguren voor de speelgoedlijn, zoals He-Mans rijdier Battle Cat en superheldin She-Ra, bedoeld om meisjes naar dit nieuwe universum te lokken. Zijn ideeën werden verder uitgewerkt door tekenaar Mark Taylor, die ook superschurk Skeletor toevoegde.

Om de lijn populair te maken, bracht Mattel de cartoonserie Masters of the Universe uit, waarin He-Man wekelijks het kwaad bestreed op zijn planeet Eternia. Zijn toverformule "By the power of Grayskull" was ook al snel op Nederlandse schoolpleinen te horen.

Verzadigd

Het leidde tot een ongekend succes voor Mattel. Binnen enkele jaren wist de speelgoedlijn zelfs grote concurrent Star Wars in te halen. Eind jaren tachtig raakte de markt echter in korte tijd verzadigd: Mattel bleef maar nieuwe figuurtjes uitpompen, die nooit de populariteit van de originele helden benaderden.

Een film met Dolf Lundgren als He-Man flopte en toen de Teenage Mutant Ninja Turtles populairder werden, trok Mattel de stekker uit het project. Gevoed door nostalgie maakte He-Man recentelijk een bescheiden comeback: een nieuwe She-Ra tekenfilm deed het goed en in juni komt er een nieuwe He-Man-film.

"Iedere man ter wereld wil graag He-Man zijn", legde Sweet ooit het blijvende succes van de serie uit. Mattel reageert op zijn overlijden met de mededeling dat "zijn erfenis voorleeft in de karakters die hij tot leven bracht en de verbeelding die aanwakkerde".

In de bossen tussen Helden en Kessel (Limburg) is afgelopen nacht een grote natuurbrand uitgebroken. In het gebied was gisteren ook al een natuurbrand, maar toen op een andere plek.

Bij de brand komt veel rook vrij en het vuur is nog niet onder controle, meldt de veiligheidsregio Limburg-Noord. De brand was om 05.00 uur uitgebreid naar een oppervlak van 30.000 vierkante meter.

"Het gebied is moeilijk te bereiken en daarmee lastig te bestrijden", zegt een woordvoerder van de veiligheidsregio tegen L1 Nieuws.

Blushelikopter

Meerdere brandweereenheden zijn opgeroepen om te blussen en er worden ook metingen verricht vanwege rookoverlast op een nabijgelegen camping.

In de loop van de ochtend wordt ook een blushelikopter ingezet. De veiligheidsregio adviseert mensen hun dieren binnen te houden, omdat zij van de overvliegende helikopter kunnen schrikken.

De oorzaak van de brand is nog onduidelijk. Volgens de woordvoerder is brandstichting niet uit te sluiten. "Gezien het tijdstip van het ontstaan van de brand is die mogelijkheid er zeker."

Opvang campinggasten

Op de nabijgelegen camping De Heldense Bossen verblijven zo'n 2500 gasten. Sommige campinggasten zijn vanwege de rook zelf al vertrokken. Gasten die blijven kunnen terecht in een sporthal in Panningen.

De kans op natuurbranden is momenteel extra groot vanwege de droogte. Veiligheidsregio's hebben opgeschaald naar het hoogste waarschuwingsniveau.

Op het militaire oefenterrein bij 't Harde in Gelderland brak gisterochtend een grote brand uit. De veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland zegt dat de brand nog niet onder controle is. Ook op een militair oefenterrein in Assen heeft gisteravond een natuurbrand gewoed.

Tot nu toe gaat het dit jaar goed met ING. In de afgelopen drie maanden lukte het de bank om de winst hard te laten stijgen. Dat blijkt uit hun cijfers over het eerste kwartaal van 2026.

ING boekte een nettowinst van ruim 1,5 miljard euro. Dat is bijna 7 procent meer dan in hetzelfde kwartaal een jaar geleden.

De bank slaagt erin om nieuwe klanten aan zich te binden. In landen als Duitsland, Polen en Spanje groeit het aantal klanten. Veel van deze klanten gebruiken met name de app van ING voor hun bankzaken.

Rente

Ook wordt er goed verdiend aan rente. Banken betalen rente voor spaargeld en krijgen rente voor leningen. ING profiteert van het verschil tussen de rente die ze krijgen en die ze moeten uitbetalen.

Hoewel de grootste bank van Nederland vooralsnog niet echt geraakt lijkt te worden door de onrusten in het Midden-Oosten, uit ING wel zorgen hierover. De bank verwacht dat de onzekerheid over de transporten van energie de economie en uiteindelijk ook de bankenwereld kan raken.

Opnieuw is het leven wat duurder geworden. In de maand april is de inflatie opgelopen tot 2,8 procent, blijkt uit de eerste berekening van het Centraal Bureau voor de Statistiek.

Maandenlang leek de inflatie weer onder controle te komen. Maar sinds vorige maand loopt de inflatie toch weer op. In de maand maart stegen de prijzen met 2,7 procent. Doorgaans wordt een prijspeilstijging van 2 procent door economen gezien als acceptabel.

De prijs voor energie, vooral voor tanken, maakt het leven voor veel Nederlanders duurder. Wie niet op benzine of diesel rijdt en wie geen auto heeft, merkt mogelijk een stuk minder van de prijsstijgingen.

Oorlog en olie

Ondanks het staakt-het-vuren tussen de Verenigde Staten/Israël en Iran varen er nog amper olietankers uit de Perzische Golf. Daardoor loopt de olieprijs hard op. Een hoge olieprijs per vat leidt tot een hogere prijs voor benzine en diesel.

De prijzen van voedingsmiddelen zakken juist een stuk minder hard dan vorige maand. Gemiddeld lagen de prijzen voor voeding, drank en tabak 1,5 procent hoger dan een jaar eerder.

Wel is de verwachting dat uiteindelijk ook hier de prijzen zullen gaan stijgen als gevolg van de oorlog in het Midden-Oosten. Zo zullen waarschijnlijk vakantievluchten en voedingsmiddelen duurder worden, maar ook verpakkingen. Het is de verwachting dat de prijsstijgingen maandenlang zullen aanhouden.

Tanken over de grens

Ook ziet het CBS dat Nederlanders meer geld kwijt zijn aan hun bestedingen in het buitenland. Waar die prijsstijging precies in zit, is het CBS nog aan het berekenen, maar dit gaat onder andere over wat Nederlanders spenderen aan recreatie in het buitenland, inclusief hun vervoer voor hun vakanties.

Als Nederlanders tanken in het buitenland valt dit ook onder consumptie in het buitenland. De prijzen voor tanken liggen in onze buurlanden weliswaar wat lager, maar ook daar zijn ze gestegen. Dat zou een deel van de verklaring kunnen zijn voor deze prijspeilstijging.

Goedemorgen! In de rechtbank van Amsterdam is de derde pro-formazitting over de moord op Lisa in Duivendrecht. Ook publiceert Reporters Without Borders zijn jaarlijkse persvrijheidsindex.

Eerst het weer: het is zonnig. Er waait een matige oostenwind en het wordt 19 tot 22 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten?

Wat heb je gemist?

Bij de opnieuw gehouden gemeenteraadsverkiezingen in Gorinchem zijn weinig verschillen ten opzichte van de gemeenteraadsverkiezingen van maart. Dat blijkt uit de voorlopige uitslag. Opnieuw komt Democraten Gorinchem als winnaar uit de bus met zeven zetels, gevolgd door Stadsbelang Gorinchem met vier zetels. Ten opzichte van de verkiezingen in maart verliest D66 één zetel (van drie naar twee zetels) en wint CDA één zetel (van één naar twee).

De opkomst in Gorkum was iets lager dan vorige maand: 47 procent van de kiezers kwam opdagen. Vorige maand was dat 51 procent. De verkiezingen moesten over wegens verdenkingen van stemfraude.

Ander nieuws uit de nacht:

En dan nog even dit

Twintig jaar na de verschijning van het origineel beleefde The Devil Wears Prada 2 dinsdagavond de Nederlandse première in Tuschinski in Amsterdam. Duidelijk is dat tijden zijn veranderd: de satirische film belicht de kwetsbaarheden van de mode-industrie en de media. En, opvallender nog, de modewereld stond ditmaal te trappelen om aan het project mee te werken.

Fijne dag!

Met de ogen van de wereld gericht op het Midden-Oosten lijkt Oekraïne momentum te krijgen in de strijd tegen de Russische invasie. De opmars van het Russische leger is vorige maand nagenoeg tot stilstand gekomen. Op een aantal plekken aan het front heeft Oekraïne het initiatief overgenomen.

Dankzij de massale productie van drones weet Oekraïne Russische oliedepots te treffen en kleine gebieden in Oost-Oekraïne te heroveren. Bovendien is er door de oorlog in het Midden-Oosten wereldwijd interesse in Oekraïense expertise.

"Ondanks deze successen is het echter niet zo dat we dit jaar kunnen verwachten dat Oekraïne plots de oorlog wint", zegt defensie-expert Michelle Haas. "De inzet van Kyiv blijft om de verliezen en kosten aan Russische zijde zo hoog mogelijk te maken."

Slijtageslag

De bloedige slijtageslag gaat door zolang president Poetin volhoudt. Oekraïne kan steeds meer leunen op zijn eigen wapenindustrie, maar blijft afhankelijk van hulp uit het Westen. Tegelijkertijd kampt het Oekraïense leger met een groot tekort aan manschappen door dienstweigering, desertie en weerstand tegen gedwongen mobilisatie.

Aan het front lijkt het Oekraïense leger echter voorlopig in het voordeel. Afgelopen week zei minister Sybiha van Buitenlandse Zaken dat Oekraïne aan het gehele front de sterkste is. Volgens de Amerikaanse denktank Institute for the Study of War (ISW) is het beeld niet zo zwart-wit, maar heeft Oekraïne de afgelopen maanden wel de grootste terreinwinst geboekt van de afgelopen twee jaar.

De afgelopen maanden zou in Oost-Oekraïne een gebied van zo'n 400 vierkante kilometer zijn bevrijd. Dat is ruim twee keer de oppervlakte van de gemeente Amsterdam. Rusland zou op andere plekken weer wat zijn opgerukt, maar alles bij elkaar stokt de Russische opmars, zegt het ISW.

'Oekraïne staat z'n mannetje'

Het zijn voorzichtig optimistische berichten voor Oekraïne. De realiteit is ook dat miljoenen Oekraïners inmiddels in hun vijfde oorlogsjaar zitten. Nog altijd zijn er dagelijks Russische aanvallen op Oekraïne met burgerslachtoffers tot gevolg en is de Oekraïense energie-infrastructuur hard geraakt. Sinds de terugkeer van Donald Trump in het Witte Huis is de militaire hulp uit Amerika nagenoeg opgedroogd.

"Maar je ziet dat de Oekraïners aan het front beter hun mannetje staan, ondanks het feit dat de VS bijna niks meer levert", zegt defensie-expert en voormalig luchtmachtofficier Patrick Bolder. "Ook diep in Rusland weten ze steeds vaker toe te slaan, vooral tegen olie-infrastructuur. Mede daardoor kan Rusland niet goed profiteren van de hoge olieprijzen vanwege de oorlog in het Midden-Oosten."

De belangrijkste aanleiding voor het recente succes is het innoveren van de eigen defensie-industrie, met name op het gebied van onbemande toestellen. "Daarin lopen ze ver voor op de Russen", weet Bolder. De Oekraïense autoriteiten stellen dat ze inmiddels vier miljoen drones per jaar maken. Ook het Russische leger heeft enorm geïnvesteerd in de productie van drones, maar er zijn geen statistieken over bekendgemaakt.

Het grootste deel van de slachtoffers aan het front komt om het leven door drones. Oekraïne heeft zich als doel gesteld om met de drones elke maand meer Russische militairen te doden dan Moskou kan rekruteren. "Dat is wel iets van de lange adem", zegt Bolder. "Maar je gaat wel zien dat het ervaringsniveau van de Russen aan het front minder wordt en ze dan ook minder hard kunnen terugslaan."

Oekraïne kan verliezen nauwelijks aanvullen

Tegelijkertijd zijn er in Europa zorgen over het Oekraïense tekort aan militairen. Vorig jaar nam het aantal gesneuvelde Oekraïense militairen relatief harder toe dan het aantal gedode Russische militairen, zo meldde de Militaire Veiligheidsdienst MIVD onlangs in zijn jaarverslag. "Deze verhouding is voor Oekraïne ongunstig, omdat het, in tegenstelling tot Rusland, niet of nauwelijks in staat is deze verliezen aan te vullen", aldus de MIVD.

Drones en robots moeten een uitkomst bieden en Oekraïne verkoopt die inmiddels ook aan het buitenland. Onder meer landen in het Midden-Oosten en de VS hebben recentelijk Oekraïense drones gebruikt tijdens de oorlog met Iran. Zo worden, hoewel president Trump zegt "meer kennis van drones te hebben dan wie dan ook", Amerikaanse legerbases beschermd met de Oekraïense dronetechnologie. "President Zelensky heeft de kaarten in handen", zegt Bolder.

Wind in de zeilen

Ook internationaal gezien lijken de Oekraïners dus de wind in de zeilen te hebben. "Ze hebben zelf veel te bieden nu", beaamt geopolitiek analist Haas, maar Oekraïne blijft afhankelijk van internationale steun. "Zowel financieel als voor bepaalde wapensystemen, zoals luchtafweer." Gelukkig voor Kyiv werd vorige week, na een maandenlange blokkade door Hongarije, een EU-lening van 90 miljard euro goedgekeurd.

"Je weet nooit hoe het loopt", zegt Bolder. "Maar zolang Rusland niet kan profiteren van de gestegen olieprijzen, Oekraïne beter blijft innoveren en president Trump niks geks doet richting Rusland en Oekraïne, is dit moeilijk vol te houden voor Moskou."

Parttimers en mensen met een minimumloon krijgen dit jaar bijna allemaal meer vakantiegeld dan vorig jaar. Dat blijkt uit een berekening van salarisdienstverlener ADP. Een aantal andere inkomensgroepen gaat er een klein beetje op achteruit.

In de berekeningen zijn enkele uitschieters. Zo krijgen parttimers met een brutomaandloon van 1000 euro netto 221 euro meer vakantiegeld dan vorig jaar. Bij deeltijdwerkers met een brutosalaris van 2250 euro gaat het om 132 euro extra. Dat is een flink verschil met vorig jaar, toen kregen de parttimers juist flink minder vakantiegeld.

Als je brutomaandloon meer dan 2500 euro is, dan ga je er in de meeste gevallen een klein beetje op achteruit in je vakantiegeld. Het gaat om zo'n 5 tot 8 euro minder.

ADP berekende ook het verschil voor mensen die het minimumloon verdienen. Vorig jaar was het bruto minimumloon voor een 36 uur durende werkweek 2202 euro en voor 40 uur 2446 euro. In beide gevallen is het vakantiegeld met zestig euro gestegen, maar bij deze berekening zit ook de loonstijging naar respectievelijk 2304 euro en 2560 euro inbegrepen.

Sleutelen

Volgens Karin Stam van ADP komen die verschillen door de keuzes van het kabinet. "Dat heeft onder meer te maken met de belastingschijven voor de inkomstenbelasting. Daar wordt elk jaar aan gesleuteld. Net als aan de korting op de belasting. Al die factoren hebben hun eigen regels en die hebben ook allemaal invloed op elkaar."

Het kabinet heeft in het nieuwe belastingplan geprobeerd om de groep met lagere inkomens tegemoet te komen. Daardoor gaat juist deze groep erop vooruit in de berekeningen.

Hoewel de hogere lonen dus geen extra vakantiegeld krijgen, gaan ze er onder de streep niet op achteruit. "Bij het nettoloon gaan ze er ook allemaal op vooruit vergeleken met vorig jaar, ongeacht in welke inkomensgroep ze zitten", zegt Stam.

De meeste werknemers krijgen in mei of juni hun vakantiegeld.

De politie heeft vandaag beelden gedeeld van een man die afgelopen zomer een cobra voor de deur van een coffeeshop op de Haarlemmerstraat heeft geplaatst. Met het delen van de beelden hoopt de politie dat de man wordt herkend en dat hij kan worden aangehouden. 

De explosie vond plaats in de nacht van 20 op 21 augustus vorig jaar rond 3.00 uur. Door de knal vloog de voordeur uit de gevel en zijn er een ruit en een kozijn gesneuveld. De voordeur landde midden op het kruispunt.

Op de beelden die zijn gedeeld is te zien dat hij een soort muts of een haarnetje draagt. Ook is te horen dat hij vlak na de explosie met iemand belt. Daarbij zegt hij: "Ja, ja, komt goed." 

De politie vraagt mensen die de man herkennen, of meer weet over de explosie, zich meldt. 

De politie heeft een 17-jarige Amsterdammer aangehouden die in verschillende steden zeker zes ouderen zou hebben opgelicht via een bankbabbeltruc. De slachtoffers, in de leeftijd van 71 tot 97 jaar, werden daarbij thuis bestolen van onder meer hun pinpassen, creditcards en sieraden.

Tussen 30 juni en 29 augustus vorig jaar kwamen in deze zaak zeker zes aangiftes binnen van oplichting en diefstal van bankpassen en andere waardevolle spullen. Volgens de politie was de werkwijze 'geraffineerd' en specifiek gericht op kwetsbare ouderen. De slachtoffers werden gebeld door iemand die zich voordeed als bankmedewerker of agent, die hen wijsmaakte dat hun spullen niet veilig waren. 

Kort daarna zou de 17-jarige jongen bij de ouderen aan de deur zijn gekomen, zogenaamd om hun pinpassen, creditcards, sieraden en andere waardevolle bezittingen 'veilig te stellen'. Dat gebeurde in Rotterdam, Delft en Utrecht.

De politie dook in de aangiftes, waarna onderzoek resulteerde in de aanhouding van de tiener uit Amsterdam. De jongen, die heeft bekend, werd op 20 april al gearresteerd, maar dit is vandaag pas naar buiten gebracht. Hij is overgebracht naar een cel in Rotterdam en zit volgens de politie voorlopig vast.

Bij Imagina IC, in de OBA aan het Bijlmerplein, is nu de tentoonstelling: 'Op zoek naar Papa Koenders' te zien. Ter ere van 5 mei Bevrijdingsdag wordt hier stilgestaan bij het leven en werk van Julius Gustaaf Arnout Koenders, ook wel liefkozend 'Papa Koenders' genoemd. 

"Ik wou dat ik hem gekend had. Het gaf me zo'n inspiratie" zegt André Reeder mede-schrijver van het boek Papa Koenders en medewerker van Imagine IC.  Julius Koenders werd in 1886, enkele decennia na de afschaffing van de slavernij, in Paramaribo geboren. Hoewel de slavernij was afgeschaft, was de invloed van Nederland in Suriname nog altijd voelbaar. Op school leerden kinderen niet alleen de Nederlandse taal, maar leerden zij ook de topografie en over de industrie van Nederland, terwijl ze in Suriname woonden.

 Voorvechter van onderwijs in de eigen taal 

Papa Koenders zette zich in voor de erkenning van de Surinaamse taal en cultuur. Als hoofdredacteur van het maandblad Foetoe-boi, uitgegeven door vereniging Pohama, schreef hij samen met anderen  10 jaar lang kritisch over armoede, onderwijs en de economie. Opvallend was dat het blad in het Sranantongo (Surinaams) verscheen, een bewuste keuze. Koenders was namelijk een groot voorvechter van onderwijs in de eigen taal en het waarderen van de Surinaamse cultuur.

Rolmodel

"Het gaf me zo'n inspiratie, dat onze eigen mensen zo gestreden hebben, ook op het culturele vlak" zegt Reeder trots. Tot op de dag van vandaag zetten Reeder en zijn collega's van Imagine IC zich in om in Zuidoost meer zelfbewustzijn en gelijke kansen voor jongeren te creëren. Rolmodellen uit de eigen gemeenschap zoals Koenders spelen daarin aan grote rol.  

Bewoners van de wijk Buikslotermeer in Noord reageren overwegend positief op het vorige week ingestelde cameratoezicht op Breedveld. Veel bewoners die we spreken vinden dat de nachtelijke overlast verminderd is. In de wijk werd afgelopen weken veelvuldig brand gesticht, ook werden hulpverleners belaagd.

De camera's staan er sinds afgelopen vrijdag. "Ik vind het uitstekend, dat hadden ze veel eerder moeten doen", zegt een bewoner. "Het is niet houdbaar. De gewone bejaarden, daar behoor ik ook toe, die voelen zich niet veilig hier."

Ruzie

Bewoners die niet in beeld willen, zeggen tegen AT5 dat het soms om kinderen van twaalf jaar oud gaat die vlak bij Breedveld wonen. "Ze maken zelf rotzooi, dan komen de hulpdiensten en gaan ze daar ruzie mee zoeken", legt een andere bewoner uit.

Zo werden hulpverleners beledigd en bekogeld met stenen, plantenbakken en eieren. Straten werden geblokkeerd met fietsen, stenen, pallets en winkelwagens. Een van de bewoners zegt dat de vlammen soms boven lantaarnpalen uit kwamen en dat er pas nog een accu in brand werd gestoken. Meerdere omwonenden van Breedveld zeggen in de nachten vaak harde knallen te hebben gehoord.

Verplaatst

"Ik kan eindelijk weer goed slapen", vertelt een vrouw over de gevolgen van de camera's. Sommige bewoners zeggen wel dat de jongeren zich verplaatst hebben naar het nabijgelegen Buikslotermeerplein, waar overigens al camera's hingen. Het is daarmee volgens een van hen wel de vraag of de camera's op Breedveld afschrikwekkend blijven. Ook zeggen een paar bewoners, die zelf geen last van de incidenten hadden, dat ze het cameratoezicht een te zwaar middel vinden. 

 De camera's op Breedveld zullen in principe tot januari 2027 blijven staan.

Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft Pride Amsterdam genomineerd voor de erfgoedlijst van Unesco. Dat laat minister Rianne Letschert in een brief aan de Tweede Kamer weten. In 2028 moet blijken of Pride ook daadwerkelijk op de lijst komt.

Het gaat om een plekje op de zogenoemde 'Representatieve lijst van het immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid' van Unesco. Verschillende landen, waaronder Nederland, mogen daar ieder jaar een 'erfgoedelement' voordragen. Dit jaar is de keuze dus gevallen op het LHBTIQ+-feest, waarvan de Canal Parade het bekendste onderdeel is.

Officieel werd Pride dus door het ministerie genomineerd. Maar feitelijk nemen ze altijd het advies van de Raad van Cultuur over. Die raad had aanvankelijk een shortlist van vijf verschillende gegadigden gemaakt, en adviseerde later wie van de vijf de nominatie moest krijgen.

"De keuze viel op Pride Amsterdam", is te lezen in het advies van de raad. "Omdat Nederland internationaal bekend staat als voorloper op het gebied van gendergelijkheid, queer-emancipatie en seksuele vrijheid."

In een brief die vandaag aan de Kamer gestuurd werd, schrijft Letschert dat ze het advies heeft overgenomen.

Nog jaren wachten

Of Pride daadwerkelijk als immaterieel erfgoed wordt erkend, weten we pas over dik twee jaar. Pride moet nu eerst een zogenoemd nominatiedossier opstellen. Dat dossier moet dan goedgekeurd worden door de ministerraad, waarna het uiterlijk 31 maart volgend jaar op de deurmat van Unesco belandt.

Naar verwachting kan de wereldorganisatie pas eind 2028 een besluit nemen. Dat gebeurt tijdens het Intergouvernementeel Comité van het Unesco-verdrag immaterieel erfgoed.

Er moet dus nog veel gebeuren, maar Pride-directeur Lucien Spee, die zich al sinds 2017 inzet om Pride op erfgoedlijsten te krijgen (sinds 2019 staat Pride op de nationale erfgoedlijst), zegt blij te zijn dat de eerste horde is genomen.

Eindelijk liggen de kaarten goed

"We zijn hier al heel lang mee bezig. De kans om genomineerd te worden, doet zich eigenlijk maar één keer in de vier jaar voor. Eindelijk liggen alle kaarten nu goed. We zijn blij dat de Raad van Cultuur de urgentie zag om ons te nomineren."

Officieel wordt alleen Pride Amsterdam genomineerd, maar Spee hoopt eigenlijk dat Pride an sich op de werelderfgoedlijst komt, zodat ook de Pride-feesten in landen waar mensen niet vrij kunnen uitkomen voor hun seksuele voorkeur of genderidentiteit erbij horen. "Ja, het is voor ons als Pride Amsterdam leuk, en we waren ooit een beacon of hope, maar we willen dat ook graag voor andere landen bereiken." 

Ook de Raad van Cultuur adviseert de naam van de inzending te veranderen naar 'Pride': "Zo kan Nederland een leidende rol spelen en kunnen andere landen later aansluiten."

Nu moet alleen nog een meerderheid van de stemgerechtigde landen vóór de nominatie stemmen. Of dat gaat gebeuren, hangt volgens Spee voornamelijk af van hoe er bij de regering van dat land naar onderwerpen als homoseksualiteit en genderdiversiteit gekeken wordt. Aan de hand daarvan verwacht hij nu dat een meerderheid voor de nominatie gaat stemmen.

Ze hebben er lang op moeten wachten, maar vandaag - precies 75 jaar nadat de eerste Molukse KNIL-militairen en hun gezinnen in Nederland aankwamen - werd op het Marineterrein een monument onthuld voor de veertien mariniers die in de kazerne op Kattenburg gestationeerd waren: "Het is voor mij een hele moeilijke dag."

"Heel bijzonder", zegt de 95-jarige mevrouw Tahapary-Paais. "En ook heel belangrijk." Als dochter van een marinier heeft ze 1951, het jaar dat ze in Nederland aankwam, nog vers in haar geheugen: "We moesten binnen 24 uur Indonesië verlaten, dus we moesten heel snel inpakken. Toen we in Nederland aankwamen kregen we rijsttafel."

Na de onafhankelijkheid van Indonesië en de opheffing van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL), het koloniale leger van Nederland, werden ruim 3500 Molukse militairen naar Nederland gebracht. In het KNIL dienden relatief veel Molukkers. In 1951 dachten zij tijdelijk naar Nederland te worden gebracht, in afwachting van een definitieve oplossing van hun politieke situatie en de oprichting van een eigen, onafhankelijke staat. 

"Maar drie maanden werden zes maanden, werden 75 jaar", vertelt initiatiefnemer van de herdenking Huib Akihary van stichting Omba Pikub. "Voornamelijk de eerste generatie had een zwaar trauma, nadat ze vanuit Nederlands-Indië naar Nederland kwamen, wat ze eigenlijk niet wilden. Ze wilden terug naar Ambon, en dat heeft zeker de eerste twee generaties veel verdriet gedaan."

Vanaf de Javakade werd in de middag met speeches en drakenboten de aankomst van de vier schepen met meer dan duizend gerepatrieerde KNIL-militairen en hun families in 1951 herdacht. In haar speech riep burgemeester Halsema de Nederlandse regering op excuses te maken voor haar rol in de pijn en het verdriet van de Molukse bevolking.

"Dat hadden ze eigenlijk eerder moeten doen", zegt mevrouw Maail-Pattipeilohy van 96. "Toen leefden ze nog, nu leeft er niemand meer." Ze is met haar gezin naar de herdenking gekomen: "Ik denk aan mijn vader. Hij is zomaar weggegaan. Ik mis hem nog steeds, iedere avond denk ik aan hem en aan mijn moeder. Wat we hebben meegemaakt zal ik altijd aan mijn kinderen vertellen."

Naast het definitieve monument op het Marineterrein komt er volgende maand nog een tijdelijk monument op de Javakade bij.  In de week van 11 mei worden vier gedenktegels geplaatst in het plaveisel, met daarop de schepen en de aankomstdata. Het ontwerp hiervan is gemaakt door de Molukse kunstenaar Lars Bogaers.

Er komt met spoed een maand lang cameratoezicht op en rondom de Keulsevaartstraat, de J.A. Fijnvandraatlaan, het Diepenbroickpark en de Flevolaan in Weesp. Dat heeft de locoburgemeester vandaag besloten vanwege 'vrees voor verstoringen van de openbare orde op bovengenoemde adressen'.

Wat de precieze aanleiding is voor de maatregel is niet bekend. Een woordvoerder zegt er nu niet meer over te kunnen vertellen.

De (loco)burgemeester kan besluiten om cameratoezicht in te stellen bij incidenten zoals explosies of beschietingen of als er om een andere reden vrees is voor onrust in de buurt. Doel is dan onder meer het voorkomen van criminaliteit en het herstellen van het veiligheidsgevoel van omwonenden. 

Terwijl de dag na Koningsdag normaal gesproken voor hem de mooiste dag van het jaar is, was vandaag er ook eentje om niet te vergeten. Nadat AT5 gisteren met Roel op stap was geweest, werd hij vandaag platgebeld door radio en televisie. Tientallen mensen spraken hem aan op straat. "Ik ga vannacht zo lekker slapen, ik ben helemaal kapot."

Gisteren liepen we een ochtendje mee met Roel tijdens het legen van de dixi's. Dat was niet ontoevallig de dag na Koningsdag, want voor hem is dat de mooiste dag van het jaar en een gouden klus. Hij leeft voor volle dixi's. "Anders heb je niet goed genoeg gefeest."  En zijn enthousiasme viel op. Op instagram keken meer dan twee miljoen mensen naar zijn verhaal en het werd gedeeld door zo'n 60.000 mensen.

En die mensen wisten hem vandaag goed te vinden. "Vanmorgen vroeg moest ik al naar radio Veronica en Editie NL heeft me ook gefilmd op de werkplaats. Ook belde 100% NL, Radio 538 en de NPO en een paar youtubers. Ik heb allemaal verzoeken gehad om een zomerserie te maken en een rolletje te spelen in een serie. Ik snap niet dat mijn telefoon het nog doet eigenlijk", lacht hij.

Prachtig

Ook zijn werkdag ging wat trager dan normaal. "Ik was vandaag aan het werk in Utrecht en daar werd ik vaak herkend, gewoon op straat.  Normaal was ik rond 17.00 uur al lang klaar geweest, nu moet ik nog een stuk of tien dixi's doen."

"Ik heb het gisteravond gekeken met mijn ouders. Ze zijn supertrots. Mijn collega's vinden het ook mooi. Ik vind het prachtig hoor allemaal, al begrijp ik nog niet helemaal waarom mensen het zo leuk vinden. Zo speciaal ben ik toch ook weer niet?"

Dit was de reportage over Roel van dinsdag:

De rook die bij een grote heidebrand in 't Harde vrijkomt, waait door de stand van de wind over naar Amsterdam. De Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland adviseert mensen die last hebben van de rook om ramen en deuren te sluiten. Ook kunnen mensen mechanische ventilatie uitschakelen.

De brand brak vanochtend uit bij Artillerie Schietkamp (ASK), een militair oefenterrein in 't Harde. Op beelden is te zien dat de brand voor een enorme rookontwikkeling zorgt.

"Voor Nederlandse begrippen is dit echt een uitzonderlijk grote brand", zegt een Landelijk Coördinator Natuurbrandbeheersing van het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid tegen de NOS. "We zijn heel snel opgeschaald. Alles wat we aan specialisten hebben, is opgeroepen."

In de regio's Noord- en Oost-Gelderland en Flevoland zijn NL-Alerts verstuurd. Op dit moment waait de wind vanuit het oosten en dat zorgt ervoor dat de rook ook Amsterdam bereikt. 

De meldkamer van de Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland zegt veel meldingen te krijgen van mensen die last zeggen te hebben van de rook. Het advies voor die mensen is dus: sluit ramen en deuren en zorg dat je ventilatie uitstaat.

Het AT5 Weer van woensdag 29 april.

De EU-werkt aan nieuwe vuurwerkregels die vanaf volgend jaar ingevoerd moeten worden, zo meldt de NOS vandaag. Vorige maand drongen Nederland, Frankrijk en Zweden al aan op strengere regels tegen zwaar vuurwerk. Ze hopen dat de nieuwe maatregelen ervoor zorgen dat het moeilijker wordt om aan cobra's te komen. Ook hier in Amsterdam wordt al langere tijd gepleit voor een Europees cobraverbod. 

Zulke cobra's worden vaak gebruik bij de explosies waar onder meer Amsterdam al jaren door geteisterd wordt. In sommige cobra's zit wel 200 gram flitspoeder, een middel dat zeer explosief is. 

Hoewel cobra's in Nederland illegaal zijn, zijn ze relatief makkelijk verkrijgbaar. Experts wijten dat onder meer aan de verschillende regels die Europese landen voor vuurwerk hanteren. De cobra's die hier verboden zijn, kunnen daardoor in fabrieken uit andere Europese landen gemaakt en verkocht worden.

Burgemeester Halsema zegt dat het probleem zonder Europese medewerking niet op te lossen is. Ook de Europese Commissie vindt inmiddels dat de regels die er nu zijn herzien moeten worden. De Commissie schreef afgelopen september in een evaluatie dat de regels die er nu zijn ernstig tekortschieten, waardoor het vuurwerk te makkelijk bij criminelen terechtkomt.

Het is nog niet duidelijk wat er in de nieuwe regels gaat staan. Bovendien moet de wet nog door het Europees Parlement goedgekeurd worden.

"Ik geloof het pas als ik het zie"

In dat parlement pleiten Dirk Gotink (NSC) en Thijs Reuten (PRO) al langere tijd voor strengere Europese wetgeving. Ze hopen allebei onder meer op een totaalverbod in Europa op cobra's.

Zowel Reuten als Gotink willen nog niet te vroeg juichen nu de Europese Commissie een wetsvoorstel zegt te maken. Of de nieuwe Europese wet, als-ie er daadwerkelijk komt, ook effectief wordt, is volgens hen namelijk nog de vraag.

"Dit is een proces van de lange adem", zegt Dirk Gotink, die ook voorstander is van nieuwe Europese regelgeving. "Ik geloof het pas als ik het wetsvoorstel op tafel zie."

"Je moet echt de interne Europese markt aanpakken. Daar moet niet meer op verkocht kunnen worden. En alles moet op hetzelfde niveau strafbaar zijn. Natuurlijk zal er altijd een illegaal circuit blijven, maar op dit moment is er ook een legaal circuit, waardoor Nederlandse wetgeving nu volstrekt nutteloos is."

Nederlandse input

Thijs Reuten hoopt dat de commissie met een streng voorstel komt, omdat hij verwacht dat de uiteindelijke wet in afgezwakte versie door het parlement komt. "We weten dat er landen zullen zijn die het ambitieniveau omlaag gaan brengen. Dan heb ik er meer baat bij als de commissie hoog inzet en de ernst van het probleem inziet. Want het is urgent en vraagt om een stevige aanpak."

Volgens Gotink is het belangrijk dat Nederlandse burgemeesters de commissie input geven over de lokale problematiek. Volgens hem hebben niet alle landen er evenveel last van. "In Polen bijvoorbeeld, waar die dingen gemaakt worden, komt dit soort criminele toepassingen minder voor. Dat betekent dat we in gesprek moeten gaan met Poolse, maar ook Italiaanse en Franse collega's. We moeten het verhaal vertellen dat dit in Nederland de spuigaten uitloopt."

"We moeten niet denken dat we er nu zijn", zegt Reuten. "Dit is een moment om de druk erop te houden. Dus het zou goed zijn dat Nederland blijft doen wat het gedaan heeft: coalities zoeken met andere landen. Dan lukt het om zaken onder de aandacht te brengen en ga je het verschil maken in Brussel."

Reactie Openbaar Ministerie

Nederland doet zoiets al via het zogenoemde Offensief tegen Explosies. Dat is een samenwerking van meerdere Nederlandse instituten, waaronder het Openbaar Ministerie, en zij proberen met andere landen afspraken te maken over de aanpak.

De hoofdofficier van justitie in Amsterdam, René de Beukelaer, zit ook in dat offensief. Volgens hem is het goed als er iets gedaan wordt aan wat hij 'de brede beschikbaarheid van zwaar vuurwerk' noemt. 

"Dat is één van onze doelen. Met het Offensief tegen Explosies pleiten wij er al langer voor dat zwaar vuurwerk minder makkelijk verkrijgbaar wordt binnen Europa. Heel goed als er op Europees niveau maatregelen genomen worden om dit te bewerkstelligen. Daar hebben we in heel Nederland behoefte aan."

Van fabriek tot portiek

In de driedelige serie 'Van fabriek tot portiek' onderzocht AT5 hoe explosieven de stad bereiken, wie er erachter de levendige handel in illegaal vuurwerk zit en wat de impact is op slachtoffers. Ook gingen we op zoek naar een oplossing voor het probleem, die volgens veel betrokkenen dus bij betere wetgeving ligt. Daarover gaat het in aflevering 3 van de serie, die je hieronder kunt zien. 

Open Joodse Huizen | Huizen van Verzet is een kleinschalig herdenkingsprogramma rond 4 en 5 mei, waarbij verhalen over Joodse vervolging en verzet worden verteld op verschillende locaties in de stad. Tijdens het herdenkingsprogramma en in Amsterdam informeert vertelt auteur Sonja van der Valk over Rosa Cohen-Wittgenstein.  

Rosa Cohen-Wittgenstein was een rijke Joodse weduwe en eigenares van Maison de Bonneterie aan het Rokin. In 1926 verstrekt zij een forse lening aan woningbouwvereniging Eigen Hulp met als onderpand woningen aan de Amsteldijk. "Ze was een hele genereuze vrouw. Ze was bijvoorbeeld ook best vooruitstrevend op het gebied van de zorg voor haar werknemers", vertelt Van der Valk.

Flinke strijd

Tijdens de Tweede Wereldoorlog willen de Nazi’s aanspraak maken op deze lening. Zo ontstaat er een flinke machtsstrijd tussen Eigen Hulp en de bezetter. "Het geld dat Rosa geleend had; dat was een bedrag van € 325.000. Dat wilde de Duitsers gewoon hebben, omdat het Joods geld was."

Rosa vluchtte tijdens de Tweede Wereldoorlog naar Amerika. Na de oorlog, eenmaal terug in Amsterdam, weet Rosa uiteindelijk een regeling te treffen met Eigen Hulp en krijgt zij haar rechten terug. "Daar is toen behoorlijk om gestreden waarin je ziet dat het bestuur eigenlijk weinig empathisch was naar Rosa."

Bruggehuisje 

Het verhaal van Rosa en andere verhalen over Joodse vervolging en verzet worden verteld tijdens: Open Joodse Huizen, Huizen van Verzet. Een strijd om Joods kapitaal is te zien en horen op 3 mei om 11:00 en 14:00 uur in het Bruggehuisje. 

Vandaag 75 jaar geleden kwamen de eerste Molukkers aan in Amsterdam, en dé bomenexpert van de stad Hans Culjee gaat met pensioen. Dat en meer in het AT5 Nieuws van woensdag 29 april, gepresenteerd door Quirien Euwe. 

Door een beschadigde kabel bij graafwerkzaamheden zaten vanmiddag 2180 aansluitingen in Noord zonder stroom. Dat meldt Liander.

Het ging om de postcodes 1022 en 1025 en de straten Bastingstraat, Benedenlangs, Buikslotermeerplein, Clara Bartonstraat, Elzenhagensingel, Florence Nightingalestr, G.J. Scheurleerpad, Gare du Nord, J.H. Hisgenpad, Landsteinerstraat, Loenermark, Meerpad, Nieuwe Leeuwarderweg, Rode Kruisstraat, Termini en W.J. Knoopstraat. 

De storing werd rond 15.30 uur gemeld en rond 17.30 uur was die verholpen. Hoe de kabel beschadigd kon raken, is niet bekend.